Arthaviniścayasūtram
27. Aśītiḥ Anuvyañjanāni
Katamāny-aśīty-anuvyañjanāni?
- Tāmra-nakhāś-ca Buddhā Bhagavantaḥ |
- snigdha-nakhāś-ca |
- tuṅga-nakhāś-ca |
- tulya-pāṇirekhāś-ca |
- vṛttāṅgulayaś-ca |
- citāṅgulayaś-ca |
- anupūrvāṅgulayaś-ca |
- gūḍha-śirāś-ca |
- nirgranthi-śirāś-ca |
- gūḍha-gulphāś-ca |
- avisama-padāś-ca
- siṁha-vikrānta-gāminaś-ca |
- nāga-vikrānta-gāminaś-ca |
- haṁsa-vikrānta-gāminaś-ca |
- vṛṣabha-vikrānta-gāminaś-ca |
- pradakṣiṇa-gāminaś-ca |
- cāru-gāminaś-ca |
- avakra-gātrāś-ca |
- vṛtta-gātrāś-ca |
- mṛṣṭa-gātrāś-ca |
- anupūrva-gātrāś-ca |
- pṛthu-cāru-jānu-maṇḍalāś-ca |
- paripūrṇa-vyañjanāś-ca |
- sama-kramāś-ca |
- śuci-gātrāś-ca |
- mṛdu-gātrāś-ca |
- viśuddha-gātrāś-ca |
- adīna-gātrāś-ca |
- utsada-gātrāś-ca |
- susaṁhata-gātrāś-ca |
- suvibhaktāṅga-pratyaṅgāś-ca |
- vitimira-śuddha-lokāś-ca |
- vṛtta-kukṣayaś-ca |
- mṛṣṭa-kukṣayaś-ca |
- abhugna-kukṣayaś-ca |
- kṣāmodarāś-ca |
- gambhīra-nābhayaś-ca |
- pradakṣiṇāvarta-nābhayaś-ca |
- samanta-prāsādikāś-ca |
- śuci-samācārāś-ca |
- vyapagata-tilakāla-gātrāś-ca |
- tūla-sadṛśa-sukāmāra-pāṇayaś-ca |
- snigdha-pāṇi-lekhāś-ca |
- gambhīra-pāṇi-lekhāś-ca |
- āyata-pāṇi-lekhāś-ca |
- nātyāyata-vadanāś-ca |
- bimba-pratibimba-darśanāś-ca |
- mṛdu-jihvāś-ca |
- (tanu-jihvāś-ca) |
- tāmra-jihvāś-ca
- gaja-garjita-jīmūta-ghoṣāś-ca |
- madhura-cāru-mañju-ghoṣāś-ca |
- vṛtta-daṁṣṭrāś-ca |
- tīkṣṇa-daṁṣṭrāś-ca |
- sama-daṁṣṭrāś-ca |
- anupūrva-daṁṣṭrāś-ca |
- uttuṅga-nāsāś-ca |
- śuci-nāsāś-ca |
- viśāla-nayanāś-ca |
- āyata-nayanāś-ca |
- cita-pakṣma-gaṇāś-ca |
- nīlotpaladala-nayanāś-ca |
- pṛthāyata-vakṣasāś-ca |
- āyata-bhruvaś-ca |
- ślakṣṇa-bhruvaś-ca |
- sama-roma-bhruvaś-ca |
- snigdha-bhruvaś-ca |
- pīnāyata-karṇāś-ca |
- sama-karṇāś-ca |
- anupahata-karṇendriyāś-ca |
- supariṇata-lalāṭāś-ca |
- (pṛthu-lalāṭāś-ca) |
- suparipūrṇottamāṅgāś-ca |
- bhramara-sadṛśa-keśāś-ca |
- vṛtta-keśāś-ca |
- śukma-keśāś-ca |
- asaṁhata-keśāś-ca |
- aparuṣa-keśāś-ca |
- surabhi-keśāś-ca |
- śrīvatsa-svastika-nandyāvarta-cakra-vajra-padma-matsy-ādi-:
lāñchana-pāṇi-pāda-talāś-ca Buddhā Bhagavanto bhavanti ||
Imāny-aśītir-anuvyañjanāni ||
Conclusion
Yad-uktaṁ Bhagavatā:
“Dharmaṁ vo bhikṣavo deśayiṣyāmi ādau kalyāṇaṁ madhye kalyāṇaṁ paryavasāne kalyāṇaṁ | svarthaṁ savyañjanam | kevalaṁ paripurṇaṁ parisuddhaṁ paryavadātaṁ brahmacaryaṁ saṁprakāśayiṣye | yad-uta, Artha-Viniścayaṁ nāma Dharma-paryāyam.”-iti
Me yad-uktam-idaṁ tat-pratyuktam:
“Etāni vo bhikṣavo ’raṇyāyatanāni vṛkṣa-mūlāni śūnyāgārāṇi | parvata-kandara-giriguhā-palāla-puñjāni | abhyavakāśa-śmaśāna-vana-prastha-pantāni | śayanāsanāni adhyāvasat ||
Dhyāyat, bhikṣavo, mā pramādyat | mā paścād-vipratisāriṇo bhaviṣyatha.”
Idam-anuśāsanam ||
Asmin khalu punar-Dharma-paryāye bhāṣyamāṇe pañcānāṁ bhikṣu-śatānām-anupādāyāsravebhyaś-cittāni vimuktāni ||
Idam-avocad Bhagavān | āttamanāste bhikṣavaḥ sā ca sarvāvatī parṣat | sadeva-mānuṣāsura-gandharvaś-ca loko | Bhagavato bhāṣitam-abhyanandann-iti ||
Artha-Viniścaya-Dharma-Paryāyaḥ Samāptaḥ
Ye dharmā hetu-prabhavā, hetus-teṣāṃ Tathāgato hyavadat | Teṣāṁ ca yo nirodha—evaṁ-vādī mahā-śramaṇaḥ ||
Likhitam-Idaṁ Samvat 319 Caitra Śukla 9