Avadānaśatakam* |
dvitīyo vargaḥ |
16: pāñcavārṣikam*
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho rājagṛham upaniśritya viharati sma veṇuvane kalandakanivāpe | yadā devadattena mohapuruṣeṇa bhagavacchāsane ’narthasahasrāṇi kṛtāni, na ca śakitaṃ bhagavato romeñjanam api kartum*, tadā rājānam ajātaśatrum āmantritavān*: kriyatāṃ rājagṛhe kriyākāro na kenacic chramaṇasya gautamasyopasaṃkramitavyam*, piṇḍakena vā pratipādayitavyaḥ | evam ayam alabdhalābho ’labdhasaṃmāno niyatam anyadeśaṃ saṃkrāntiṃ kariṣyatīti | rajñā tathā kāritam* | tatra ye upāsakā dṛṣṭasatyās te rodituṃ pravṛttāḥ: hā kaṣṭam anāthībhūtaṃ rājagṛhanagaraṃ yatra hi nābhodumbarapuṣpadurlabhaprādurbhāvaṃ Speyer: nāmodumbarapuṣpadurlabhaprādurbhāvaṃ buddhaṃ bhagavantam āsādya tasya na śakyate saṃgrahaḥ kartum iti | eṣa śabdaḥ śrutiparaṃparayā bhikṣubhiḥ śrutaḥ | tata āyuṣmatānandena yathāśrutaṃ bhagavato niveditaḥ | bhagavān āha: alpotsukas tvam ānanda bhava, tathāgatā evātra kālajñāḥ | api tu yāvac chāsanaṃ me tāvac chrāvakāṇām upakaraṇavaikalyaṃ na bhaviṣyati prāg evedānīm iti ||
atrāntare śakrasya devānām indrasyādhastāj jñānadarśanaṃ pravartate | sa paśyati bhagavacchāsanasyaivaṃvidhāṃ vikṛtim* | sahadarśanād eva dāyakadānapatīnāṃ utsāhasaṃjananārthaṃ buddhotpādasya māhātmyasaṃjananārtham ajātaśatror devadattasya ca madadarpacchittyartham ātmanaś ca prasādasaṃjananārthaṃ sakalaṃ rājagṛham udāreṇāvabhāsenāvabhāsyoccaiḥśabdham udāritavān: eṣo ’ham adyāgreṇa bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ divyaiś cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārair upasthāsyāmi | ity uktvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte sthitaḥ | atha śakro devendro bhagavantam idam avocat: adhivāsayatu me bhagavān asminn eva rājagṛhe nagare | ahaṃ bhagavantam upasthāsyāmi cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārair iti | bhagavān āha: alaṃ kauśika kṛtam etad yāvad eva cittam abhiprasannam* | bahavo hi loke puṇyakāmā iti | śakraḥ prāha: adhivāsayatu me bhagavān pañca varṣāṇi | tathāgatasyārthe pañcavārṣikaṃ kariṣyāmīti | bhagavān āha: alaṃ kauśika kṛtam etad yāvac cittam abhiprasannam* | bahavo hi loke puṇyakāmā iti | śakraḥ prāha: adhivāsayatu me bhagavān pañca divasān iti | tato bhagavān svapuṇyabalapratyakṣīkaraṇārthaṃ śakrasya ca devendrasyānugrahārtham anāgatapañcavārṣikaprabandhahetoś cādhivāsitavāṃs tūṣṇībhāvena ||
atha śakro devendro bhagavas tūṣṇībhāvenādhivāsanāṃ viditvā tad veṇuvanaṃ vaijayantaṃ prāsādaṃ pradarśitavān*, divyāni cāsanāni, divyāḥ puṣkaraṇīr divyaṃ ca bhojanam* | atha bhagavān prajñapta eva āsane niṣaṇṇaḥ | tataḥ śakro devendraḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā anekadevatāsahasraparivṛtaḥ svahastaṃ saṃtarpayati saṃpravārayati | anekaparyāyeṇa svahastaṃ saṃtarpya saṃpravārya bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tato bhagavān śakraṃ devendraṃ saparivāraṃ dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati | paśyati ca rājā ajātaśatrur upariprāsādatalagataḥ san bhagavato veṇuvane evaṃvidhāṃ pūjāṃ* | dṛṣṭvā ca punar vipratisārajāto mahāntaṃ prasādaṃ praveditavān* | rājagṛhanivāsinaś ca paurā dharmavegapṛaptā rājānam upasaṃkramyaivam ūcuḥ: muṣyante deva mahārāja rājagṛhanivāsinaḥ paurāḥ, yatra nāma devāḥ pramattāḥ santaḥ pramādavihāriṇo divyān viṣayān apahāya bhagavantaṃ pūjayanti | sādhu deva ughāṭyatāṃ kriyākāra iti ||
tato rājñā ajātaśatruṇā kriyākāram udghāṭya rājagṛhe nagare ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam*: kriyatāṃ bhagavataḥ satkāro yathāsukham iti | tato rājagṛhanivāsinaḥ paurāḥ saparivārā hṛṣṭatuṣṭapramuditā udagraprītisaumanasyajātāḥ puṣpagandhamālyāny ādāya bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ | tato devair manuṣyaiś ca bhagavato mahān satkāraḥ kṛtaḥ, bhagavatā ca tad adhiṣṭhānaṃ devamanuṣyāṇāṃ tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā anekair devamanuṣyaiḥ satyadarśanaṃ kṛtam* ||
bhikṣavo bhagavataḥ pūjāṃ dṛṣṭvā saṃśayajātā buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: āścaryaṃ bhadanta yad bhagavataḥ śāsane evaṃvidha utsava iti | bhagavān āha: tathāgatenaivaitāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | mayaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko ’nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca;
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | auch: karmāṇy api kalpaśatair api |
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo ’tīte ’dhvani ratnaśailo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi tathāgato ’rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa janapadacārikāṃ carann anyatamāṃ rājadhānīm anuprāptaḥ | tasyāṃ ca rājadhānyāṃ dharmabuddhir nāma rājā rājyaṃ kārayati tasyāṃ ca rājadhānyāṃ mahatī ītiḥ | tatas tena rājñā ītipraśamanahetor bhagavān śrāvakasaṃghatraimāsye bhaktenopanimantritaḥ |trāyāṇāṃ māsānām atyayena sā ītiḥ praśāntā | tato rājño nāgaraiś cāvarjitamānasais tathāgatasya saśrāvakasaṃghasya pañcavārṣikaṃ kṛtam* | āha ca:
rājabhūtena ānanda ratnaśailo mahādyutiḥ
avīṣṭaḥ śāntikāmena akārṣīt pañcavārṣikam* || iti ||
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo ’sau tena kālena tena samayena rājā babhūva, ahaṃ saḥ | yan mayā ratnaśailasya tathāgatasya pañcavārṣikaṃ kṛtam*, tena me saṃsāre mahatsukham anubhūtam* | taddhaitukaś cedānīṃ tathāgatasyaivaṃvidhaḥ satkāraḥ | parinirvṛtasya ca me śāsane anekāni pañcavārṣikaśatāni bhaviṣyati | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam: yac chāstāraṃ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ | śāstāraṃ satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvopaniśritya vihariṣyāmaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān | āttamanasas te ca bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||