“Bhante nāgasena, ‘hatthissa pañca aṅgāni gahetabbānī’ti yaṃ vadesi, katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī”ti? “Yathā, mahārāja, hatthī nāma caranto yeva pathaviṃ dāleti; evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena kāyaṃ samma­samā­neneva sabbe kilesā dāletabbā. Idaṃ, mahārāja, hatthissa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.

Puna caparaṃ, mahārāja, hatthī sabbakāyeneva apaloketi, ujukaṃyeva pekkhati, na disāvidisā viloketi; evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena sabbakāyena apalokinā bhavitabbaṃ, na disāvidisā viloketabbā, na uddhaṃ ulloketabbaṃ, na adho oloketabbaṃ, yugamat­ta­pekkhinā bhavitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, hatthissa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.

Puna caparaṃ, mahārāja, hatthī ani­bad­dha­sayano gocarā­ya­manugan­tvā na tameva desaṃ vāsattha­mupa­gacchati, na dhu­vap­patiṭ­ṭhā­layo; evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena ani­bad­dha­saya­nena bhavitabbaṃ, nirālayena piṇḍāya gantabbaṃ, yadi passati vipassako manuññaṃ patirūpaṃ ruciradese bhavaṃ maṇḍapaṃ vā rukkhamūlaṃ vā guhaṃ vā pabbhāraṃ vā, tattheva vāsa­mupa­gantab­baṃ, dhu­vap­patiṭ­ṭhā­layo na kātabbo. Idaṃ, mahārāja, hatthissa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.

Puna caparaṃ, mahārāja, hatthī udakaṃ ogāhitvā suci­vimala­sītala­salila­pari­puṇṇaṃ kumudup­palapa­duma­puṇ­ḍarī­ka­sañ­chan­naṃ mahatimahantaṃ padumasaraṃ ogāhitvā kīḷati gajavarakīḷaṃ; evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena suci­vimala­vippa­sanna­manāvi­la­dhamma­vara­vāri­puṇṇaṃ vimutti­kusuma­sañ­chan­naṃ mahāsati­paṭṭhā­na­pok­kha­ra­ṇiṃ ogāhitvā ñāṇena saṅkhārā odhunitabbā vidhunitabbā, yogāvacarakīḷā kīḷitabbā. Idaṃ, mahārāja, hatthissa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.

Puna caparaṃ, mahārāja, hatthī sato pādaṃ uddharati, sato pādaṃ nikkhipati; evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena satena sampajānena pādaṃ uddharitabbaṃ, satena sampajānena pādaṃ nikkhipitabbaṃ, abhikka­ma­paṭik­kame samiñjana­pasāraṇe sabbattha satena sampajānena bhavitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, hatthissa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena saṃ­yutta­nikāya­vare—

‘Kāyena saṃvaro sādhu,
sādhu vācāya saṃvaro;
Manasā saṃvaro sādhu,
sādhu sabbattha saṃvaro;
Sabbattha saṃvuto lajjī,
rakkhitoti pavuccatī’”ti.

Hatthiṅgapañho dasamo.

Upacikāvaggo catuttho.

Tassuddānaṃ

Upacikā biḷāro ca,
Undūro vicchikena ca;
Nakulo siṅgālo migo,
Gorūpo varāho hatthinā dasāti.