Jātaka
Mahānipāta
Mūgapakkhavagga
1 Mūgapakkhajātaka
“Mā paṇḍiccayaṃ vibhāvaya,
Bālamato bhava sabbapāṇinaṃ;
Sabbo taṃ jano ocināyatu,
Evaṃ tava attho bhavissati”.“Karomi te taṃ vacanaṃ,
yaṃ maṃ bhaṇasi devate;
Atthakāmāsi me amma,
hitakāmāsi devate”.“Kiṃ nu santaramānova,
kāsuṃ khaṇasi sārathi;
Puṭṭho me samma akkhāhi,
kiṃ kāsuyā karissasi”.“Rañño mūgo ca pakkho ca,
putto jāto acetaso;
Somhi raññā samajjhiṭṭho,
puttaṃ me nikhaṇaṃ vane”.“Na badhiro na mūgosmi,
na pakkho na ca vīkalo;
Adhammaṃ sārathi kayirā,
mañce tvaṃ nikhaṇaṃ vane.Ūrū bāhuñca me passa,
bhāsitañca suṇohi me;
Adhammaṃ sārathi kayirā,
mañce tvaṃ nikhaṇaṃ vane”.“Devatā nusi gandhabbo,
adu sakko purindado;
Ko vā tvaṃ kassa vā putto,
kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ”.“Namhi devo na gandhabbo,
nāpi sakko purindado;
Kāsirañño ahaṃ putto,
yaṃ kāsuyā nikhaññasi.Tassa rañño ahaṃ putto,
yaṃ tvaṃ sammūpajīvasi;
Adhammaṃ sārathi kayirā,
mañce tvaṃ nikhaṇaṃ vane.Yassa rukkhassa chāyāya,
nisīdeyya sayeyya vā;
Na tassa sākhaṃ bhañjeyya,
mittadubbho hi pāpako.Yathā rukkho tathā rājā,
yathā sākhā tathā ahaṃ;
Yathā chāyūpago poso,
evaṃ tvamasi sārathi;
Adhammaṃ sārathi kayirā,
mañce tvaṃ nikhaṇaṃ vane.Pahūtabhakkho bhavati,
vippavuttho sakaṃ gharā;
Bahū naṃ upajīvanti,
yo mittānaṃ na dubbhati.Yaṃ yaṃ janapadaṃ yāti,
nigame rājadhāniyo;
Sabbattha pūjito hoti,
yo mittānaṃ na dubbhati.Nāssa corā pasāhanti,
nātimaññanti khattiyā;
Sabbe amitte tarati,
yo mittānaṃ na dubbhati.Akkuddho sagharaṃ eti,
sabhāyaṃ paṭinandito;
Ñātīnaṃ uttamo hoti,
yo mittānaṃ na dubbhati.Sakkatvā sakkato hoti,
garu hoti sagāravo;
Vaṇṇakittibhato hoti,
yo mittānaṃ na dubbhati.Pūjako labhate pūjaṃ,
vandako paṭivandanaṃ;
Yaso kittiñca pappoti,
yo mittānaṃ na dubbhati.Aggi yathā pajjalati,
devatāva virocati;
Siriyā ajahito hoti,
yo mittānaṃ na dubbhati.Gāvo tassa pajāyanti,
khette vuttaṃ virūhati;
Vuttānaṃ phalamasnāti,
yo mittānaṃ na dubbhati.Darito pabbatāto vā,
rukkhato patito naro;
Cuto patiṭṭhaṃ labhati,
yo mittānaṃ na dubbhati.Virūḷhamūlasantānaṃ,
nigrodhamiva māluto;
Amittā nappasāhanti,
yo mittānaṃ na dubbhati”.“Ehi taṃ paṭinessāmi,
rājaputta sakaṃ gharaṃ;
Rajjaṃ kārehi bhaddante,
kiṃ araññe karissasi”.“Alaṃ me tena rajjena,
ñātakehi dhanena vā;
Yaṃ me adhammacariyāya,
rajjaṃ labbhetha sārathi”.“Puṇṇapattaṃ maṃ lābhehi,
rājaputta ito gato;
Pitā mātā ca me dajjuṃ,
rājaputta tayī gate.Orodhā ca kumārā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Tepi attamanā dajjuṃ,
rājaputta tayī gate.Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Tepi attamanā dajjuṃ,
rājaputta tayī gate.Bahudhaññā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Upāyanāni me dajjuṃ,
rājaputta tayī gate”.“Pitu mātu cahaṃ catto,
raṭṭhassa nigamassa ca;
Atho sabbakumārānaṃ,
natthi mayhaṃ sakaṃ gharaṃ.Anuññāto ahaṃ matyā,
sañcatto pitarā mahaṃ;
Ekoraññe pabbajito,
na kāme abhipatthaye.Api ataramānānaṃ,
phalāsāva samijjhati;
Vipakkabrahmacariyosmi,
evaṃ jānāhi sārathi.Api ataramānānaṃ,
sammadattho vipaccati;
Vipakkabrahmacariyosmi,
nikkhanto akutobhayo”.“Evaṃ vaggukatho santo,
visaṭṭhavacano casi;
Kasmā pitu ca mātucca,
santike na bhaṇī tadā”.“Nāhaṃ asandhitā pakkho,
na badhiro asotatā;
Nāhaṃ ajivhatā mūgo,
mā maṃ mūgamadhārayi.Purimaṃ sarāmahaṃ jātiṃ,
yattha rajjamakārayiṃ;
Kārayitvā tahiṃ rajjaṃ,
pāpatthaṃ nirayaṃ bhusaṃ.Vīsatiñceva vassāni,
tahiṃ rajjamakārayiṃ;
Asītivassasahassāni,
nirayamhi apaccisaṃ.Tassa rajjassahaṃ bhīto,
mā maṃ rajjābhisecayuṃ;
Tasmā pitu ca mātucca,
santike na bhaṇiṃ tadā.Ucchaṅge maṃ nisādetvā,
pitā atthānusāsati;
Ekaṃ hanatha bandhatha,
ekaṃ khārāpatacchikaṃ;
Ekaṃ sūlasmiṃ uppetha,
iccassa manusāsati.Tāyāhaṃ pharusaṃ sutvā,
vācāyo samudīritā;
Amūgo mūgavaṇṇena,
apakkho pakkhasammato;
Sake muttakarīsasmiṃ,
acchāhaṃ samparipluto.Kasirañca parittañca,
tañca dukkhena saṃyutaṃ;
Komaṃ jīvitamāgamma,
veraṃ kayirātha kenaci.Paññāya ca alābhena,
dhammassa ca adassanā;
Komaṃ jīvitamāgamma,
veraṃ kayirātha kenaci.Api ataramānānaṃ,
phalāsāva samijjhati;
Vipakkabrahmacariyosmi,
evaṃ jānāhi sārathi.Api ataramānānaṃ,
sammadattho vipaccati;
Vipakkabrahmacariyosmi,
nikkhanto akutobhayo”.“Ahampi pabbajissāmi,
rājaputta tavantike;
Avhāyassu maṃ bhaddante,
pabbajjā mama ruccati”.“Rathaṃ niyyādayitvāna,
anaṇo ehi sārathi;
Anaṇassa hi pabbajjā,
etaṃ isīhi vaṇṇitaṃ”.“Yadeva tyāhaṃ vacanaṃ,
akaraṃ bhaddamatthu te;
Tadeva me tvaṃ vacanaṃ,
yācito kattumarahasi.Idheva tāva acchassu,
yāva rājānamānaye;
Appeva te pitā disvā,
patīto sumano siyā”.“Karomi tetaṃ vacanaṃ,
yaṃ maṃ bhaṇasi sārathi;
Ahampi daṭṭhukāmosmi,
pitaraṃ me idhāgataṃ.Ehi samma nivattassu,
kusalaṃ vajjāsi ñātinaṃ;
Mātaraṃ pitaraṃ mayhaṃ,
vutto vajjāsi vandanaṃ”.Tassa pāde gahetvāna,
katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;
Sārathi rathamāruyha,
rājadvāraṃ upāgami.Suññaṃ mātā rathaṃ disvā,
ekaṃ sārathimāgataṃ;
Assupuṇṇehi nettehi,
rodantī naṃ udikkhati.“Ayaṃ so sārathi eti,
nihantvā mama atrajaṃ;
Nihato nūna me putto,
pathabyā bhūmivaḍḍhano.Amittā nūna nandanti,
patītā nūna verino;
Āgataṃ sārathiṃ disvā,
nihantvā mama atrajaṃ”.Suññaṃ mātā rathaṃ disvā,
ekaṃ sārathimāgataṃ;
Assupuṇṇehi nettehi,
rodantī paripucchi naṃ.“Kiṃ nu mūgo kiṃ nu pakkho,
kiṃ nu so vilapī tadā;
Nihaññamāno bhūmiyā,
taṃ me akkhāhi sārathi.Kathaṃ hatthehi pādehi,
mūgapakkho vivajjayi;
Nihaññamāno bhūmiyā,
taṃ me akkhāhi pucchito”.“Akkheyyaṃ te ahaṃ ayye,
dajjāsi abhayaṃ mama;
Yaṃ me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā,
rājaputtassa santike”.“Abhayaṃ samma te dammi,
abhīto bhaṇa sārathi;
Yaṃ te sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā,
rājaputtassa santike”.“Na so mūgo na so pakkho,
visaṭṭhavacano ca so;
Rajjassa kira so bhīto,
akarā ālaye bahū.Purimaṃ sarati so jātiṃ,
yattha rajjamakārayi;
Kārayitvā tahiṃ rajjaṃ,
pāpattha nirayaṃ bhusaṃ.Vīsatiñceva vassāni,
tahiṃ rajjamakārayi;
Asītivassasahassāni,
nirayamhi apacci so.Tassa rajjassa so bhīto,
mā maṃ rajjābhisecayuṃ;
Tasmā pitu ca mātucca,
santike na bhaṇī tadā.Aṅgapaccaṅgasampanno,
ārohapariṇāhavā;
Visaṭṭhavacano pañño,
magge saggassa tiṭṭhati.Sace tvaṃ daṭṭhukāmāsi,
rājaputtaṃ tavatrajaṃ;
Ehi taṃ pāpayissāmi,
yattha sammati temiyo”.“Yojayantu rathe asse,
Kacchaṃ nāgāna bandhatha;
Udīrayantu saṅkhapaṇavā,
Vādantu ekapokkharā.Vādantu bherī sannaddhā,
vaggū vādantu dundubhī;
Negamā ca maṃ anventu,
gacchaṃ puttanivedako.Orodhā ca kumārā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Khippaṃ yānāni yojentu,
gacchaṃ puttanivedako.Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Khippaṃ yānāni yojentu,
gacchaṃ puttanivedako.Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Khippaṃ yānāni yojentu,
gacchaṃ puttanivedako”.Asse ca sārathī yutte,
sindhave sīghavāhane;
Rājadvāraṃ upāgacchuṃ,
“yuttā deva ime hayā”.“Thūlā javena hāyanti,
kisā hāyanti thāmunā;
Kise thūle vivajjetvā,
saṃsaṭṭhā yojitā hayā”.Tato rājā taramāno,
yuttamāruyha sandanaṃ;
Itthāgāraṃ ajjhabhāsi,
“sabbāva anuyātha maṃ.Vālabījanimuṇhīsaṃ,
khaggaṃ chattañca paṇḍaraṃ;
Upādhī rathamāruyha,
suvaṇṇehi alaṅkatā”.Tato sa rājā pāyāsi,
purakkhatvāna sārathiṃ;
Khippameva upāgacchi,
yattha sammati temiyo.Tañca disvāna āyantaṃ,
jalantamiva tejasā;
Khattasaṅghaparibyūḷhaṃ,
temiyo etadabravi.“Kacci nu tāta kusalaṃ,
kacci tāta anāmayaṃ;
Sabbā ca rājakaññāyo,
arogā mayha mātaro”.“Kusalañceva me putta,
atho putta anāmayaṃ;
Sabbā ca rājakaññāyo,
arogā tuyha mātaro”.“Kacci amajjapo tāta,
kacci te suramappiyaṃ;
Kacci sacce ca dhamme ca,
dāne te ramate mano”.“Amajjapo ahaṃ putta,
atho me suramappiyaṃ;
Atho sacce ca dhamme ca,
dāne me ramate mano”.“Kacci arogaṃ yoggaṃ te,
kacci vahati vāhanaṃ;
Kacci te byādhayo natthi,
sarīrassupatāpanā”.“Atho arogaṃ yoggaṃ me,
atho vahati vāhanaṃ;
Atho me byādhayo natthi,
sarīrassupatāpanā”.“Kacci antā ca te phītā,
majjhe ca bahalā tava;
Koṭṭhāgārañca kosañca,
kacci te paṭisanthataṃ”.“Atho antā ca me phītā,
majjhe ca bahalā mama;
Koṭṭhāgārañca kosañca,
sabbaṃ me paṭisanthataṃ”.“Svāgataṃ te mahārāja,
atho te adurāgataṃ;
Patiṭṭhapentu pallaṅkaṃ,
yattha rājā nisakkati.Idheva te nisīdassu,
niyate paṇṇasanthare;
Etto udakamādāya,
pāde pakkhālayassu te.Idampi paṇṇakaṃ mayhaṃ,
randhaṃ rāja aloṇakaṃ;
Paribhuñja mahārāja,
pāhuno mesidhāgato”.“Na cāhaṃ paṇṇaṃ bhuñjāmi,
Na hetaṃ mayha bhojanaṃ;
Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje,
Suciṃ maṃsūpasecanaṃ”.“Accherakaṃ maṃ paṭibhāti,
ekakampi rahogataṃ;
Edisaṃ bhuñjamānānaṃ,
kena vaṇṇo pasīdati”.“Eko rāja nipajjāmi,
niyate paṇṇasanthare;
Tāya me ekaseyyāya,
rāja vaṇṇo pasīdati.Na ca nettiṃsabandhā me,
rājarakkhā upaṭṭhitā;
Tāya me sukhaseyyāya,
rāja vaṇṇo pasīdati.Atītaṃ nānusocāmi,
nappajappāmināgataṃ;
Paccuppannena yāpemi,
tena vaṇṇo pasīdati.Anāgatappajappāya,
atītassānusocanā;
Etena bālā sussanti,
naḷova harito luto”.“Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ,
asse pattī ca vammino;
Nivesanāni rammāni,
ahaṃ putta dadāmi te.Itthāgārampi te dammi,
sabbālaṅkārabhūsitaṃ;
Tā putta paṭipajjassu,
tvaṃ no rājā bhavissasi.Kusalā naccagītassa,
sikkhitā cāturitthiyo;
Kāme taṃ ramayissanti,
kiṃ araññe karissasi.Paṭirājūhi te kaññā,
ānayissaṃ alaṅkatā;
Tāsu putte janetvāna,
atha pacchā pabbajissasi.Yuvā ca daharo cāsi,
paṭhamuppattiko susu;
Rajjaṃ kārehi bhaddante,
kiṃ araññe karissasi”.“Yuvā care brahmacariyaṃ,
brahmacārī yuvā siyā;
Daharassa hi pabbajjā,
etaṃ isīhi vaṇṇitaṃ.Yuvā care brahmacariyaṃ,
brahmacārī yuvā siyā;
Brahmacariyaṃ carissāmi,
nāhaṃ rajjena matthiko.Passāmi vohaṃ daharaṃ,
amma tāta vadantaraṃ;
Kicchāladdhaṃ piyaṃ puttaṃ,
appatvāva jaraṃ mataṃ.Passāmi vohaṃ dahariṃ,
kumāriṃ cārudassaniṃ;
Navavaṃsakaḷīraṃva,
paluggaṃ jīvitakkhayaṃ.Daharāpi hi miyyanti,
narā ca atha nāriyo;
Tattha ko vissase poso,
daharomhīti jīvite.Yassa ratyā vivasāne,
āyu appataraṃ siyā;
Appodakeva macchānaṃ,
kiṃ nu komārakaṃ tahiṃ.Niccamabbhāhato loko,
niccañca parivārito;
Amoghāsu vajantīsu,
kiṃ maṃ rajjebhisiñcasi”.“Kena mabbhāhato loko,
kena ca parivārito;
Kāyo amoghā gacchanti,
taṃ me akkhāhi pucchito”.“Maccunābbhāhato loko,
jarāya parivārito;
Ratyo amoghā gacchanti,
evaṃ jānāhi khattiya.Yathāpi tante vitate,
yaṃ yadevūpaviyyati;
Appakaṃ hoti vetabbaṃ,
evaṃ maccāna jīvitaṃ.Yathā vārivaho pūro,
gacchannupanivattati;
Evamāyu manussānaṃ,
gacchannupanivattati.Yathā vārivaho pūro,
vahe rukkhepakūlaje;
Evaṃ jarāmaraṇena,
vuyhante sabbapāṇino”.“Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ,
asse pattī ca vammino;
Nivesanāni rammāni,
ahaṃ putta dadāmi te.Itthāgārampi te dammi,
sabbālaṅkārabhūsitaṃ;
Tā putta paṭipajjassu,
tvaṃ no rājā bhavissasi.Kusalā naccagītassa,
sikkhitā cāturitthiyo;
Kāme taṃ ramayissanti,
kiṃ araññe karissasi.Paṭirājūhi te kaññā,
ānayissaṃ alaṅkatā;
Tāsu putte janetvāna,
atha pacchā pabbajissasi.Yuvā ca daharo cāsi,
paṭhamuppattiko susu;
Rajjaṃ kārehi bhaddante,
kiṃ araññe karissasi.Koṭṭhāgārañca kosañca,
vāhanāni balāni ca;
Nivesanāni rammāni,
ahaṃ putta dadāmi te.Gomaṇḍalaparibyūḷho,
dāsisaṅghapurakkhato;
Rajjaṃ kārehi bhaddante,
kiṃ araññe karissasi”.“Kiṃ dhanena yaṃ khīyetha,
Kiṃ bhariyāya marissati;
Kiṃ yobbanena jiṇṇena,
Yaṃ jarāyābhibhuyyati.Tattha kā nandi kā khiḍḍā,
kā rati kā dhanesanā;
Kiṃ me puttehi dārehi,
rāja muttosmi bandhanā.Yohaṃ evaṃ pajānāmi,
maccu me nappamajjati;
Antakenādhipannassa,
kā ratī kā dhanesanā.Phalānamiva pakkānaṃ,
niccaṃ patanato bhayaṃ;
Evaṃ jātāna maccānaṃ,
niccaṃ maraṇato bhayaṃ.Sāyameke na dissanti,
pāto diṭṭhā bahū janā;
Pāto eke na dissanti,
sāyaṃ diṭṭhā bahū janā.Ajjeva kiccaṃ ātapaṃ,
ko jaññā maraṇaṃ suve;
Na hi no saṅgaraṃ tena,
mahāsenena maccunā.Corā dhanassa patthenti,
rāja muttosmi bandhanā;
Ehi rāja nivattassu,
nāhaṃ rajjena matthiko”ti.