Jātaka
Mahānipāta
Mūgapakkhavagga
Vidhurajātaka
1 Dohaḷakaṇḍa
“Paṇḍu kisiyāsi dubbalā,
Vaṇṇarūpaṃ natavedisaṃ pure;
Vimale akkhāhi pucchitā,
Kīdisī tuyhaṃ sarīravedanā”.“Dhammo manujesu mātīnaṃ,
Dohaḷo nāma janinda vuccati;
Dhammāhataṃ nāgakuñjara,
Vidhurassa hadayābhipatthaye”.“Candaṃ kho tvaṃ dohaḷāyasi,
Sūriyaṃ vā atha vāpi mālutaṃ;
Dullabhañhi vidhurassa dassanaṃ,
Ko vidhuramidha mānayissati”.“Kiṃ nu tāta tuvaṃ pajjhāyasi,
Padumaṃ hatthagataṃva te mukhaṃ;
Kiṃ nu dummanarūposi issara,
Mā tvaṃ soci amittatāpana”.“Mātā hi tava irandhati,
Vidhurassa hadayaṃ dhaniyati;
Dullabhañhi vidhurassa dassanaṃ,
Ko vidhuramidha mānayissati.Tassa bhattupariyesanaṃ cara,
Yo vidhuramidha mānayissati”;
Pituno ca sā sutvāna vākyaṃ,
Rattiṃ nikkhamma avassutiṃ cari.“Ke gandhabbe rakkhase ca nāge,
Ke kimpurise cāpi mānuse;
Ke paṇḍite sabbakāmadade,
Dīgharattaṃ bhattā me bhavissati”.“Assāsa hessāmi te pati,
Bhattā te hessāmi anindalocane;
Paññā hi mamaṃ tathāvidhā,
Assāsa hessasi bhariyā mama”.Avacāsi puṇṇakaṃ irandhatī,
Pubbapathānugatena cetasā;
“Ehi gacchāma pitu mamantike,
Esova te etamatthaṃ pavakkhati”.Alaṅkatā suvasanā,
mālinī candanussadā;
Yakkhaṃ hatthe gahetvāna,
pitusantikupāgami.“Nāgavara vaco suṇohi me,
Patirūpaṃ paṭipajja suṅkiyaṃ;
Patthemi ahaṃ irandhatiṃ,
Tāya samaṅgiṃ karohi maṃ tuvaṃ.Sataṃ hatthī sataṃ assā,
sataṃ assatarīrathā;
Sataṃ valabhiyo puṇṇā,
nānāratnassa kevalā;
Te nāga paṭipajjassu,
dhītaraṃ dehirandhatiṃ”.“Yāva āmantaye ñātī,
mitte ca suhadajjane;
Anāmanta kataṃ kammaṃ,
taṃ pacchā anutappati”.Tato so varuṇo nāgo,
pavisitvā nivesanaṃ;
Bhariyaṃ āmantayitvāna,
idaṃ vacanamabravi.“Ayaṃ so puṇṇako yakkho,
yācatī maṃ irandhatiṃ;
Bahunā vittalābhena,
tassa dema piyaṃ mamaṃ”.“Na dhanena na vittena,
Labbhā amhaṃ irandhatī;
Sace ca kho hadayaṃ paṇḍitassa,
Dhammena laddhā idha māhareyya;
Etena vittena kumāri labbhā,
Nāññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma”.Tato so varuṇo nāgo,
nikkhamitvā nivesanā;
Puṇṇakāmantayitvāna,
idaṃ vacanamabravi.“Na dhanena na vittena,
Labbhā amhaṃ irandhatī;
Sace tuvaṃ hadayaṃ paṇḍitassa,
Dhammena laddhā idha māharesi;
Etena vittena kumāri labbhā,
Nāññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma”.“Yaṃ paṇḍitotyeke vadanti loke,
Tameva bāloti punāhu aññe;
Akkhāhi me vippavadanti ettha,
Kaṃ paṇḍitaṃ nāga tuvaṃ vadesi”.“Korabyarājassa dhanañcayassa,
Yadi te suto vidhuro nāma kattā;
Ānehi taṃ paṇḍitaṃ dhammaladdhā,
Irandhatī padacarā te hotu”.Idañca sutvā varuṇassa vākyaṃ,
Uṭṭhāya yakkho paramappatīto;
Tattheva santo purisaṃ asaṃsi,
“Ānehi ājaññamidheva yuttaṃ.Jātarūpamayā kaṇṇā,
kācamhicamayā khurā;
Jambonadassa pākassa,
suvaṇṇassa uracchado”.Devavāhavahaṃ yānaṃ,
Assamāruyha puṇṇako;
Alaṅkato kappitakesamassu,
Pakkāmi vehāyasamantalikkhe.So puṇṇako kāmarāgena giddho,
Irandhatiṃ nāgakaññaṃ jigīsaṃ;
Gantvāna taṃ bhūtapatiṃ yasassiṃ,
Iccabravī vessavaṇaṃ kuveraṃ.“Bhogavatī nāma mandire,
Vāsā hiraññavatīti vuccati;
Nagare nimmite kañcanamaye,
Maṇḍalassa uragassa niṭṭhitaṃ.Aṭṭālakā oṭṭhagīviyo,
Lohitaṅkassa masāragallino;
Pāsādettha silāmayā,
Sovaṇṇaratanehi chāditā.Ambā tilakā ca jambuyo,
Sattapaṇṇā mucalindaketakā;
Piyaṅgu uddālakā sahā,
Uparibhaddakā sinduvārakā.Campeyyakā nāgamallikā,
Bhaginīmālā atha mettha koliyā;
Ete dumā pariṇāmitā,
Sobhayanti uragassa mandiraṃ.Khajjurettha silāmayā,
Sovaṇṇadhuvapupphitā bahū;
Yattha vasato papātiko,
Nāgarājā varuṇo mahiddhiko.Tassa komārikā bhariyā,
Vimalā kañcanavelliviggahā;
Kālā taruṇāva uggatā,
Pucimandatthanī cārudassanā.Lākhārasarattasucchavī,
Kaṇikārāva nivātapupphitā;
Tidivokacarāva accharā,
Vijjuvabbhaghanā vinissaṭā.Sā dohaḷinī suvimhitā,
Vidhurassa hadayaṃ dhaniyati;
Taṃ tesaṃ demi issara,
Tena te denti irandhatiṃ mamaṃ”.So puṇṇako bhūtapatiṃ yasassiṃ,
Āmantaya vessavaṇaṃ kuveraṃ;
“Tattheva santo purisaṃ asaṃsi,
Ānehi ājaññamidheva yuttaṃ”.Jātarūpamayā kaṇṇā,
kācamhicamayā khurā;
Jambonadassa pākassa,
suvaṇṇassa uracchado.Devavāhavahaṃ yānaṃ,
Assamāruyha puṇṇako;
Alaṅkato kappitakesamassu,
Pakkāmi vehāyasamantalikkhe.So aggamā rājagahaṃ surammaṃ,
Aṅgassa rañño nagaraṃ durāyutaṃ;
Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ,
Masakkasāraṃ viya vāsavassa.Mayūrakoñcāgaṇasampaghuṭṭhaṃ,
Dijābhighuṭṭhaṃ dijasaṅghasevitaṃ;
Nānāsakuntābhirudaṃ suvaṅgaṇaṃ,
Pupphābhikiṇṇaṃ himavaṃva pabbataṃ.So puṇṇako vepulamābhirūhi,
Siluccayaṃ kimpurisānuciṇṇaṃ;
Anvesamāno maṇiratanaṃ uḷāraṃ,
Tamaddasā pabbatakūṭamajjhe.Disvā maṇiṃ pabhassaraṃ jātimantaṃ,
Manoharaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ;
Daddallamānaṃ yasasā yasassinaṃ,
Obhāsatī vijjurivantalikkhe.Tamaggahī veḷuriyaṃ mahagghaṃ,
Manoharaṃ nāma mahānubhāvaṃ;
Ājaññamāruyha manomavaṇṇo,
Pakkāmi vehāyasamantalikkhe.So aggamā nagaramindapatthaṃ,
Oruyhupāgacchi sabhaṃ kurūnaṃ;
Samāgate ekasataṃ samagge,
Avhettha yakkho avikampamāno.“Ko nīdha raññaṃ varamābhijeti,
Kamābhijeyyāma varaddhanena;
Kamanuttaraṃ ratanavaraṃ jināma,
Ko vāpi no jeti varaddhanena”.“Kuhiṃ nu raṭṭhe tava jātibhūmi,
Na korabyasseva vaco tavedaṃ;
Abhītosi no vaṇṇanibhāya sabbe,
Akkhāhi me nāmañca bandhave ca”.“Kaccāyano māṇavakosmi rāja,
Anūnanāmo iti mavhayanti;
Aṅgesu me ñātayo bandhavā ca,
Akkhena devasmi idhānupatto”.“Kiṃ māṇavassa ratanāni atthi,
Ye taṃ jinanto hare akkhadhutto;
Bahūni rañño ratanāni atthi,
Te tvaṃ daliddo kathamavhayesi”.“Manoharo nāma maṇī mamāyaṃ,
Manoharaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ;
Imañca ājaññamamittatāpanaṃ,
Etaṃ me jinitvā hare akkhadhutto”.“Eko maṇī māṇava kiṃ karissati,
Ājāniyeko pana kiṃ karissati;
Bahūni rañño maṇiratanāni atthi,
Ājāniyā vātajavā anappakā”.
2. Maṇikaṇḍa
“Idañca me maṇiratanaṃ,
passa tvaṃ dvipaduttama;
Itthīnaṃ viggahā cettha,
purisānañca viggahā.Migānaṃ viggahā cettha,
sakuṇānañca viggahā;
Nāgarājā supaṇṇā ca,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ,
asse pattī ca vammine;
Caturaṅginimaṃ senaṃ,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Hatthārohe anīkaṭṭhe,
rathike pattikārake;
Balaggāni viyūḷhāni,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Puraṃ uddhāpasampannaṃ,
bahupākāratoraṇaṃ;
Siṅghāṭakesu bhūmiyo,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Esikā parikhāyo ca,
palikhaṃ aggaḷāni ca;
Aṭṭālake ca dvāre ca,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Passa toraṇamaggesu,
nānādijagaṇā bahū;
Haṃsā koñcā mayūrā ca,
cakkavākā ca kukkuhā.Kuṇālakā bahū citrā,
sikhaṇḍī jīvajīvakā;
Nānādijagaṇākiṇṇaṃ,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Passa nagaraṃ supākāraṃ,
abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
Samussitadhajaṃ rammaṃ,
soṇṇavālukasanthataṃ.Passettha paṇṇasālāyo,
vibhattā bhāgaso mitā;
Nivesane nivese ca,
sandhibyūhe pathaddhiyo.Pānāgāre ca soṇḍe ca,
sūnā odaniyā gharā;
Vesī ca gaṇikāyo ca,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Mālākāre ca rajake,
gandhike atha dussike;
Suvaṇṇakāre maṇikāre,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Āḷārike ca sūde ca,
naṭanāṭakagāyino;
Pāṇissare kumbhathūnike,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Passa bherī mudiṅgā ca,
saṅkhā paṇavadindimā;
Sabbañca tāḷāvacaraṃ,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Sammatālañca vīṇañca,
naccagītaṃ suvāditaṃ;
Tūriyatāḷitasaṅghuṭṭhaṃ,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Laṅghikā muṭṭhikā cettha,
māyākārā ca sobhiyā;
Vetālike ca jalle ca,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Samajjā cettha vattanti,
ākiṇṇā naranāribhi;
Mañcātimañce bhūmiyo,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Passa malle samajjasmiṃ,
phoṭente diguṇaṃ bhujaṃ;
Nihate nihatamāne ca,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Passa pabbatapādesu,
nānāmigagaṇā bahū;
Sīhā byagghā varāhā ca,
acchakokataracchayo.Palāsādā gavajā ca,
mahiṃsā rohitā rurū;
Eṇeyyā ca varāhā ca,
gaṇino nīkasūkarā.Kadalimigā bahū citrā,
biḷārā sasakaṇṭakā;
Nānāmigagaṇākiṇṇaṃ,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Najjāyo supatitthāyo,
soṇṇavālukasanthatā;
Acchā savanti ambūni,
macchagumbanisevitā.Kumbhīlā makarā cettha,
susumārā ca kacchapā;
Pāṭhīnā pāvusā macchā,
balajā muñjarohitā.Nānādijagaṇākiṇṇā,
nānādumagaṇāyutā;
Veḷuriyakarodāyo,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Passettha pokkharaṇiyo,
suvibhattā catuddisā;
Nānādijagaṇākiṇṇā,
puthulomanisevitā.Samantodakasampannaṃ,
mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ;
Upetaṃ vanarājehi,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Purato videhe passa,
goyāniye ca pacchato;
Kuruyo jambudīpañca,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Passa candaṃ sūriyañca,
obhāsante catuddisā;
Sineruṃ anupariyante,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Sineruṃ himavantañca,
sāgarañca mahītalaṃ;
Cattāro ca mahārāje,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Ārāme vanagumbe ca,
pāṭiye ca siluccaye;
Ramme kimpurisākiṇṇe,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Phārusakaṃ cittalataṃ,
missakaṃ nandanaṃ vanaṃ;
Vejayantañca pāsādaṃ,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Sudhammaṃ tāvatiṃsañca,
pārichattañca pupphitaṃ;
Erāvaṇaṃ nāgarājaṃ,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Passettha devakaññāyo,
nabhā vijjurivuggatā;
Nandane vicarantiyo,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Passettha devakaññāyo,
devaputtapalobhinī;
Devaputte ramamāne,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Parosahassapāsāde,
veḷuriyaphalasanthate;
Pajjalante ca vaṇṇena,
maṇimhi passa nimmitaṃ.Tāvatiṃse ca yāme ca,
Tusite cāpi nimmite;
Paranimmitavasavattino,
Maṇimhi passa nimmitaṃ.Passettha pokkharaṇiyo,
vippasannodikā sucī;
Mandālakehi sañchannā,
padumuppalakehi ca.Dasettha rājiyo setā,
dasanīlā manoramā;
Cha piṅgalā pannarasa,
haliddā ca catuddasa.Vīsati tattha sovaṇṇā,
vīsati rajatāmayā;
Indagopakavaṇṇābhā,
tāva dissanti tiṃsati.Dasettha kāḷiyo chacca,
mañjeṭṭhā pannavīsati;
Missā bandhukapupphehi,
nīluppalavicittikā.Evaṃ sabbaṅgasampannaṃ,
accimantaṃ pabhassaraṃ;
Odhisuṅkaṃ mahārāja,
passa tvaṃ dvipaduttama”.
3. Akkhakaṇḍa
“Upāgataṃ rāja mupehi lakkhaṃ,
Netādisaṃ maṇiratanaṃ tavatthi;
Dhammena jissāma asāhasena,
Jito ca no khippamavākarohi.Pañcāla-paccuggata-sūrasena,
Macchā ca maddā saha kekakebhi;
Passantu note asaṭhena yuddhaṃ,
Na no sabhāyaṃ na karonti kiñci”.Te pāvisuṃ akkhamadena mattā,
Rājā kurūnaṃ puṇṇako cāpi yakkho;
Rājā kaliṃ viccinamaggahesi,
Kaṭaṃ aggahī puṇṇako nāma yakkho.Te tattha jūte ubhaye samāgate,
Raññaṃ sakāse sakhīnañca majjhe;
Ajesi yakkho naravīraseṭṭhaṃ,
Tatthappanādo tumulo babhūva.“Jayo mahārāja parājayo ca,
Āyūhataṃ aññatarassa hoti;
Janinda jīnosi varaddhanena,
Jito ca me khippamavākarohi”.“Hatthī gavāssā maṇikuṇḍalā ca,
Yañcāpi mayhaṃ ratanaṃ pathabyā;
Gaṇhāhi kaccāna varaṃ dhanānaṃ,
Ādāya yenicchasi tena gaccha”.“Hatthī gavāssā maṇikuṇḍalā ca,
Yañcāpi tuyhaṃ ratanaṃ pathabyā;
Tesaṃ varo vidhuro nāma kattā,
So me jito taṃ me avākarohi”.“Attā ca me so saraṇaṃ gatī ca,
Dīpo ca leṇo ca parāyaṇo ca;
Asantuleyyo mama so dhanena,
Pāṇena me sādiso esa kattā”.“Ciraṃ vivādo mama tuyhañcassa,
Kāmañca pucchāma tameva gantvā;
Esova no vivaratu etamatthaṃ,
Yaṃ vakkhatī hotu kathā ubhinnaṃ”.“Addhā hi saccaṃ bhaṇasi,
na ca māṇava sāhasaṃ;
Tameva gantvā pucchāma,
tena tussāmubho janā”.“Saccaṃ nu devā vidahū kurūnaṃ,
Dhamme ṭhitaṃ vidhuraṃ nāmamaccaṃ;
Dāsosi rañño uda vāsi ñāti,
Vidhuroti saṅkhā katamāsi loke”.“Āmāyadāsāpi bhavanti heke,
Dhanena kītāpi bhavanti dāsā;
Sayampi heke upayanti dāsā,
Bhayā paṇunnāpi bhavanti dāsā.Ete narānaṃ caturova dāsā,
Addhā hi yonito ahampi jāto;
Bhavo ca rañño abhavo ca rañño,
Dāsāhaṃ devassa parampi gantvā;
Dhammena maṃ māṇava tuyha dajjā”.“Ayaṃ dutīyo vijayo mamajja,
Puṭṭho hi kattā vivarettha pañhaṃ;
Adhammarūpo vata rājaseṭṭho,
Subhāsitaṃ nānujānāsi mayhaṃ”.“Evañce no so vivarettha pañhaṃ,
Dāsohamasmi na ca khosmi ñāti;
Gaṇhāhi kaccāna varaṃ dhanānaṃ,
Ādāya yenicchasi tena gaccha”.
4. Gharāvāsapañhā
“Vidhura vasamānassa,
gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ;
Khemā vutti kathaṃ assa,
kathaṃ nu assa saṅgaho.Abyābajjhaṃ kathaṃ assa,
saccavādī ca māṇavo;
Asmā lokā paraṃ lokaṃ,
kathaṃ pecca na socati”.Taṃ tattha gatimā dhitimā,
matimā atthadassimā;
Saṅkhātā sabbadhammānaṃ,
vidhuro etadabravi.“Na sādhāraṇadārassa,
na bhuñje sādumekako;
Na seve lokāyatikaṃ,
netaṃ paññāya vaḍḍhanaṃ.Sīlavā vattasampanno,
appamatto vicakkhaṇo;
Nivātavutti atthaddho,
surato sakhilo mudu.Saṅgahetā ca mittānaṃ,
saṃvibhāgī vidhānavā;
Tappeyya annapānena,
sadā samaṇabrāhmaṇe.Dhammakāmo sutādhāro,
bhaveyya paripucchako;
Sakkaccaṃ payirupāseyya,
sīlavante bahussute.Gharamāvasamānassa,
gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ;
Khemā vutti siyā evaṃ,
evaṃ nu assa saṅgaho.Abyābajjhaṃ siyā evaṃ,
saccavādī ca māṇavo;
Asmā lokā paraṃ lokaṃ,
evaṃ pecca na socati”.
5. Lakkhaṇakaṇḍa
“Ehi dāni gamissāma,
dinno no issarena me;
Mamevatthaṃ paṭipajja,
esa dhammo sanantano”.“Jānāmi māṇava tayāhamasmi,
Dinnohamasmi tava issarena;
Tīhañca taṃ vāsayemu agāre,
Yenaddhunā anusāsemu putte”.“Taṃ me tathā hotu vasemu tīhaṃ,
Kurutaṃ bhavajja gharesu kiccaṃ;
Anusāsataṃ puttadāre bhavajja,
Yathā tayī pecca sukhī bhaveyya”.“Sādhū”ti vatvāna pahūtakāmo,
Pakkāmi yakkho vidhurena saddhiṃ;
Taṃ kuñjarājaññahayānuciṇṇaṃ,
Pāvekkhi antepuramariyaseṭṭho.Koñcaṃ mayūrañca piyañca ketaṃ,
Upāgami tattha surammarūpaṃ;
Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ,
Masakkasāraṃ viya vāsavassa.Tattha naccanti gāyanti,
avhāyanti varāvaraṃ;
Accharā viya devesu,
nāriyo samalaṅkatā.Samaṅgikatvā pamadāhi yakkhaṃ,
Annena pānena ca dhammapālo;
Atthattha mevānuvicintayanto,
Pāvekkhi bhariyāya tadā sakāse.Taṃ candanagandharasānulittaṃ,
Suvaṇṇajambonadanikkhasādisaṃ;
Bhariyaṃvacā “ehi suṇohi bhoti,
Puttāni āmantaya tambanette”.Sutvāna vākyaṃ patino anujjā,
Suṇisaṃvaca tambanakhiṃ sunettaṃ;
“Āmantaya vammadharāni cete,
Puttāni indīvarapupphasāme”.Te āgate muddhani dhammapālo,
Cumbitvā putte avikampamāno;
Āmantayitvāna avoca vākyaṃ,
“Dinnāhaṃ raññā idha māṇavassa.Tassajjahaṃ attasukhī vidheyyo,
Ādāya yenicchati tena gacchati;
Ahañca vo sāsitumāgatosmi,
Kathaṃ ahaṃ aparittāya gacche.Sace vo rājā kururaṭṭhavāsī,
Janasandho puccheyya pahūtakāmo;
Kimābhijānātha pure purāṇaṃ,
Kiṃ vo pitā anusāse puratthā.Samāsanā hotha mayāva sabbe,
Konīdha rañño abbhatiko manusso;
Tamañjaliṃ kariya vadetha evaṃ,
Mā hevaṃ deva na hi esa dhammo;
Viyaggharājassa nihīnajacco,
Samāsano deva kathaṃ bhaveyya”.
6. Rājavasati
So ca putte amacce ca,
ñātayo suhadajjane;
Alīnamanasaṅkappo,
vidhuro etadabravi.“Ethayyo rājavasatiṃ,
nisīditvā suṇātha me;
Yathā rājakulaṃ patto,
yasaṃ poso nigacchati.Na hi rājakulaṃ patto,
aññāto labhate yasaṃ;
Nāsūro nāpi dummedho,
nappamatto kudācanaṃ.Yadāssa sīlaṃ paññañca,
soceyyaṃ cādhigacchati;
Atha vissasate tyamhi,
guyhañcassa na rakkhati.Tulā yathā paggahitā,
samadaṇḍā sudhāritā;
Ajjhiṭṭho na vikampeyya,
sa rājavasatiṃ vase.Tulā yathā paggahitā,
samadaṇḍā sudhāritā;
Sabbāni abhisambhonto,
sa rājavasatiṃ vase.Divā vā yadi vā rattiṃ,
rājakiccesu paṇḍito;
Ajjhiṭṭho na vikampeyya,
sa rājavasatiṃ vase.Divā vā yadi vā rattiṃ,
rājakiccesu paṇḍito;
Sabbāni abhisambhonto,
sa rājavasatiṃ vase.Yo cassa sukato maggo,
rañño suppaṭiyādito;
Na tena vutto gaccheyya,
sa rājavasatiṃ vase.Na rañño sadisaṃ bhuñje,
kāmabhoge kudācanaṃ;
Sabbattha pacchato gacche,
sa rājavasatiṃ vase.Na rañño sadisaṃ vatthaṃ,
na mālaṃ na vilepanaṃ;
Ākappaṃ sarakuttiṃ vā,
na rañño sadisamācare;
Aññaṃ kareyya ākappaṃ,
sa rājavasatiṃ vase.Kīḷe rājā amaccehi,
bhariyāhi parivārito;
Nāmacco rājabhariyāsu,
bhāvaṃ kubbetha paṇḍito.Anuddhato acapalo,
nipako saṃvutindriyo;
Manopaṇidhisampanno,
sa rājavasatiṃ vase.Nāssa bhariyāhi kīḷeyya,
na manteyya rahogato;
Nāssa kosā dhanaṃ gaṇhe,
sa rājavasatiṃ vase.Na niddaṃ bahu maññeyya,
na madāya suraṃ pive;
Nāssa dāye mige haññe,
sa rājavasatiṃ vase.Nāssa pīṭhaṃ na pallaṅkaṃ,
Na kocchaṃ na nāvaṃ rathaṃ;
Sammatomhīti ārūhe,
Sa rājavasatiṃ vase.Nātidūre bhaje rañño,
nāccāsanne vicakkhaṇo;
Sammukhañcassa tiṭṭheyya,
sandissanto sabhattuno.Na ve rājā sakhā hoti,
na rājā hoti methuno;
Khippaṃ kujjhanti rājāno,
sūkenakkhīva ghaṭṭitaṃ.Na pūjito maññamāno,
medhāvī paṇḍito naro;
Pharusaṃ patimanteyya,
rājānaṃ parisaṅgataṃ.Laddhadvāro labhe dvāraṃ,
neva rājūsu vissase;
Aggīva saṃyato tiṭṭhe,
sa rājavasatiṃ vase.Puttaṃ vā bhātaraṃ vā saṃ,
sampaggaṇhāti khattiyo;
Gāmehi nigamehi vā,
raṭṭhehi janapadehi vā;
Tuṇhībhūto upekkheyya,
na bhaṇe chekapāpakaṃ.Hatthārohe anīkaṭṭhe,
rathike pattikārake;
Tesaṃ kammāvadānena,
rājā vaḍḍheti vetanaṃ;
Na tesaṃ antarā gacche,
sa rājavasatiṃ vase.Cāpovūnudaro dhīro,
vaṃsovāpi pakampaye;
Paṭilomaṃ na vatteyya,
sa rājavasatiṃ vase.Cāpovūnudaro assa,
macchovassa ajivhavā;
Appāsī nipako sūro,
sa rājavasatiṃ vase.Na bāḷhaṃ itthiṃ gaccheyya,
sampassaṃ tejasaṅkhayaṃ;
Kāsaṃ sāsaṃ daraṃ balyaṃ,
khīṇamedho nigacchati.Nātivelaṃ pabhāseyya,
na tuṇhī sabbadā siyā;
Avikiṇṇaṃ mitaṃ vācaṃ,
patte kāle udīraye.Akkodhano asaṅghaṭṭo,
sacco saṇho apesuṇo;
Samphaṃ giraṃ na bhāseyya,
sa rājavasatiṃ vase.Mātāpettibharo assa,
kule jeṭṭhāpacāyiko;
Saṇho sakhilasambhāso,
sa rājavasatiṃ vase.Vinīto sippavā danto,
katatto niyato mudu;
Appamatto suci dakkho,
sa rājavasatiṃ vase.Nivātavutti vuddhesu,
sappatisso sagāravo;
Surato sukhasaṃvāso,
sa rājavasatiṃ vase.Ārakā parivajjeyya,
sahituṃ pahitaṃ janaṃ;
Bhattāraññevudikkheyya,
na ca aññassa rājino.Samaṇe brāhmaṇe cāpi,
sīlavante bahussute;
Sakkaccaṃ payirupāseyya,
sa rājavasatiṃ vase.Samaṇe brāhmaṇe cāpi,
sīlavante bahussute;
Sakkaccaṃ anuvāseyya,
sa rājavasatiṃ vase.Samaṇe brāhmaṇe cāpi,
sīlavante bahussute;
Tappeyya annapānena,
sa rājavasatiṃ vase.Samaṇe brāhmaṇe cāpi,
sīlavante bahussute;
Āsajja paññe sevetha,
ākaṅkhaṃ vuddhimattano.Dinnapubbaṃ na hāpeyya,
dānaṃ samaṇabrāhmaṇe;
Na ca kiñci nivāreyya,
dānakāle vanibbake.Paññavā buddhisampanno,
vidhānavidhikovido;
Kālaññū samayaññū ca,
sa rājavasatiṃ vase.Uṭṭhātā kammadheyyesu,
appamatto vicakkhaṇo;
Susaṃvihitakammanto,
sa rājavasatiṃ vase.Khalaṃ sālaṃ pasuṃ khettaṃ,
gantā cassa abhikkhaṇaṃ;
Mitaṃ dhaññaṃ nidhāpeyya,
mitaṃva pācaye ghare.Puttaṃ vā bhātaraṃ vā saṃ,
sīlesu asamāhitaṃ;
Anaṅgavā hi te bālā,
yathā petā tatheva te;
Coḷañca nesaṃ piṇḍañca,
āsīnānaṃ padāpaye.Dāse kammakare pesse,
sīlesu susamāhite;
Dakkhe uṭṭhānasampanne,
ādhipaccamhi ṭhāpaye.Sīlavā ca alolo ca,
anurakkho ca rājino;
Āvī raho hito tassa,
sa rājavasatiṃ vase.Chandaññū rājino cassa,
cittaṭṭho assa rājino;
Asaṅkusakavutti’ssa,
sa rājavasatiṃ vase.Ucchādaye ca nhāpaye,
dhove pāde adhosiraṃ;
Āhatopi na kuppeyya,
sa rājavasatiṃ vase.Kumbhampañjaliṃ kariyā,
cāṭañcāpi padakkhiṇaṃ;
Kimeva sabbakāmānaṃ,
dātāraṃ dhīramuttamaṃ.Yo deti sayanaṃ vatthaṃ,
yānaṃ āvasathaṃ gharaṃ;
Pajjunnoriva bhūtāni,
bhogehi abhivassati.Esayyo rājavasati,
vattamāno yathā naro;
Ārādhayati rājānaṃ,
pūjaṃ labhati bhattusu”.
7. Antarapeyyāla
Evaṃ samanusāsitvā,
ñātisaṅghaṃ vicakkhaṇo;
Parikiṇṇo suhadehi,
rājānamupasaṅkami.Vanditvā sirasā pāde,
katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;
Vidhuro avaca rājānaṃ,
paggahetvāna añjaliṃ.“Ayaṃ maṃ māṇavo neti,
kattukāmo yathāmati;
Ñātīnatthaṃ pavakkhāmi,
taṃ suṇohi arindama.Putte ca me udikkhesi,
yañca maññaṃ ghare dhanaṃ;
Yathā pecca na hāyetha,
ñātisaṅgho mayī gate.Yatheva khalatī bhūmyā,
bhūmyāyeva patiṭṭhati;
Evetaṃ khalitaṃ mayhaṃ,
etaṃ passāmi accayaṃ”.“Sakkā na gantuṃ iti mayha hoti,
Chetvā vadhitvā idha kātiyānaṃ;
Idheva hohī iti mayha ruccati,
Mā tvaṃ agā uttamabhūripañña”.“Mā hevadhammesu manaṃ paṇīdahi,
Atthe ca dhamme ca yutto bhavassu;
Dhiratthu kammaṃ akusalaṃ anariyaṃ,
Yaṃ katvā pacchā nirayaṃ vajeyya.Nevesa dhammo na puneta kiccaṃ,
Ayiro hi dāsassa janinda issaro;
Ghātetuṃ jhāpetuṃ athopi hantuṃ,
Na ca mayha kodhatthi vajāmi cāhaṃ”.Jeṭṭhaputtaṃ upaguyha,
vineyya hadaye daraṃ;
Assupuṇṇehi nettehi,
pāvisī so mahāgharaṃ.Sālāva sammapatitā,
mālutena pamadditā;
Senti puttā ca dārā ca,
vidhurassa nivesane.Itthisahassaṃ bhariyānaṃ,
dāsisattasatāni ca;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
vidhurassa nivesane.Orodhā ca kumārā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
vidhurassa nivesane.Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
vidhurassa nivesane.Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
vidhurassa nivesane.Itthisahassaṃ bhariyānaṃ,
dāsisattasatāni ca;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
“kasmā no vijahissasi”.Orodhā ca kumārā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
“kasmā no vijahissasi”.Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
“kasmā no vijahissasi”.Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
“kasmā no vijahissasi”.Katvā gharesu kiccāni,
anusāsitvā sakaṃ janaṃ;
Mittāmacce ca bhacce ca,
puttadāre ca bandhave.Kammantaṃ saṃvidhetvāna,
ācikkhitvā ghare dhanaṃ;
Nidhiñca iṇadānañca,
puṇṇakaṃ etadabravi.“Avasī tuvaṃ mayha tīhaṃ agāre,
Katāni kiccāni gharesu mayhaṃ;
Anusāsitā puttadārā mayā ca,
Karoma kaccāna yathāmatiṃ te”.“Sace hi katte anusāsitā te,
Puttā ca dārā anujīvino ca;
Handehi dānī taramānarūpo,
Dīgho hi addhāpi ayaṃ puratthā.Achambhitova gaṇhāhi,
ājāneyyassa vāladhiṃ;
Idaṃ pacchimakaṃ tuyhaṃ,
jīvalokassa dassanaṃ”.“Sohaṃ kissa nu bhāyissaṃ,
yassa me natthi dukkaṭaṃ;
Kāyena vācā manasā,
yena gaccheyya duggatiṃ”.So assarājā vidhuraṃ vahanto,
Pakkāmi vehāyasamantalikkhe;
Sākhāsu selesu asajjamāno,
Kālāgiriṃ khippamupāgamāsi.Itthisahassaṃ bhariyānaṃ,
dāsisattasatāni ca;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
yakkho brāhmaṇavaṇṇena;
Vidhuraṃ ādāya gacchati.Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
yakkho brāhmaṇavaṇṇena;
Vidhuraṃ ādāya gacchati.Itthisahassaṃ bhariyānaṃ,
dāsisattasatāni ca;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
“paṇḍito so kuhiṃ gato”.Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
“paṇḍito so kuhiṃ gato.Sace so sattarattena,
nāgacchissati paṇḍito;
Sabbe aggiṃ pavekkhāma,
natthattho jīvitena no”.“Paṇḍito ca viyatto ca,
vibhāvī ca vicakkhaṇo;
Khippaṃ mociya attānaṃ,
mā bhāyitthāgamissati”.
8. Sādhunaradhammakaṇḍa
So tattha gantvāna vicintayanto,
“Uccāvacā cetanakā bhavanti;
Nayimassa jīvena mamatthi kiñci,
Hantvānimaṃ hadayamānayissaṃ”.So tattha gantvā pabbatantarasmiṃ,
Anto pavisitvāna paduṭṭhacitto;
Asaṃvutasmiṃ jagatippadese,
Adhosiraṃ dhārayi kātiyāno.So lambamāno narake papāte,
Mahabbhaye lomahaṃse vidugge;
Asantasanto kurūnaṃ kattuseṭṭho,
Iccabravi puṇṇakaṃ nāma yakkhaṃ.“Ariyāvakāsosi anariyarūpo,
Asaññato saññatasannikāso;
Accāhitaṃ kammaṃ karosi ludraṃ,
Bhāve ca te kusalaṃ natthi kiñci.Yaṃ maṃ papātasmiṃ papātumicchasi,
Ko nu tavattho maraṇena mayhaṃ;
Amānusasseva tavajja vaṇṇo,
Ācikkha me tvaṃ katamāsi devatā”.“Yadi te suto puṇṇako nāma yakkho,
Rañño kuverassa hi so sajibbo;
Bhūmindharo varuṇo nāma nāgo,
Brahā sucī vaṇṇabalūpapanno.Tassānujaṃ dhītaraṃ kāmayāmi,
Irandhatī nāma sā nāgakaññā;
Tassā sumajjhāya piyāya hetu,
Patārayiṃ tuyha vadhāya dhīra”.“Mā heva tvaṃ yakkha ahosi mūḷho,
Naṭṭhā bahū duggahītena loke;
Kiṃ te sumajjhāya piyāya kiccaṃ,
Maraṇena me iṅgha suṇomi sabbaṃ”.“Mahānubhāvassa mahoragassa,
Dhītukāmo ñātibhatohamasmi;
Taṃ yācamānaṃ sasuro avoca,
Yathā mamaññiṃsu sukāmanītaṃ.Dajjemu kho te sutanuṃ sunettaṃ,
Sucimhitaṃ candanalittagattaṃ;
Sace tuvaṃ hadayaṃ paṇḍitassa,
Dhammena laddhā idha māharesi;
Etena vittena kumāri labbhā,
Naññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma.Evaṃ na mūḷhosmi suṇohi katte,
Na cāpi me duggahitatthi kiñci;
Hadayena te dhammaladdhena nāgā,
Irandhatiṃ nāgakaññaṃ dadanti.Tasmā ahaṃ tuyhaṃ vadhāya yutto,
Evaṃ mamattho maraṇena tuyhaṃ;
Idheva taṃ narake pātayitvā,
Hantvāna taṃ hadayamānayissaṃ”.“Khippaṃ mamaṃ uddhara kātiyāna,
Hadayena me yadi te atthi kiccaṃ;
Ye kecime sādhunarassa dhammā,
Sabbeva te pātukaromi ajja”.So puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ,
Nagamuddhani khippaṃ patiṭṭhapetvā;
Assatthamāsīnaṃ samekkhiyāna,
Paripucchi kattāramanomapaññaṃ.“Samuddhato mesi tuvaṃ papātā,
Hadayena te ajja mamatthi kiccaṃ;
Ye kecime sādhunarassa dhammā,
Sabbeva me pātukarohi ajja”.“Samuddhato tyasmi ahaṃ papātā,
Hadayena me yadi te atthi kiccaṃ;
Ye kecime sādhunarassa dhammā,
Sabbeva te pātukaromi ajja.Yātānuyāyī ca bhavāhi māṇava,
Allañca pāṇiṃ parivajjayassu;
Mā cassu mittesu kadāci dubbhī,
Mā ca vasaṃ asatīnaṃ nigacche”.“Kathaṃ nu yātaṃ anuyāyī hoti,
Allañca pāṇiṃ dahate kathaṃ so;
Asatī ca kā ko pana mittadubbho,
Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ”.“Asanthutaṃ nopi ca diṭṭhapubbaṃ,
Yo āsanenāpi nimantayeyya;
Tasseva atthaṃ puriso kareyya,
Yātānuyāyīti tamāhu paṇḍitā.Yassekarattampi ghare vaseyya,
Yatthannapānaṃ puriso labheyya;
Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye,
Adubbhapāṇiṃ dahate mittadubbho.Yassa rukkhassa chāyāya,
nisīdeyya sayeyya vā;
Na tassa sākhaṃ bhañjeyya,
mittadubbho hi pāpako.Puṇṇampi cemaṃ pathaviṃ dhanena,
Dajjitthiyā puriso sammatāya;
Laddhā khaṇaṃ atimaññeyya tampi,
Tāsaṃ vasaṃ asatīnaṃ na gacche.Evaṃ kho yātaṃ anuyāyī hoti,
Allañca pāṇiṃ dahate punevaṃ;
Asatī ca sā so pana mittadubbho,
So dhammiko hohi jahassu adhammaṃ”.
Sādhunaradhammakaṇḍaṃ nāma.
9. Kāḷāgirikaṇḍa
“Avasiṃ ahaṃ tuyha tīhaṃ agāre,
Annena pānena upaṭṭhitosmi;
Mitto mamāsī visajjāmahaṃ taṃ,
Kāmaṃ gharaṃ uttamapañña gaccha.Api hāyatu nāgakulā attho,
Alampi me nāgakaññāya hotu;
So tvaṃ sakeneva subhāsitena,
Muttosi me ajja vadhāya pañña”.“Handa tuvaṃ yakkha mamampi nehi,
Sasuraṃ te atthaṃ mayi carassu;
Mayañca nāgādhipatiṃ vimānaṃ,
Dakkhemu nāgassa adiṭṭhapubbaṃ”.“Yaṃ ve narassa ahitāya assa,
Na taṃ pañño arahati dassanāya;
Atha kena vaṇṇena amittagāmaṃ,
Tuvamicchasi uttamapañña gantuṃ”.“Addhā pajānāmi ahampi etaṃ,
Na taṃ pañño arahati dassanāya;
Pāpañca me natthi kataṃ kuhiñci,
Tasmā na saṅke maraṇāgamāya”.“Handa ca ṭhānaṃ atulānubhāvaṃ,
Mayā saha dakkhasi ehi katte;
Yatthacchati naccagītehi nāgo,
Rājā yathā vessavaṇo naḷiññaṃ.Taṃ nāgakaññā caritaṃ gaṇena,
Nikīḷitaṃ niccamaho ca rattiṃ;
Pahūtamālyaṃ bahupupphachannaṃ,
Obhāsatī vijjurivantalikkhe.Annena pānena upetarūpaṃ,
Naccehi gītehi ca vāditehi;
Paripūraṃ kaññāhi alaṅkatāhi,
Upasobhati vatthapilandhanena.So puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ,
Nisīdayī pacchato āsanasmiṃ;
Ādāya kattāramanomapaññaṃ,
Upānayī bhavanaṃ nāgarañño.Patvāna ṭhānaṃ atulānubhāvaṃ,
Aṭṭhāsi kattā pacchato puṇṇakassa;
Sāmaggipekkhamāno nāgarājā,
Pubbeva jāmātaramajjhabhāsatha.Yannu tuvaṃ agamā maccalokaṃ,
Anvesamāno hadayaṃ paṇḍitassa;
Kacci samiddhena idhānupatto,
Ādāya kattāramanomapaññaṃ”.“Ayañhi so āgato yaṃ tvamicchasi,
Dhammena laddho mama dhammapālo;
Taṃ passatha sammukhā bhāsamānaṃ,
Sukho have sappurisehi saṅgamo”.
“Adiṭṭhapubbaṃ disvāna,
macco maccubhayaṭṭito;
Byamhito nābhivādesi,
nayidaṃ paññavatāmiva”.“Na camhi byamhito nāga,
na ca maccubhayaṭṭito;
Na vajjho abhivādeyya,
vajjhaṃ vā nābhivādaye.Kathaṃ no abhivādeyya,
abhivādāpayetha ve;
Yaṃ naro hantumiccheyya,
taṃ kammaṃ nupapajjati”.“Evametaṃ yathā brūsi,
saccaṃ bhāsasi paṇḍita;
Na vajjho abhivādeyya,
vajjhaṃ vā nābhivādaye.Kathaṃ no abhivādeyya,
abhivādāpayetha ve;
Yaṃ naro hantumiccheyya,
taṃ kammaṃ nupapajjati”.“Asassataṃ sassataṃ nu tavayidaṃ,
Iddhī jutī balavīriyūpapatti;
Pucchāmi taṃ nāgarājetamatthaṃ,
Kathaṃ nu te laddhamidaṃ vimānaṃ.Adhiccaladdhaṃ pariṇāmajaṃ te,
Sayaṃkataṃ udāhu devehi dinnaṃ;
Akkhāhi me nāgarājetamatthaṃ,
Yatheva te laddhamidaṃ vimānaṃ”.“Nādhiccaladdhaṃ na pariṇāmajaṃ me,
Na sayaṃkataṃ nāpi devehi dinnaṃ;
Sakehi kammehi apāpakehi,
Puññehi me laddhamidaṃ vimānaṃ”.“Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ,
Kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;
Iddhī jutī balavīriyūpapatti,
Idañca te nāga mahāvimānaṃ”.“Ahañca bhariyā ca manussaloke,
Saddhā ubho dānapatī ahumhā;
Opānabhūtaṃ me gharaṃ tadāsi,
Santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.Mālañca gandhañca vilepanañca,
Padīpiyaṃ seyyamupassayañca;
Acchādanaṃ sāyanamannapānaṃ,
Sakkacca dānāni adamha tattha.Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ,
Tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;
Iddhī jutī balavīriyūpapatti,
Idañca me dhīra mahāvimānaṃ”.“Evañce te laddhamidaṃ vimānaṃ,
Jānāsi puññānaṃ phalūpapattiṃ;
Tasmā hi dhammaṃ cara appamatto,
Yathā vimānaṃ puna māvasesi”.“Nayidha santi samaṇabrāhmaṇā ca,
Yesannapānāni dademu katte;
Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ,
Yathā vimānaṃ puna māvasema”.“Bhogī hi te santi idhūpapannā,
Puttā ca dārā anujīvino ca;
Tesu tuvaṃ vacasā kammunā ca,
Asampaduṭṭho ca bhavāhi niccaṃ.Evaṃ tuvaṃ nāga asampadosaṃ,
Anupālaya vacasā kammunā ca;
Ṭhatvā idha yāvatāyukaṃ vimāne,
Uddhaṃ ito gacchasi devalokaṃ”.“Addhā hi so socati rājaseṭṭho,
Tayā vinā yassa tuvaṃ sajibbo;
Dukkhūpanītopi tayā samecca,
Vindeyya poso sukhamāturopi”.“Addhā sataṃ bhāsasi nāga dhammaṃ,
Anuttaraṃ atthapadaṃ suciṇṇaṃ;
Etādisiyāsu hi āpadāsu,
Paññāyate mādisānaṃ viseso”.“Akkhāhi no tāyaṃ mudhā nu laddho,
Akkhehi no tāyaṃ ajesi jūte;
Dhammena laddho iti tāyamāha,
Kathaṃ nu tvaṃ hatthamimassa māgato”.“Yo missaro tattha ahosi rājā,
Tamāyamakkhehi ajesi jūte;
So maṃ jito rājā imassadāsi,
Dhammena laddhosmi asāhasena”.Mahorago attamano udaggo,
Sutvāna dhīrassa subhāsitāni;
Hatthe gahetvāna anomapaññaṃ,
Pāvekkhi bhariyāya tadā sakāse.“Yena tvaṃ vimale paṇḍu,
yena bhattaṃ na ruccati;
Na ca me tādiso vaṇṇo,
ayameso tamonudo.Yassa te hadayenattho,
āgatāyaṃ pabhaṅkaro;
Tassa vākyaṃ nisāmehi,
dullabhaṃ dassanaṃ puna”.Disvāna taṃ vimalā bhūripaññaṃ,
Dasaṅgulī añjaliṃ paggahetvā;
Haṭṭhena bhāvena patītarūpā,
Iccabravi kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ.“Adiṭṭhapubbaṃ disvāna,
macco maccubhayaṭṭito;
Byamhito nābhivādesi,
nayidaṃ paññavatāmiva”.“Na camhi byamhito nāgi,
na ca maccubhayaṭṭito;
Na vajjho abhivādeyya,
vajjhaṃ vā nābhivādaye.Kathaṃ no abhivādeyya,
abhivādāpayetha ve;
Yaṃ naro hantumiccheyya,
taṃ kammaṃ nupapajjati”.“Evametaṃ yathā brūsi,
saccaṃ bhāsasi paṇḍita;
Na vajjho abhivādeyya,
vajjhaṃ vā nābhivādaye.Kathaṃ no abhivādeyya,
abhivādāpayetha ve;
Yaṃ naro hantumiccheyya,
taṃ kammaṃ nupapajjati”.“Asassataṃ sassataṃ nu tavayidaṃ,
Iddhī jutī balavīriyūpapatti;
Pucchāmi taṃ nāgakaññetamatthaṃ,
Kathaṃ nu te laddhamidaṃ vimānaṃ.Adhiccaladdhaṃ pariṇāmajaṃ te,
Sayaṃkataṃ udāhu devehi dinnaṃ;
Akkhāhi me nāgakaññetamatthaṃ,
Yatheva te laddhamidaṃ vimānaṃ”.“Nādhiccaladdhaṃ na pariṇāmajaṃ me,
Na sayaṃ kataṃ nāpi devehi dinnaṃ;
Sakehi kammehi apāpakehi,
Puññehi me laddhamidaṃ vimānaṃ”.“Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ,
Kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;
Iddhī jutī balavīriyūpapatti,
Idañca te nāgi mahāvimānaṃ”.“Ahañca kho sāmiko cāpi mayhaṃ,
Saddhā ubho dānapatī ahumhā;
Opānabhūtaṃ me gharaṃ tadāsi,
Santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.Mālañca gandhañca vilepanañca,
Padīpiyaṃ seyyamupassayañca;
Acchādanaṃ sāyanamannapānaṃ,
Sakkacca dānāni adamha tattha.Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ,
Tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;
Iddhī jutī balavīriyūpapatti,
Idañca me dhīra mahāvimānaṃ”.“Evañce te laddhamidaṃ vimānaṃ,
Jānāsi puññānaṃ phalūpapattiṃ;
Tasmā hi dhammaṃ cara appamattā,
Yathā vimānaṃ puna māvasesi”.“Nayidha santi samaṇabrāhmaṇā ca,
Yesannapānāni dademu katte;
Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ,
Yathā vimānaṃ puna māvasema”.“Bhogī hi te santi idhūpapannā,
Puttā ca dārā anujīvino ca;
Tesu tuvaṃ vacasā kammunā ca,
Asampaduṭṭhā ca bhavāhi niccaṃ.Evaṃ tuvaṃ nāgi asampadosaṃ,
Anupālaya vacasā kammunā ca;
Ṭhatvā idha yāvatāyukaṃ vimāne,
Uddhaṃ ito gacchasi devalokaṃ”.“Addhā hi so socati rājaseṭṭho,
Tayā vinā yassa tuvaṃ sajibbo;
Dukkhūpanītopi tayā samecca,
Vindeyya poso sukhamāturopi”.“Addhā sataṃ bhāsasi nāgi dhammaṃ,
Anuttaraṃ atthapadaṃ suciṇṇaṃ;
Etādisiyāsu hi āpadāsu,
Paññāyate mādisānaṃ viseso”.“Akkhāhi no tāyaṃ mudhā nu laddho,
Akkhehi no tāyaṃ ajesi jūte;
Dhammena laddho iti tāyamāha,
Kathaṃ nu tvaṃ hatthamimassa māgato”.“Yo missaro tattha ahosi rājā,
Tamāyamakkhehi ajesi jūte;
So maṃ jito rājā imassadāsi,
Dhammena laddhosmi asāhasena”.Yatheva varuṇo nāgo,
pañhaṃ pucchittha paṇḍitaṃ;
Tatheva nāgakaññāpi,
pañhaṃ pucchittha paṇḍitaṃ.Yatheva varuṇaṃ nāgaṃ,
dhīro tosesi pucchito;
Tatheva nāgakaññampi,
dhīro tosesi pucchito.Ubhopi te attamane viditvā,
Mahoragaṃ nāgakaññañca dhīro;
Achambhī abhīto alomahaṭṭho,
Iccabravi varuṇaṃ nāgarājānaṃ.“Mā rodhayi nāga āyāhamasmi,
Yena tavattho idaṃ sarīraṃ;
Hadayena maṃsena karohi kiccaṃ,
Sayaṃ karissāmi yathāmati te”.“Paññā have hadayaṃ paṇḍitānaṃ,
Te tyamha paññāya mayaṃ sutuṭṭhā;
Anūnanāmo labhatajja dāraṃ,
Ajjeva taṃ kuruyo pāpayātu”.Sa puṇṇako attamano udaggo,
Irandhatiṃ nāgakaññaṃ labhitvā;
Haṭṭhena bhāvena patītarūpo,
Iccabravi kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ.“Bhariyāya maṃ tvaṃ akari samaṅgiṃ,
Ahañca te vidhura karomi kiccaṃ;
Idañca te maṇiratanaṃ dadāmi,
Ajjeva taṃ kuruyo pāpayāmi”.“Ajeyyamesā tava hotu metti,
Bhariyāya kaccāna piyāya saddhiṃ;
Ānandi vitto sumano patīto,
Datvā maṇiṃ mañca nayindapatthaṃ”.Sa puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ,
Nisīdayī purato āsanasmiṃ;
Ādāya kattāramanomapaññaṃ,
Upānayī nagaraṃ indapatthaṃ.Mano manussassa yathāpi gacche,
Tatopissa khippataraṃ ahosi;
Sa puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ,
Upānayī nagaraṃ indapatthaṃ.“Etindapatthaṃ nagaraṃ padissati,
Rammāni ca ambavanāni bhāgaso;
Ahañca bhariyāya samaṅgibhūto,
Tuvañca pattosi sakaṃ niketaṃ”.Sa puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ,
Oropiya dhammasabhāya majjhe;
Ājaññamāruyha anomavaṇṇo,
Pakkāmi vehāyasamantalikkhe.Taṃ disvā rājā paramappatīto,
Uṭṭhāya bāhāhi palissajitvā;
Avikampayaṃ dhammasabhāya majjhe,
Nisīdayī pamukhamāsanasmiṃ.“Tvaṃ no vinetāsi rathaṃva naddhaṃ,
Nandanti taṃ kuruyo dassanena;
Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ,
Kathaṃ pamokkho ahu māṇavassa”.“Yaṃ māṇavotyābhivadī janinda,
Na so manusso naravīraseṭṭha;
Yadi te suto puṇṇako nāma yakkho,
Rañño kuverassa hi so sajibbo.Bhūmindharo varuṇo nāma nāgo,
Brahā sucī vaṇṇabalūpapanno;
Tassānujaṃ dhītaraṃ kāmayāno,
Irandhatī nāma sā nāgakaññā.Tassā sumajjhāya piyāya hetu,
Patārayittha maraṇāya mayhaṃ;
So ceva bhariyāya samaṅgibhūto,
Ahañca anuññāto maṇi ca laddho”.“Rukkho hi mayhaṃ padvāre sujāto,
Paññākkhandho sīlamayassa sākhā;
Atthe ca dhamme ca ṭhito nipāko,
Gavapphalo hatthigavāssachanno.Naccagītatūriyābhinādite,
Ucchijja senaṃ puriso ahāsi;
So no ayaṃ āgato sanniketaṃ,
Rukkhassimassāpacitiṃ karotha.Ye keci vittā mama paccayena,
Sabbeva te pātukarontu ajja;
Tibbāni katvāna upāyanāni,
Rukkhassimassāpacitiṃ karotha.Ye keci baddhā mama atthi raṭṭhe,
Sabbeva te bandhanā mocayantu;
Yatheva yaṃ bandhanasmā pamutto,
Evamete muñcare bandhanasmā.Unnaṅgalā māsamimaṃ karontu,
Maṃsodanaṃ brāhmaṇā bhakkhayantu;
Amajjapā majjarahā pivantu,
Puṇṇāhi thālāhi palissutāhi.Mahāpathaṃ nicca samavhayantu,
Tibbañca rakkhaṃ vidahantu raṭṭhe;
Yathāññamaññaṃ na viheṭhayeyyuṃ,
Rukkhassimassāpacitiṃ karotha”.Orodhā ca kumārā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Bahuṃ annañca pānañca,
paṇḍitassābhihārayuṃ.Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Bahuṃ annañca pānañca,
paṇḍitassābhihārayuṃ.Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Bahuṃ annañca pānañca,
paṇḍitassābhihārayuṃ.Bahujano pasannosi,
disvā paṇḍitamāgate;
Paṇḍitamhi anuppatte,
celukkhepo pavattathāti.