Mahāvastu

82. A Jātaka of a Former Life of Rāhula

bhikṣū bhagavantam āhansuḥ || kasya bhagavan karmasya vipākena rāhulasya kumārasya ṣaḍvarṣāṇi garbhāvāso abhūṣi || bhagavān āha || etasya vaiṣo bhiksavo rāhulasya kumārasya paurāṇaṃ karmavipākaṃ ||

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo tītam adhvānaṃ vaidehajanapade mithilāyāṃ rājadhānyāṃ brāhmaṇo rājā abhūṣi || tasya dve putrā abhūnsuḥ bhadro ca nāma kumāro sūryo ca nāma kumāro jyeṣṭho sūryo kanīyaso candro || atha khalu bhikṣavo so vaidehako brāhmaṇarājā āyukṣayāc ca karmakṣayāc ca kālam akārṣī || candro sūryam āha || tvaṃ jyeṣṭho tuvaṃ rājyaṃ prāpuṇehi | ahaṃ ṛṣipravrajyāṃ pravrajiṣyāmi || atha sūryo kumāro candraṃ kumāram etad uvāca | kiṃ rājñāṃ kartavyanti || candro kumāro āha || rājñā janasya āṇattī dātavyā || atha khalu sūryo candram etad avocat* || ahaṃ kumāra rājā tava āṇapemi tvaṃ rājā bhavāhi ahaṃ ca ṛṣipravrajyāṃ pravrajiṣyāmi || atha khalu bhikṣavaḥ sūryo kumāro candraṃ kumāraṃ mithilāyāṃ rājyenābhiṣiṃcitvā ṛṣipravrajyāṃ pravrajesi || tena dāni pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktena viharantena catvāri dhyānāni niṣpāditāni paṃca cābhijñā sākṣīkṛtā maharddhiko mahānubhāvo ṛṣi saṃjāto ||

ye pi sūryasya kumārasyābhyantare parivārā abhūṣi te pi sūryeṇa sārdhaṃ ṛṣipravrajyāṃ pravrajitā sarve ca caturdhyānalābhī paṃcābhijñā maharddhikā mahānubhāvā saṃjātā || atha sūryasya ṛṣisya etad abhūṣi || ahaṃ khalu caturdhyānalābhī paṃcābhijño ayaṃ ca me parivāro sarvo caturdhyānalābhī paṃcābhijño yaṃ nūnāhaṃ uttariviśeṣaṃ ārabheyaṃ || tena dāni samādānaṃ kṛtaṃ na mayā adinnaṃ udakaṃ dantakāṣṭhaṃ pi paribhoktavyaṃ ||

atha khalu bhikṣavo sūryo ṛṣir aparakālena smṛtisaṃmohena aparasya ṛṣisya udakabhājanāto adinnaṃ udakaṃ pibe || tena pītena asya smṛtir utpadye mama vratasamādānaṃ na mayā adinnaṃ udakaṃ dantakāṣṭhaṃ pi paribhoktavyaṃ iti | imaṃ ca mayā imasya ṛṣisya udakabhājanāto smṛtisammohena udakam adinnaṃ pītaṃ | cauro ahanti tasya kaukṛtyam utpannaṃ cauryaṃ mayā kṛtaṃ ti yaṃ me parasya udakabhājanāto adinnaṃ udakaṃ pītanti || so dāni duḥkhadaurmanasyajāto āsanāto utthāya pṛthivyāṃ niṣaṇṇo || atha khalu te māṇavakā yena sūryo ṛṣis tenopasaṃkramitvā sūryaṃ ṛṣim abhivādensuḥ || atha khalu bhiksavo sūryo ṛṣī tāṃ māṇavakān etad avocat* || mā yūyaṃ māṇavakā mama abhivādetha || atha khalu bhikṣavas te māṇavakā sūryam ṛṣim etad avocat* || bho upādhyāya kisya vayaṃ upādhyāyaṃ nābhivādeṣyāmaḥ || sūryo ṛṣi āha || ahaṃ khalu māṇavakā cauro ti || māṇavakā āhansuḥ || kiṃ vā kathaṃ vā upādhyāya || sūryo ṛṣi āha || amukasya māṇavakasya udakabhājanāto adinnam udakaṃ pītaṃ || te dāni māṇavakā etam āhansuḥ || mā bhavan upādhyāya evaṃ vadehi || na bhavāṃ cauro yam asmākaṃ udakaṃ upādhyāyasya svakaṃ te udakaṃ pītaṃ mā kaukṛtyaṃ janehīti || sūryo ṛṣi āha || jānanti māṇavakā mama vratasamādānaṃ na mayā kadācid adinnaṃ udakaṃ dantakāṣṭhaṃ pi bhuktaṃ pūrvaṃ mayā adinnapūrvaṃ udakaṃ pi pītaṃ | so haṃ cauro saṃvṛtto daṇḍakarmaṃ karotha yathā caurasya kriyati tasya me || māṇavakā āhansuḥ || bho upādhyāya na vayaṃ utsahāma upādhyāyasya daṇḍakarmaṃ kartuṃ | eṣo ca te candro rājā bhrātā tasya sakāśaṃ gacchāhi || so te daṇḍakarmaṃ dāsyati ||

atha khalu sūryo ṛṣir yena mithilā rājadhānī tena prayāsi rājño candrasya sakāśaṃ || aśroṣīd rājā candro bhrātā me sūryo ṛṣi mithilāyāṃ āgacchatīti || atha candro rājā caturaṃgena balakāyena sārdhaṃ sūryasya ṛṣisya pratyudgamanāya niryāti || atha khalu candro rājā yena sūryo ṛṣis tenopasaṃkramitvā yānāto oruhya sūryaṃ ṛṣim abhivādayati || atha khalu sūryo ṛṣi candraṃ rājānam etad uvāca || mā khalu punas tvaṃ mahārāja mama abhivādehi || evam ukte bhikṣavaś candro rājā sūryaṃ ṛṣim etad uvāca || kisyāhaṃ bhagavaṃ jyeṣṭhaṃ bhrātaraṃ sūryaṃ ṛṣiṃ dṛṣṭvā nābhivādayiṣyāmi || evam ukte bhikṣavaḥ sūryo ṛṣiś candraṃ rājānam etad avocat* ||

ahaṃ cauro mahārāja adinnaṃ udakaṃ pibe |
tasya karohi me daṇḍaṃ yathā caurasya kriyati ||

atha khalu bhikṣavaḥ candro rājā sūryam ṛṣim etad uvāca || anujānāmy ahaṃ bhagavaṃ yaṃ tvayā udakaṃ pītaṃ svavijitāto tam udakaṃ pītaṃ yaṃ mama rājyaṃ tava pi taṃ rājyaṃ gaccha yena icchasi mā bhagavaṃ kaukṛtyaṃ karohi || atha sūryo ṛṣiś candraṃ rājānaṃ gāthāye adhyabhāṣe ||

nāhaṃ śakto mahārāja kaukṛtyaṃ prativinodituṃ |
sādhu me kriyatu daṇḍo yathā caurasya kriyati ||


atha khalu candrasya vaidehasya rājño putro ca bhāgineyo ca candraṃ vaideharājam etad uvāca || kriyatu deva ṛṣisya daṇḍakarmaṃ kaukṛtyasya prativinodanārthaṃ mā ṛṣi kaukṛtyena kilamyatu || atha candrasya rājño etad abhūṣi || kīdṛśam ahaṃ sūryasya ṛṣisya daṇḍakarma kuryeyaṃ yena ṛṣi niḥkaukṛtyo bhaveya || atha khalu candro rājā aśokavanikāṃ siktasaṃmṛṣṭāṃ kārāpetvā praṇītaṃ ca āsanaṃ prajñaptaṃ khādyabhojyaṃ ca praveśayitvā rājārhāṇi modakāni vṛkṣaśākheṣu bandhāpetvā sūryaṃ ṛṣim etad uvāca || gaccha bhagavaṃ atra aśokavanikāyāṃ āsāhi yaṃ cātra khādyabhojyaṃ śayyāvidhānaṃ ca tato yathāsukhaṃ paribhogaṃ anujānāmi || atha khalu candro rājā sūryaṃ ṛṣim aśokavanikāyāṃ ṣaḍrātraṃ vāresi || atha candrasya rājño ṣaḍrātrātyayena etad abhūṣi || katham ahaṃ sūryam ṛṣiṃ niḥkaukṛtyaṃ kṛtvā visarjeyaṃ ti || tasyaitad abhūṣi || yaṃ nūnāhaṃ sarvabandhanapramokṣaṃ kārāpeyaṃ || kārāpesi khalu bhikṣavaḥ candro rājā saptame divase sarvabandhapramokṣaṃ | sūryo ca ṛṣi amātyehi ukto || gacchatha bhagavāṃ uddhṛtadaṇḍo ti | rājñā candreṇa sarvabandhanamokṣaṃ kārāpitaṃ || so dāni niṣkaukṛtyo punaḥ āśramapadaṃ gataḥ ||

bhagavān āha || syāt khalu bhiksavaḥ yuṣmākam evam asyād anyaḥ sa tena kālena tena samayena candro rājā | eṣa tadā rāhulabhadrakumāro abhūṣi || yaḥ sūryo ṛṣis tadā aham evābhūvaṃ || yat sūryo ṛṣi aśokavanikāyāṃ ṣaḍrātraṃ uparuddhaḥ tasya karmasya vipākena rāhulo kumāro ṣaḍvarṣāṇi garbhāvāsasthito abhūṣi ||

rāhu­la­bhadrasya pūrvayogaṃ ||