1. Dasavarakathā

“Phussatī varavaṇṇābhe,
varassu dasadhā vare;
Pathabyā cārupubbaṅgi,
yaṃ tuyhaṃ manaso piyaṃ”.

“Devarāja namo tyatthu,
kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā;
Rammā cāvesi maṃ ṭhānā,
vātova dharaṇīruhaṃ”.

“Na ceva te kataṃ pāpaṃ,
na ca me tvamasi appiyā;
Puññañca te parikkhīṇaṃ,
yena tevaṃ vadāmahaṃ.

Santike maraṇaṃ tuyhaṃ,
vinābhāvo bhavissati;
Paṭigaṇhāhi me ete,
vare dasa pavecchato”.

“Varañce me ado sakka,
sab­babhūtā­namissara;
Sivirājassa bhaddante,
tattha assaṃ nivesane.

Nīlanettā nīlabhamu,
nilakkhī ca yathā migī;
Phussatī nāma nāmena,
tatthapassaṃ purindada.

Puttaṃ labhetha varadaṃ,
yācayogaṃ amacchariṃ;
Pūjitaṃ paṭirājūhi,
kittimantaṃ yasassinaṃ.

Gabbhaṃ me dhārayantiyā,
majjhimaṅgaṃ anunnataṃ;
Kucchi anunnato assa,
cāpaṃva likhitaṃ samaṃ.

Thanā me nappapateyyuṃ,
palitā na santu vāsava;
Kāye rajo na limpetha,
vajjhañcāpi pamocaye.

Mayūra­koñ­cābhirude,
nāriva­raga­ṇāyute;
Khujja­celā­pa­kākiṇṇe,
sūta­māga­dha­vaṇṇite.

Citrag­ga­ḷerughusite,
surā­maṃsa­pa­bodhane;
Sivirājassa bhaddante,
tatthassaṃ mahesī piyā”.

“Ye te dasa varā dinnā,
mayā sabbaṅ­ga­sobhane;
Sivirājassa vijite,
sabbe te lacchasī vare”.

Idaṃ vatvāna maghavā,
devarājā sujampati;
Phussatiyā varaṃ datvā,
anumodittha vāsavo.

Dasavarakathā nāma.

“­Parūḷ­ha­kaccha­na­kha­lomā,
paṅkadantā rajassirā;
Paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ,
kiṃ maṃ yācanti brāhmaṇā”.

“Ratanaṃ deva yācāma,
sivīnaṃ raṭṭha­vaḍḍha­naṃ;
Dadāhi pavaraṃ nāgaṃ,
īsādantaṃ urūḷhavaṃ”.

“Dadāmi na vikampāmi,
yaṃ maṃ yācanti brāhmaṇā;
Pabhinnaṃ kuñjaraṃ dantiṃ,
opavayhaṃ gajuttamaṃ”.

Hatthik­khan­dhato oruyha,
rājā cāgādhimānaso;
Brāhmaṇānaṃ adā dānaṃ,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano.

Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ,
tadāsi lomahaṃsanaṃ;
Hatthināge padinnamhi,
medanī sampakampatha.

Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ,
tadāsi lomahaṃsanaṃ;
Hatthināge padinnamhi,
khubhittha nagaraṃ tadā.

Samākulaṃ puraṃ āsi,
ghoso ca vipulo mahā;
Hatthināge padinnamhi,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Uggā ca rājaputtā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā.

Kevalo cāpi nigamo,
sivayo ca samāgatā;
Disvā nāgaṃ nīyamānaṃ,
te rañño paṭivedayuṃ.

“Vidhamaṃ deva te raṭṭhaṃ,
putto vessantaro tava;
Kathaṃ no hatthinaṃ dajjā,
nāgaṃ raṭṭhassa pūjitaṃ.

Kathaṃ no kuñjaraṃ dajjā,
īsādantaṃ urūḷhavaṃ;
Khettaññuṃ sabbayuddhānaṃ,
sabbasetaṃ gajuttamaṃ.

­Paṇḍukam­bala­sañ­chan­naṃ,
pabhinnaṃ sattumaddanaṃ;
Dantiṃ savāḷabījaniṃ,
setaṃ kelāsasādisaṃ.

Sasetacchattaṃ saupādheyyaṃ,
Sāthabbanaṃ sahatthipaṃ;
Aggayānaṃ rājavāhiṃ,
Brāhmaṇānaṃ adā gajaṃ.

Annaṃ pānañca yo dajjā,
vattha­se­nāsa­nāni ca;
Etaṃ kho dānaṃ patirūpaṃ,
etaṃ kho brāhmaṇārahaṃ.

Ayaṃ te vaṃsarājā no,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;
Kathaṃ vessantaro putto,
gajaṃ bhājeti sañjaya.

Sace tvaṃ na karissasi,
sivīnaṃ vacanaṃ idaṃ;
Maññe taṃ saha puttena,
sivī hatthe karissare”.

“Kāmaṃ janapado māsi,
raṭṭhañcāpi vinassatu;
Nāhaṃ sivīnaṃ vacanā,
rājaputtaṃ adūsakaṃ;
Pabbājeyyaṃ sakā raṭṭhā,
putto hi mama oraso.

Kāmaṃ janapado māsi,
raṭṭhañcāpi vinassatu;
Nāhaṃ sivīnaṃ vacanā,
rājaputtaṃ adūsakaṃ;
Pabbājeyyaṃ sakā raṭṭhā,
putto hi mama atrajo.

Na cāhaṃ tasmiṃ dubbheyyaṃ,
ariyasīlavato hi so;
Asilokopi me assa,
pāpañca pasave bahuṃ;
Kathaṃ vessantaraṃ puttaṃ,
satthena ghātayāmase”.

“Mā naṃ daṇḍena satthena,
na hi so bandhanāraho;
Pabbājehi ca naṃ raṭṭhā,
vaṅke vasatu pabbate”.

“Eso ce sivīnaṃ chando,
chandaṃ na panudāmase;
Imaṃ so vasatu rattiṃ,
kāme ca paribhuñjatu.

Tato ratyā vivasāne,
sūriyas­suggama­naṃ pati;
Samaggā sivayo hutvā,
raṭṭhā pabbājayantu naṃ.

Uṭṭhehi katte taramāno,
gantvā vessantaraṃ vada;
‘Sivayo deva te kuddhā,
negamā ca samāgatā.

Uggā ca rājaputtā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Kevalo cāpi nigamo,
sivayo ca samāgatā.

Asmā ratyā vivasāne,
sūriyas­suggama­naṃ pati;
Samaggā sivayo hutvā,
raṭṭhā pabbājayanti taṃ’”.

Sa kattā taramānova,
sivirājena pesito;
Āmutta­hatthā­bharaṇo,
suvattho candanabhūsito.

Sīsaṃ nhāto udake so,
āmutta­maṇi­kuṇḍalo;
Upāgami puraṃ rammaṃ,
vessan­tara­nivesa­naṃ.

Tatthaddasa kumāraṃ so,
ramamānaṃ sake pure;
Parikiṇṇaṃ amaccehi,
tidasānaṃva vāsavaṃ.

So tattha gantvā taramāno,
kattā ves­santaraṃ­bravi;
“Dukkhaṃ te vedayissāmi,
mā me kujjhi rathesabha”.

Vanditvā rodamāno so,
kattā rājānamabravi;
“Bhattā mesi mahārāja,
sabba­kāmara­sāharo.

Dukkhaṃ te vedayissāmi,
tattha assāsayantu maṃ;
Sivayo deva te kuddhā,
negamā ca samāgatā.

Uggā ca rājaputtā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Kevalo cāpi nigamo,
sivayo ca samāgatā.

Asmā ratyā vivasāne,
sūriyas­suggama­naṃ pati;
Samaggā sivayo hutvā,
raṭṭhā pabbājayanti taṃ”.

“Kismiṃ me sivayo kuddhā,
nāhaṃ passāmi dukkaṭaṃ;
Taṃ me katte viyācikkha,
kasmā pabbājayanti maṃ”.

“Uggā ca rājaputtā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Nāgadānena khiyyanti,
tasmā pabbājayanti taṃ”.

“Hadayaṃ cakkhumpahaṃ dajjaṃ,
Kiṃ me bāhirakaṃ dhanaṃ;
Hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā,
Muttā veḷuriyā maṇi.

Dakkhiṇaṃ vāpahaṃ bāhuṃ,
disvā yācakamāgate;
Dadeyyaṃ na vikampeyyaṃ,
dāne me ramate mano.

Kāmaṃ maṃ sivayo sabbe,
pabbājentu hanantu vā;
Neva dānā viramissaṃ,
kāmaṃ chindantu sattadhā”.

Evaṃ taṃ sivayo āhu,
negamā ca samāgatā;
“Kontimārāya tīrena,
girimārañjaraṃ pati;
Yena pabbājitā yanti,
tena gacchatu subbato”.

“Sohaṃ tena gamissāmi,
yena gacchanti dūsakā;
Rattindivaṃ me khamatha,
yāva dānaṃ dadāmahaṃ”.

Āmantayittha rājā naṃ,
maddiṃ sabbaṅ­ga­sobha­naṃ;
“Yaṃ te kiñci mayā dinnaṃ,
dhanaṃ dhaññañca vijjati.

Hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā,
muttā veḷuriyā bahū;
Sabbaṃ taṃ nidaheyyāsi,
yañca te pettikaṃ dhanaṃ”.

Tamabravi rājaputtī,
maddī sabbaṅ­ga­sobhanā;
“Kuhiṃ deva nidahāmi,
taṃ me akkhāhi pucchito”.

“Sīlavantesu dajjāsi,
dānaṃ maddi yathārahaṃ;
Na hi dānā paraṃ atthi,
patiṭṭhā sabbapāṇinaṃ.

Puttesu maddi dayesi,
sassuyā sasuramhi ca;
Yo ca taṃ bhattā maññeyya,
sakkaccaṃ taṃ upaṭṭhahe.

No ce taṃ bhattā maññeyya,
mayā vippavasena te;
Aññaṃ bhattāraṃ pariyesa,
mā kisittho mayā vinā.

Ahañhi vanaṃ gacchāmi,
ghoraṃ vāḷamigāyutaṃ;
Saṃsayo jīvitaṃ mayhaṃ,
ekakassa brahāvane”.

Tamabravi rājaputtī,
maddī sabbaṅ­ga­sobhanā;
“Abhumme kathaṃ nu bhaṇasi,
pāpakaṃ vata bhāsasi.

Nesa dhammo mahārāja,
yaṃ tvaṃ gaccheyya ekako;
Ahampi tena gacchāmi,
yena gacchasi khattiya.

Maraṇaṃ vā tayā saddhiṃ,
jīvitaṃ vā tayā vinā;
Tadeva maraṇaṃ seyyo,
yañce jīve tayā vinā.

Aggiṃ ujjālayitvāna,
ekajā­lasamā­hitaṃ;
Tattha me maraṇaṃ seyyo,
yañce jīve tayā vinā.

Yathā āraññakaṃ nāgaṃ,
dantiṃ anveti hatthinī;
Jessantaṃ giriduggesu,
samesu visamesu ca.

Evaṃ taṃ anugacchāmi,
putte ādāya pacchato;
Subharā te bhavissāmi,
na te hessāmi dubbharā.

Ime kumāre passanto,
mañjuke piyabhāṇine;
Āsīne vanagumbasmiṃ,
na rajjassa sarissasi.

Ime kumāre passanto,
mañjuke piyabhāṇine;
Kīḷante vanagumbasmiṃ,
na rajjassa sarissasi.

Ime kumāre passanto,
mañjuke piyabhāṇine;
Assame ramaṇīyamhi,
na rajjassa sarissasi.

Ime kumāre passanto,
mañjuke piyabhāṇine;
Kīḷante assame ramme,
na rajjassa sarissasi.

Ime kumāre passanto,
māladhārī alaṅkate;
Assame ramaṇīyamhi,
na rajjassa sarissasi.

Ime kumāre passanto,
māladhārī alaṅkate;
Kīḷante assame ramme,
na rajjassa sarissasi.

Yadā dakkhisi naccante,
kumāre māladhārine;
Assame ramaṇīyamhi,
na rajjassa sarissasi.

Yadā dakkhisi naccante,
kumāre māladhārine;
Kīḷante assame ramme,
na rajjassa sarissasi.

Yadā dakkhisi mātaṅgaṃ,
kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ;
Ekaṃ araññe carantaṃ,
na rajjassa sarissasi.

Yadā dakkhisi mātaṅgaṃ,
kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ;
Sāyaṃ pāto vicarantaṃ,
na rajjassa sarissasi.

Yadā kareṇu­saṅghassa,
yūthassa purato vajaṃ;
Koñcaṃ kāhati mātaṅgo,
kuñjaro saṭṭhihāyano;
Tassa taṃ nadato sutvā,
na rajjassa sarissasi.

Dubhato vanavikāse,
yadā dakkhisi kāmado;
Vane vāḷamigākiṇṇe,
na rajjassa sarissasi.

Migaṃ disvāna sāyanhaṃ,
pañca­mālina­māgataṃ;
Kimpurise ca naccante,
na rajjassa sarissasi.

Yadā sossasi nigghosaṃ,
sandamānāya sindhuyā;
Gītaṃ kimpurisānañca,
na rajjassa sarissasi.

Yadā sossasi nigghosaṃ,
giri­gabbha­ra­cārino;
­Vassamā­nas­su­lūkassa,
na rajjassa sarissasi.

Yadā sīhassa byagghassa,
khaggassa gavayassa ca;
Vane sossasi vāḷānaṃ,
na rajjassa sarissasi.

Yadā morīhi parikiṇṇaṃ,
barihīnaṃ matthakāsinaṃ;
Moraṃ dakkhisi naccantaṃ,
na rajjassa sarissasi.

Yadā morīhi parikiṇṇaṃ,
aṇḍajaṃ citrapakkhinaṃ;
Moraṃ dakkhisi naccantaṃ,
na rajjassa sarissasi.

Yadā morīhi parikiṇṇaṃ,
nīlagīvaṃ sikhaṇḍinaṃ;
Moraṃ dakkhisi naccantaṃ,
na rajjassa sarissasi.

Yadā dakkhisi hemante,
pupphite dharaṇīruhe;
Surabhiṃ sampavāyante,
na rajjassa sarissasi.

Yadā hemantike māse,
haritaṃ dakkhisi medaniṃ;
Inda­gopaka­sañ­chan­naṃ,
na rajjassa sarissasi.

Yadā dakkhisi hemante,
pupphite dharaṇīruhe;
Kuṭajaṃ bimbajālañca,
pupphitaṃ loddapadmakaṃ;
Surabhiṃ sampavāyante,
na rajjassa sarissasi.

Yadā hemantike māse,
vanaṃ dakkhisi pupphitaṃ;
Opupphāni ca padmāni,
na rajjassa sarissasi”.

Hemavantaṃ nāma.

3. Dānakaṇḍa

Tesaṃ lālappitaṃ sutvā,
puttassa suṇisāya ca;
Kalunaṃ paridevesi,
rājaputtī yasassinī.

“Seyyo visaṃ me khāyitaṃ,
papātā papateyyahaṃ;
Rajjuyā bajjha miyyāhaṃ,
kasmā vessantaraṃ puttaṃ;
Pabbājenti adūsakaṃ.

Ajjhāyakaṃ dānapatiṃ,
yācayogaṃ amacchariṃ;
Pūjitaṃ paṭirājūhi,
kittimantaṃ yasassinaṃ;
Kasmā vessantaraṃ puttaṃ,
pabbājenti adūsakaṃ.

Mātā­pet­tibha­raṃ jantuṃ,
kule jeṭṭhā­pacāyi­kaṃ;
Kasmā vessantaraṃ puttaṃ,
pabbājenti adūsakaṃ.

Rañño hitaṃ devihitaṃ,
ñātīnaṃ sakhinaṃ hitaṃ;
Hitaṃ sabbassa raṭṭhassa,
kasmā vessantaraṃ puttaṃ;
Pabbājenti adūsakaṃ.

Madhūniva palātāni,
ambāva patitā chamā;
Evaṃ hessati te raṭṭhaṃ,
pabbājenti adūsakaṃ.

Haṃso nikhīṇapattova,
pallalasmiṃ anūdake;
Apaviddho amaccehi,
eko rājā vihiyyasi.

Taṃ taṃ brūmi mahārāja,
attho te mā upaccagā;
Mā naṃ sivīnaṃ vacanā,
pabbājesi adūsakaṃ”.

“Dhammas­sāpaci­tiṃ kummi,
sivīnaṃ vinayaṃ dhajaṃ;
Pabbājemi sakaṃ puttaṃ,
pāṇā piyataro hi me”.

“Yassa pubbe dhajaggāni,
kaṇikārāva pupphitā;
Yāyanta­manu­yāyanti,
svajjekova gamissati.

Yassa pubbe dhajaggāni,
­kaṇikā­ra­va­nāniva;
Yāyanta­manu­yāyanti,
svajjekova gamissati.

Yassa pubbe anīkāni,
kaṇikārāva pupphitā;
Yāyanta­manu­yāyanti,
svajjekova gamissati.

Yassa pubbe anīkāni,
­kaṇikā­ra­va­nāniva;
Yāyanta­manu­yāyanti,
svajjekova gamissati.

Inda­gopaka­vaṇṇā­bhā,
gandhārā paṇḍukambalā;
Yāyanta­manu­yāyanti,
svajjekova gamissati.

Yo pubbe hatthinā yāti,
sivikāya rathena ca;
Svajja vessantaro rājā,
kathaṃ gacchati pattiko.

Kathaṃ canda­na­littaṅgo,
nacca­gītap­pa­bodhano;
Khurājinaṃ pharasuñca,
khārikājañca hāhiti.

Kasmā ­nā­bhiha­ris­santi,
kāsāvā ajināni ca;
Pavisantaṃ brahāraññaṃ,
kasmā cīraṃ na bajjhare.

Kathaṃ nu cīraṃ dhārenti,
rājapabbajitā janā;
Kathaṃ kusamayaṃ cīraṃ,
maddī paridahissati.

Kāsiyāni ca dhāretvā,
kho­ma­ko­ṭumba­rāni ca;
Kusacīrāni dhārentī,
kathaṃ maddī karissati.

Vayhāhi pariyāyitvā,
sivikāya rathena ca;
Sā kathajja anujjhaṅgī,
pathaṃ gacchati pattikā.

Yassā mudutalā hatthā,
caraṇā ca sukhedhitā;
Sā kathajja anujjhaṅgī,
pathaṃ gacchati pattikā.

Yassā mudutalā pādā,
caraṇā ca sukhedhitā;
Pādukāhi suvaṇṇāhi,
pīḷamānāva gacchati;
Sā kathajja anujjhaṅgī,
pathaṃ gacchati pattikā.

Yāssu itthi­sahas­sā­naṃ,
purato gacchati mālinī;
Sā kathajja anujjhaṅgī,
vanaṃ gacchati ekikā.

Yāssu sivāya sutvāna,
muhuṃ uttasate pure;
Sā kathajja anujjhaṅgī,
vanaṃ gacchati bhīrukā.

Yāssu indasagottassa,
ulūkassa pavassato;
Sutvāna nadato bhītā,
vāruṇīva pavedhati;
Sā kathajja anujjhaṅgī,
vanaṃ gacchati bhīrukā.

Sakuṇī hataputtāva,
suññaṃ disvā kulāvakaṃ;
Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ,
suññaṃ āgammimaṃ puraṃ.

Sakuṇī hataputtāva,
suññaṃ disvā kulāvakaṃ;
Kisā paṇḍu bhavissāmi,
piye putte apassatī.

Sakuṇī hataputtāva,
suññaṃ disvā kulāvakaṃ;
Tena tena padhāvissaṃ,
piye putte apassatī.

Kurarī hatachāpāva,
suññaṃ disvā kulāvakaṃ;
Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ,
suññaṃ āgammimaṃ puraṃ.

Kurarī hatachāpāva,
suññaṃ disvā kulāvakaṃ;
Kisā paṇḍu bhavissāmi,
piye putte apassatī.

Kurarī hatachāpāva,
suññaṃ disvā kulāvakaṃ;
Tena tena padhāvissaṃ,
piye putte apassatī.

Sā nūna cakkavākīva,
pallalasmiṃ anūdake;
Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ,
suññaṃ āgammimaṃ puraṃ.

Sā nūna cakkavākīva,
pallalasmiṃ anūdake;
Kisā paṇḍu bhavissāmi,
piye putte apassatī.

Sā nūna cakkavākīva,
pallalasmiṃ anūdake;
Tena tena padhāvissaṃ,
piye putte apassatī.

Evaṃ me vilapantiyā,
rājā puttaṃ adūsakaṃ;
Pabbājesi vanaṃ raṭṭhā,
maññe hissāmi jīvitaṃ”.

Tassā lālappitaṃ sutvā,
sabbā antepure bahū;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
sivikaññā samāgatā.

Sālāva sampamathitā,
mālutena pamadditā;
Senti puttā ca dārā ca,
vessan­tara­nivesane.

Orodhā ca kumārā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
vessan­tara­nivesane.

Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
vessan­tara­nivesane.

Tato ratyā vivasāne,
sūriyas­suggama­naṃ pati;
Atha vessantaro rājā,
dānaṃ dātuṃ upāgami.

“Vatthāni vatthakāmānaṃ,
soṇḍānaṃ detha vāruṇiṃ;
Bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ,
sammadeva pavecchatha.

Mā ca kañci vanibbake,
heṭhayittha idhāgate;
Tappetha annapānena,
gacchantu paṭipūjitā”.

Athettha vattatī saddo,
tumulo bheravo mahā;
“Dānena taṃ nīharanti,
puna dānaṃ adā tuvaṃ”.

Te su mattā kilantāva,
sampatanti vanibbakā;
Nikkhamante mahārāje,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

“Acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ,
Nānāphala­dharaṃ dumaṃ;
Yathā vessantaraṃ raṭṭhā,
Pabbājenti adūsakaṃ.

Acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ,
sabbakāmadadaṃ dumaṃ;
Yathā vessantaraṃ raṭṭhā,
pabbājenti adūsakaṃ.

Acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ,
sabba­kāmara­sāharaṃ;
Yathā vessantaraṃ raṭṭhā,
pabbājenti adūsakaṃ”.

Ye vuḍḍhā ye ca daharā,
ye ca majjhimaporisā;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
nikkhamante mahārāje;
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Atiyakkhā vassavarā,
itthāgārā ca rājino;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
nikkhamante mahārāje;
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Thiyopi tattha pakkanduṃ,
yā tamhi nagare ahu;
Nikkhamante mahārāje,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Ye brāhmaṇā ye ca samaṇā,
aññe vāpi vanibbakā;
Bāhā paggayha pakkanduṃ,
“adhammo kira bho iti.

Yathā vessantaro rājā,
yajamāno sake pure;
Sivīnaṃ vacanatthena,
samhā raṭṭhā nirajjati”.

Satta hatthisate datvā,
sab­bā­laṅkā­ra­bhū­site;
Suvaṇṇakacche mātaṅge,
hema­kappa­na­vāsase.

Ārūḷhe gāmaṇīyehi,
toma­raṅkusa­pāṇi­bhi;
Esa vessantaro rājā,
samhā raṭṭhā nirajjati.

Satta assasate datvā,
sab­bā­laṅkā­ra­bhū­site;
Ājānīyeva jātiyā,
sindhave sīghavāhane.

Ārūḷhe gāmaṇīyehi,
illi­yācāpa­dhāri­bhi;
Esa vessantaro rājā,
samhā raṭṭhā nirajjati.

Satta rathasate datvā,
sannaddhe ussitaddhaje;
Dīpe athopi veyagghe,
sab­bā­laṅkā­ra­bhū­site.

Ārūḷhe gāmaṇīyehi,
cāpahatthehi vammibhi;
Esa vessantaro rājā,
samhā raṭṭhā nirajjati.

Satta itthisate datvā,
ekamekā rathe ṭhitā;
Sannaddhā nikkharajjūhi,
suvaṇṇehi alaṅkatā.

Pītālaṅkārā pītavasanā,
Pītā­bhara­ṇa­bhū­sitā;
Aḷārapamhā hasulā,
Susaññā tanumajjhimā;
Esa vessantaro rājā,
Samhā raṭṭhā nirajjati.

Satta dhenusate datvā,
sabbā kaṃsupadhāraṇā;
Esa vessantaro rājā,
samhā raṭṭhā nirajjati.

Satta dāsisate datvā,
satta dāsasatāni ca;
Esa vessantaro rājā,
samhā raṭṭhā nirajjati.

Hatthī assarathe datvā,
nāriyo ca alaṅkatā;
Esa vessantaro rājā,
samhā raṭṭhā nirajjati.

Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ,
tadāsi lomahaṃsanaṃ;
Mahādāne padinnamhi,
medanī sampakampatha.

Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ,
tadāsi lomahaṃsanaṃ;
Yaṃ pañjalikato rājā,
samhā raṭṭhā nirajjati.

Athettha vattatī saddo,
tumulo bheravo mahā;
Dānena taṃ nīharanti,
puna dānaṃ adā tuvaṃ.

Te su mattā kilantāva,
sampatanti vanibbakā;
Nikkhamante mahārāje,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Āmantayittha rājānaṃ,
sañjayaṃ dhamminaṃ varaṃ;
“Avaruddhasi maṃ deva,
vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ.

Ye hi keci mahārāja,
bhūtā ye ca bhavissare;
Atittāyeva kāmehi,
gacchanti yamasādhanaṃ.

Svāhaṃ sake abhissasiṃ,
yajamāno sake pure;
Sivīnaṃ vacanatthena,
samhā raṭṭhā nirajjahaṃ.

Aghaṃ taṃ paṭisevissaṃ,
vane vāḷamigākiṇṇe;
Khag­ga­dīpi­nisevite,
ahaṃ puññāni karomi;
Tumhe paṅkamhi sīdatha.

Anujānāhi maṃ amma,
pabbajjā mama ruccati;
Svāhaṃ sake abhissasiṃ,
yajamāno sake pure;
Sivīnaṃ vacanatthena,
samhā raṭṭhā nirajjahaṃ.

Aghaṃ taṃ paṭisevissaṃ,
vane vāḷamigākiṇṇe;
Khag­ga­dīpi­nisevite,
ahaṃ puññāni karomi;
Tumhe paṅkamhi sīdatha”.

“Anujānāmi taṃ putta,
pabbajjā te samijjhatu;
Ayañca maddī kalyāṇī,
susaññā tanumajjhimā;
Acchataṃ saha puttehi,
kiṃ araññe karissati”.

“Nāhaṃ akāmā dāsimpi,
araññaṃ netumussahe;
Sace icchati anvetu,
sace nicchati acchatu”.

Tato suṇhaṃ mahārājā,
yācituṃ paṭipajjatha;
“Mā canda­na­samā­cāre,
rajojallaṃ adhārayi.

Mā kāsiyāni dhāretvā,
kusacīraṃ adhārayi;
Dukkho vāso araññasmiṃ,
mā hi tvaṃ lakkhaṇe gami”.

Tamabravi rājaputtī,
maddī sabbaṅ­ga­sobhanā;
“Nāhaṃ taṃ sukha­micchey­yaṃ,
yaṃ me vessantaraṃ vinā”.

Tamabravi mahārājā,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;
“Iṅgha maddi nisāmehi,
vane ye honti dussahā.

Bahū kīṭā paṭaṅgā ca,
makasā madhumakkhikā;
Tepi taṃ tattha hiṃseyyuṃ,
taṃ te dukkhataraṃ siyā.

Apare passa santāpe,
nadī­nupa­nisevite;
Sappā ajagarā nāma,
avisā te mahabbalā.

Te manussaṃ migaṃ vāpi,
api māsannamāgataṃ;
Parikkhipitvā bhogehi,
vasamānenti attano.

Aññepi kaṇhajaṭino,
acchā nāma aghammigā;
Na tehi puriso diṭṭho,
rukkhamāruyha muccati.

Saṅghaṭṭayantā siṅgāni,
tik­khag­gā­tip­pahārino;
Mahiṃsā vicarantettha,
nadiṃ sotumbaraṃ pati.

Disvā migānaṃ yūthānaṃ,
gavaṃ sañcarataṃ vane;
Dhenuva vacchagiddhāva,
kathaṃ maddi karissasi.

Disvā sampatite ghore,
dumaggesu plavaṅgame;
Akhettaññāya te maddi,
bhavissate mahabbhayaṃ.

Yā tvaṃ sivāya sutvāna,
muhuṃ uttasayī pure;
Sā tvaṃ vaṅka­manup­pattā,
kathaṃ maddi karissasi.

Ṭhite majjhanhike kāle,
sannisinnesu pakkhisu;
Saṇateva brahāraññaṃ,
tattha kiṃ gantumicchasi”.

Tamabravi rājaputtī,
maddī sabbaṅ­ga­sobhanā;
“Yāni etāni akkhāsi,
vane paṭibhayāni me;
Sabbāni abhisambhossaṃ,
gacchaññeva rathesabha.

Kāsaṃ kusaṃ poṭakilaṃ,
usiraṃ muñjapabbajaṃ;
Urasā panudahissāmi,
nassa hessāmi dunnayā.

Bahūhi vata cariyāhi,
kumārī vindate patiṃ;
Udaras­supa­ro­dhena,
gohanu­ve­ṭha­nena ca.

Aggissa pāricariyāya,
uda­kummuj­ja­nena ca;
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke,
gacchaññeva rathesabha.

Apissā hoti appatto,
ucchiṭṭhamapi bhuñjituṃ;
Yo naṃ hatthe gahetvāna,
akāmaṃ parikaḍḍhati;
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke,
gacchaññeva rathesabha.

Kesag­gahaṇa­mukkhepā,
bhūmyā ca parisumbhanā;
Datvā ca nopakkamati,
bahuṃ dukkhaṃ anappakaṃ;
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke,
gacchaññeva rathesabha.

Sukkacchavī vedhaverā,
datvā subhagamānino;
Akāmaṃ parikaḍḍhanti,
ulūkaññeva vāyasā;
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke,
gacchaññeva rathesabha.

Api ñātikule phīte,
kaṃsapajjotane vasaṃ;
Nevābhivākyaṃ na labhe,
bhātūhi sakhinīhipi;
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke,
gacchaññeva rathesabha.

Naggā nadī anudakā,
naggaṃ raṭṭhaṃ arājakaṃ;
Itthīpi vidhavā naggā,
yassāpi dasa bhātaro;
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke,
gacchaññeva rathesabha.

Dhajo rathassa paññāṇaṃ,
dhūmo paññāṇamaggino;
Rājā rathassa paññāṇaṃ,
bhattā paññā­ṇa­mitthiyā;
Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke,
gacchaññeva rathesabha.

Yā daliddī daliddassa,
aḍḍhā aḍḍhassa kittimā;
Taṃ ve devā pasaṃsanti,
dukkarañhi karoti sā.

Sāmikaṃ anubandhissaṃ,
sadā kāsāyavāsinī;
Pathabyāpi abhijjantyā,
vedhabyaṃ kaṭukitthiyā.

Api sāgara­pariyan­taṃ,
bahu­vit­tadharaṃ mahiṃ;
Nānārata­na­pari­pūraṃ,
nicche vessantaraṃ vinā.

Kathaṃ nu tāsaṃ hadayaṃ,
sukharā vata itthiyo;
Yā sāmike dukkhitamhi,
sukhamicchanti attano.

Nikkhamante mahārāje,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane;
Tamahaṃ anubandhissaṃ,
sabbakāmadado hi me”.

Tamabravi mahārājā,
maddiṃ sabbaṅ­ga­sobha­naṃ;
“Ime te daharā puttā,
jālī kaṇhājinā cubho;
Nikkhippa lakkhaṇe gaccha,
mayaṃ te posayāmase”.

Tamabravi rājaputtī,
maddī sabbaṅ­ga­sobhanā;
“Piyā me puttakā deva,
jālī kaṇhājinā cubho;
Tyamhaṃ tattha ramessanti,
araññe jīvasokinaṃ”.

Tamabravi mahārājā,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;
“Sālīnaṃ odanaṃ bhutvā,
suciṃ maṃsūpasecanaṃ;
Rukkhaphalāni bhuñjantā,
kathaṃ kāhanti dārakā.

Bhutvā satapale kaṃse,
sovaṇṇe satarājike;
Rukkhapattesu bhuñjantā,
kathaṃ kāhanti dārakā.

Kāsiyāni ca dhāretvā,
kho­ma­ko­ṭumba­rāni ca;
Kusacīrāni dhārentā,
kathaṃ kāhanti dārakā.

Vayhāhi pariyāyitvā,
sivikāya rathena ca;
Pattikā paridhāvantā,
kathaṃ kāhanti dārakā.

Kūṭāgāre sayitvāna,
nivāte phusitaggaḷe;
Sayantā rukkhamūlasmiṃ,
kathaṃ kāhanti dārakā.

Pallaṅkesu sayitvāna,
gonake cittasanthate;
Sayantā tiṇasanthāre,
kathaṃ kāhanti dārakā.

Gandhakena vilimpitvā,
agarucandanena ca;
Rajojallāni dhārentā,
kathaṃ kāhanti dārakā.

Cāmara­mora­hat­thehi,
bījitaṅgā sukhedhitā;
Phuṭṭhā ḍaṃsehi makasehi,
kathaṃ kāhanti dārakā”.

Tamabravi rājaputtī,
maddī sabbaṅ­ga­sobhanā;
“Mā deva paridevesi,
mā ca tvaṃ vimano ahu;
Yathā mayaṃ bhavissāma,
tathā hessanti dārakā”.

Idaṃ vatvāna pakkāmi,
maddī sabbaṅ­ga­sobhanā;
Sivimaggena anvesi,
putte ādāya lakkhaṇā.

Tato vessantaro rājā,
dānaṃ datvāna khattiyo;
Pitu mātu ca vanditvā,
katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ.

Catuvāhiṃ rathaṃ yuttaṃ,
sīghamāruyha sandanaṃ;
Ādāya puttadārañca,
vaṅkaṃ pāyāsi pabbataṃ.

Tato vessantaro rājā,
yenāsi bahuko jano;
“Āmanta kho taṃ gacchāma,
arogā hontu ñātayo.

Iṅgha maddi nisāmehi,
rammarūpaṃva dissati;
Āvāsaṃ siviseṭṭhassa,
pettikaṃ bhavanaṃ mama”.

Taṃ brāhmaṇā anvagamuṃ,
te naṃ asse ayācisuṃ;
Yācito paṭipādesi,
catunnaṃ caturo haye.

“Iṅgha maddi nisāmehi,
cittarūpaṃva dissati;
Miga­ro­hic­ca­vaṇ­ṇena,
dakkhiṇassā vahanti maṃ”.

Athettha pañcamo āgā,
so taṃ rathamayācatha;
Tassa taṃ yācitodāsi,
na cassupahato mano.

Tato vessantaro rājā,
oropetvā sakaṃ janaṃ;
Assāsayi assarathaṃ,
brāhmaṇassa dhanesino.

“Tvaṃ maddi kaṇhaṃ gaṇhāhi,
lahu esā kaniṭṭhikā;
Ahaṃ jāliṃ gahessāmi,
garuko bhātiko hi so”.

Rājā kumāramādāya,
rājaputtī ca dārikaṃ;
Sammodamānā pakkāmuṃ,
aññamaññaṃ piyaṃvadā.

Dānakaṇḍaṃ nāma.

4. Vanapavesana

Yadi keci manujā enti,
anumagge paṭipathe;
Maggaṃ te paṭipucchāma,
kuhiṃ vaṅkatapabbato.

Te tattha amhe passitvā,
kalunaṃ paridevayuṃ;
Dukkhaṃ te paṭivedenti,
dūre vaṅkatapabbato.

Yadi passanti pavane,
dārakā phaline dume;
Tesaṃ phalānaṃ hetumhi,
uparodanti dārakā.

Rodante dārake disvā,
ubbiddhā vipulā dumā;
Saya­me­vonamit­vāna,
upagacchanti dārake.

Idaṃ accherakaṃ disvā,
abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
Sādhukāraṃ pavattesi,
maddī sabbaṅ­ga­sobhanā.

“Accheraṃ vata lokasmiṃ,
abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
Vessantarassa tejena,
sayamevonatā dumā”.

Saṅkhipiṃsu pathaṃ yakkhā,
anukampāya dārake;
Nikkhan­ta­diva­seneva,
cetaraṭṭhaṃ upāgamuṃ.

Te gantvā dīghamaddhānaṃ,
cetaraṭṭhaṃ upāgamuṃ;
Iddhaṃ phītaṃ janapadaṃ,
bahu­maṃsa­su­rodanaṃ.

Cetiyo parivāriṃsu,
disvā ­lak­kha­ṇa­māgataṃ;
“Sukhumālī vata ayyā,
pattikā paridhāvati.

Vayhāhi pariyāyitvā,
sivikāya rathena ca;
Sājja maddī araññasmiṃ,
pattikā paridhāvati”.

Taṃ disvā cetapāmokkhā,
rodamānā upāgamuṃ;
“Kacci nu deva kusalaṃ,
kacci deva anāmayaṃ;
Kacci pitā arogo te,
sivīnañca anāmayaṃ.

Ko te balaṃ mahārāja,
ko nu te rathamaṇḍalaṃ;
Anassako arathako,
dīgha­maddhā­na­māgato;
Kaccāmittehi pakato,
anuppattosimaṃ disaṃ”.

“Kusalañceva me sammā,
atho sammā anāmayaṃ;
Atho pitā arogo me,
sivīnañca anāmayaṃ.

Ahañhi kuñjaraṃ dajjaṃ,
īsādantaṃ urūḷhavaṃ;
Khettaññuṃ sabbayuddhānaṃ,
sabbasetaṃ gajuttamaṃ.

­Paṇḍukam­bala­sañ­chan­naṃ,
pabhinnaṃ sattumaddanaṃ;
Dantiṃ savāḷabījaniṃ,
setaṃ kelāsasādisaṃ.

Sasetacchattaṃ saupādheyyaṃ,
Sāthabbanaṃ sahatthipaṃ;
Aggayānaṃ rājavāhiṃ,
Brāhmaṇānaṃ adāsahaṃ.

Tasmiṃ me sivayo kuddhā,
pitā cupahatomano;
Avaruddhasi maṃ rājā,
vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ;
Okāsaṃ sammā jānātha,
vane yattha vasāmase”.

“Svāgataṃ te mahārāja,
atho te adurāgataṃ;
Issarosi anuppatto,
yaṃ idhatthi pavedaya.

Sākaṃ bhisaṃ madhuṃ maṃsaṃ,
Suddhaṃ sālīnamodanaṃ;
Paribhuñja mahārāja,
Pāhuno nosi āgato”.

“Paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ,
sabbassa agghiyaṃ kataṃ;
Avaruddhasi maṃ rājā,
vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ;
Okāsaṃ sammā jānātha,
vane yattha vasāmase”.

“Idheva tāva acchassu,
cetaraṭṭhe rathesabha;
Yāva cetā gamissanti,
rañño santika yācituṃ.

Nijjhāpetuṃ mahārājaṃ,
sivīnaṃ raṭṭha­vaḍḍha­naṃ;
Taṃ taṃ cetā purakkhatvā,
patītā laddhapaccayā;
Parivāretvāna gacchanti,
evaṃ jānāhi khattiya”.

“Mā vo ruccittha gamanaṃ,
rañño santika yācituṃ;
Nijjhāpetuṃ mahārājaṃ,
rājāpi tattha nissaro.

Accuggatā hi sivayo,
balaggā negamā ca ye;
Te vidhaṃ­setu­micchanti,
rājānaṃ mama kāraṇā”.

“Sace esā pavattettha,
raṭṭhasmiṃ raṭṭhavaḍḍhana;
Idheva rajjaṃ kārehi,
cetehi parivārito.

Iddhaṃ phītañcidaṃ raṭṭhaṃ,
iddho janapado mahā;
Matiṃ karohi tvaṃ deva,
rajjassa manusāsituṃ”.

“Na me chando mati atthi,
rajjassa anusāsituṃ;
Pabbājitassa raṭṭhasmā,
cetaputtā suṇātha me.

Atuṭṭhā sivayo āsuṃ,
balaggā negamā ca ye;
Pabbājitassa raṭṭhasmā,
cetā rajje­bhi­se­cayuṃ.

Asammodiyampi vo assa,
accantaṃ mama kāraṇā;
Sivīhi bhaṇḍanañcāpi,
viggaho me na ruccati.

Athassa bhaṇḍanaṃ ghoraṃ,
sampahāro anappako;
Ekassa kāraṇā mayhaṃ,
hiṃseyya bahuko jano.

Paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ,
sabbassa agghiyaṃ kataṃ;
Avaruddhasi maṃ rājā,
vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ;
Okāsaṃ sammā jānātha,
vane yattha vasāmase”.

“Taggha te mayamakkhāma,
yathāpi kusalā tathā;
Rājisī yattha sammanti,
āhutaggī samāhitā.

Esa selo mahārāja,
pabbato gandhamādano;
Yattha tvaṃ saha puttehi,
saha bhariyāya cacchasi”.

Taṃ cetā anusāsiṃsu,
assunettā rudammukhā;
“Ito gaccha mahārāja,
ujuṃ yenuttarā mukho.

Atha dakkhisi bhaddante,
vepullaṃ nāma pabbataṃ;
Nānā­duma­ga­ṇākiṇṇaṃ,
sītacchāyaṃ manoramaṃ.

Tamatikkamma bhaddante,
atha dakkhisi āpagaṃ;
Nadiṃ ketumatiṃ nāma,
gambhīraṃ girigabbharaṃ.

Puthu­loma­mac­chākiṇṇaṃ,
supatitthaṃ mahodakaṃ;
Tattha nhatvā pivitvā ca,
assāsetvā saputtake.

Atha dakkhisi bhaddante,
nigrodhaṃ madhupipphalaṃ;
Rammake sikhare jātaṃ,
sītacchāyaṃ manoramaṃ.

Atha dakkhisi bhaddante,
nāḷikaṃ nāma pabbataṃ;
Nānā­dija­gaṇā­kiṇṇaṃ,
selaṃ kimpurisāyutaṃ.

Tassa uttarapubbena,
mucalindo nāma so saro;
Puṇḍarīkehi sañchanno,
setaso­gandhi­kehi ca.

So vanaṃ meghasaṅkāsaṃ,
dhuvaṃ haritasaddalaṃ;
Sīho­vāmi­sa­pekkhīva,
vanasaṇḍaṃ vigāhaya;
Puppharukkhehi sañchannaṃ,
phalarukkhehi cūbhayaṃ.

Tattha bindussarā vaggū,
nānāvaṇṇā bahū dijā;
Kūjan­ta­mupa­kūjanti,
utusaṃpupphite dume.

Gantvā girividuggānaṃ,
nadīnaṃ pabhavāni ca;
So dakkhisi pokkharaṇiṃ,
karañ­ja­kaku­dhā­yutaṃ.

Puthu­loma­mac­chākiṇṇaṃ,
supatitthaṃ mahodakaṃ;
Samañca caturaṃsañca,
sāduṃ appaṭi­gandhi­yaṃ.

Tassā uttarapubbena,
paṇṇasālaṃ amāpaya;
Paṇṇasālaṃ amāpetvā,
uñchācariyāya īhatha”.

Vanapavesanaṃ nāma.

5. Jūjakapabba

Ahu vāsī kaliṅgesu,
jūjako nāma brāhmaṇo;
Tassāsi daharā bhariyā,
nāme­nāmitta­tāpanā.

Tā naṃ tattha gatāvocuṃ,
nadiṃ udakahāriyā;
Thiyo naṃ paribhāsiṃsu,
samāgantvā kutūhalā.

“Amittā nūna te mātā,
amitto nūna te pitā;
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu,
evaṃ dahariyaṃ satiṃ.

Ahitaṃ vata te ñātī,
mantayiṃsu rahogatā;
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu,
evaṃ dahariyaṃ satiṃ.

Amittā vata te ñātī,
mantayiṃsu rahogatā;
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu,
evaṃ dahariyaṃ satiṃ.

Dukkaṭaṃ vata te ñātī,
mantayiṃsu rahogatā;
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu,
evaṃ dahariyaṃ satiṃ.

Pāpakaṃ vata te ñātī,
mantayiṃsu rahogatā;
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu,
evaṃ dahariyaṃ satiṃ.

Amanāpaṃ vata te ñātī,
mantayiṃsu rahogatā;
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu,
evaṃ dahariyaṃ satiṃ.

Amanāpavāsaṃ vasi,
jiṇṇena patinā saha;
Yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa,
mataṃ te jīvitā varaṃ.

Na hi nūna tuyhaṃ kalyāṇi,
pitā mātā ca sobhane;
Aññaṃ bhattāraṃ vindiṃsu,
ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu;
Evaṃ dahariyaṃ satiṃ.

Duyiṭṭhaṃ te navamiyaṃ,
akataṃ aggihuttakaṃ;
Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu,
evaṃ dahariyaṃ satiṃ.

Samaṇe brāhmaṇe nūna,
brahma­cari­ya­parā­yaṇe;
Sā tvaṃ loke abhisapi,
sīlavante bahussute;
Yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa,
evaṃ dahariyā satī.

Na dukkhaṃ ahinā daṭṭhaṃ,
na dukkhaṃ sattiyā hataṃ;
Tañca dukkhañca tibbañca,
yaṃ passe jiṇṇakaṃ patiṃ.

Natthi khiḍḍā natthi rati,
jiṇṇena patinā saha;
Natthi allāpasallāpo,
jagghitampi na sobhati.

Yadā ca daharo daharā,
mantayanti rahogatā;
Sabbesaṃ sokā nassanti,
ye keci hadayassitā.

Daharā tvaṃ rūpavatī,
purisā­naṃ­bhi­patthitā;
Gaccha ñātikule accha,
kiṃ jiṇṇo ramayissati”.

“Na te brāhmaṇa gacchāmi,
nadiṃ udakahāriyā;
Thiyo maṃ paribhāsanti,
tayā jiṇṇena brāhmaṇa”.

“Mā me tvaṃ akarā kammaṃ,
mā me udakamāhari;
Ahaṃ udakamāhissaṃ,
mā bhoti kupitā ahu”.

“Nāhaṃ tamhi kule jātā,
yaṃ tvaṃ udakamāhare;
Evaṃ brāhmaṇa jānāhi,
na te vacchāmahaṃ ghare.

Sace me dāsaṃ dāsiṃ vā,
nānayissasi brāhmaṇa;
Evaṃ brāhmaṇa jānāhi,
na te vacchāmi santike”.

“Natthi me sippaṭhānaṃ vā,
dhanaṃ dhaññañca brāhmaṇi;
Kutohaṃ dāsaṃ dāsiṃ vā,
ānayissāmi bhotiyā;
Ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ,
mā bhoti kupitā ahu”.

“Ehi te ahamakkhissaṃ,
yathā me vacanaṃ sutaṃ;
Esa vessantaro rājā,
vaṅke vasati pabbate.

Taṃ tvaṃ gantvāna yācassu,
dāsaṃ dāsiñca brāhmaṇa;
So te dassati yācito,
dāsaṃ dāsiñca khattiyo”.

“Jiṇṇohamasmi dubbalo,
dīgho caddhā suduggamo;
Mā bhoti paṭidevesi,
mā ca tvaṃ vimanā ahu;
Ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ,
mā bhoti kupitā ahu”.

“Yathā agantvā saṅgāmaṃ,
ayuddhova parājito;
Evameva tuvaṃ brahme,
agantvāva parājito.

Sace me dāsaṃ dāsiṃ vā,
nānayissasi brāhmaṇa;
Evaṃ brāhmaṇa jānāhi,
na te vacchāmahaṃ ghare;
Amanāpaṃ te karissāmi,
taṃ te dukkhaṃ bhavissati.

Nakkhatte utupubbesu,
yadā maṃ ­dak­khi­silaṅ­kataṃ;
Aññehi saddhiṃ ramamānaṃ,
taṃ te dukkhaṃ bhavissati.

Adassanena mayhaṃ te,
jiṇṇassa paridevato;
Bhiyyo vaṅkā ca palitā,
bahū hessanti brāhmaṇa”.

Tato so brāhmaṇo bhīto,
brāhmaṇiyā vasānugo;
Aṭṭito kāmarāgena,
brāhmaṇiṃ etadabravi.

“Pātheyyaṃ me karohi tvaṃ,
Saṅkulyā saguḷāni ca;
Madhupiṇḍikā ca sukatāyo,
Sattubhattañca brāhmaṇi.

Ānayissaṃ methunake,
ubho dāsakumārake;
Te taṃ paricarissanti,
rattin­diva­matanditā”.

Idaṃ vatvā brahmabandhu,
paṭimuñci upāhanā;
Tato so mantayitvāna,
bhariyaṃ katvā padakkhiṇaṃ.

Pakkāmi so ruṇṇamukho,
brāhmaṇo sahitabbato;
Sivīnaṃ nagaraṃ phītaṃ,
dāsa­pari­yesanaṃ caraṃ.

So tattha gantvā avaca,
ye tatthāsuṃ samāgatā;
“Kuhiṃ vessantaro rājā,
kattha passemu khattiyaṃ”.

Te janā taṃ avaciṃsu,
ye tatthāsuṃ samāgatā;
“Tumhehi brahme pakato,
atidānena khattiyo;
Pabbājito sakā raṭṭhā,
vaṅke vasati pabbate.

Tumhehi brahme pakato,
atidānena khattiyo;
Ādāya puttadārañca,
vaṅke vasati pabbate”.

So codito brāhmaṇiyā,
brāhmaṇo kāmagiddhimā;
Aghaṃ taṃ paṭisevittha,
vane vāḷamigākiṇṇe;
Khag­ga­dīpi­nisevite.

Ādāya beḷuvaṃ daṇḍaṃ,
aggihuttaṃ kamaṇḍaluṃ;
So pāvisi brahāraññaṃ,
yattha assosi kāmadaṃ.

Taṃ paviṭṭhaṃ brahāraññaṃ,
kokā naṃ parivārayuṃ;
Vikkandi so vippanaṭṭho,
dūre panthā apakkami.

Tato so brāhmaṇo gantvā,
bhogaluddho asaññato;
Vaṅkassorohaṇe naṭṭhe,
imā gāthā abhāsatha.

“Ko rājaputtaṃ nisabhaṃ,
jayan­ta­maparā­jitaṃ;
Bhaye khemassa dātāraṃ,
ko me vessantaraṃ vidū.

Yo yācataṃ patiṭṭhāsi,
bhūtānaṃ dharaṇīriva;
Dharaṇūpamaṃ mahārājaṃ,
ko me vessantaraṃ vidū.

Yo yācataṃ gatī āsi,
savantīnaṃva sāgaro;
Sāgarūpamaṃ mahārājaṃ,
ko me vessantaraṃ vidū.

Kalyāṇatitthaṃ sucimaṃ,
sītūdakaṃ manoramaṃ;
Puṇḍarīkehi sañchannaṃ,
yuttaṃ kiñ­jak­kha­reṇunā;
Rahadūpamaṃ mahārājaṃ,
ko me vessantaraṃ vidū.

Assatthaṃva pathe jātaṃ,
sītacchāyaṃ manoramaṃ;
Santānaṃ visametāraṃ,
kilantānaṃ paṭiggahaṃ;
Tathūpamaṃ mahārājaṃ,
ko me vessantaraṃ vidū.

Nigrodhaṃva pathe jātaṃ,
sītacchāyaṃ manoramaṃ;
Santānaṃ visametāraṃ,
kilantānaṃ paṭiggahaṃ;
Tathūpamaṃ mahārājaṃ,
ko me vessantaraṃ vidū.

Ambaṃ iva pathe jātaṃ,
sītacchāyaṃ manoramaṃ;
Santānaṃ visametāraṃ,
kilantānaṃ paṭiggahaṃ;
Tathūpamaṃ mahārājaṃ,
ko me vessantaraṃ vidū.

Sālaṃ iva pathe jātaṃ,
sītacchāyaṃ manoramaṃ;
Santānaṃ visametāraṃ,
kilantānaṃ paṭiggahaṃ;
Tathūpamaṃ mahārājaṃ,
ko me vessantaraṃ vidū.

Dumaṃ iva pathe jātaṃ,
sītacchāyaṃ manoramaṃ;
Santānaṃ visametāraṃ,
kilantānaṃ paṭiggahaṃ;
Tathūpamaṃ mahārājaṃ,
ko me vessantaraṃ vidū.

Evañca me vilapato,
paviṭṭhassa brahāvane;
Ahaṃ jānanti yo vajjā,
nandiṃ so janaye mama.

Evañca me vilapato,
paviṭṭhassa brahāvane;
Ahaṃ jānanti yo vajjā,
tāya so ekavācāya;
Pasave puññaṃ anappakaṃ”.

Tassa ceto paṭissosi,
araññe luddako caraṃ;
“Tumhehi brahme pakato,
atidānena khattiyo;
Pabbājito sakā raṭṭhā,
vaṅke vasati pabbate.

Tumhehi brahme pakato,
atidānena khattiyo;
Ādāya puttadārañca,
vaṅke vasati pabbate.

Akiccakārī dummedho,
raṭṭhā pavanamāgato;
Rājaputtaṃ gavesanto,
bako macchamivodake.

Tassa tyāhaṃ na dassāmi,
jīvitaṃ idha brāhmaṇa;
Ayañhi te mayā nunno,
saro pissati lohitaṃ.

Siro te vajjhayitvāna,
hadayaṃ chetvā sabandhanaṃ;
Panthasakuṇaṃ yajissāmi,
tuyhaṃ maṃsena brāhmaṇa.

Tuyhaṃ maṃsena medena,
matthakena ca brāhmaṇa;
Āhutiṃ paggahessāmi,
chetvāna hadayaṃ tava.

Taṃ me suyiṭṭhaṃ suhutaṃ,
tuyhaṃ maṃsena brāhmaṇa;
Na ca tvaṃ rājaputtassa,
bhariyaṃ putte ca nessasi”.

“Avajjho brāhmaṇo dūto,
cetaputta suṇohi me;
Tasmā hi dūtaṃ na hanti,
esa dhammo sanantano.

Nijjhattā sivayo sabbe,
pitā naṃ daṭṭhumicchati;
Mātā ca dubbalā tassa,
acirā cakkhūni jīyare.

Tesāhaṃ pahito dūto,
cetaputta suṇohi me;
Rājaputtaṃ nayissāmi,
yadi jānāsi saṃsa me”.

“Piyassa me piyo dūto,
puṇṇapattaṃ dadāmi te;
Imañca madhuno tumbaṃ,
migasatthiñca brāhmaṇa;
Tañca te desamakkhissaṃ,
yattha sammati kāmado”.

Jūjakapabbaṃ nāma.

6. Cūḷavana­vaṇṇanā

“Esa selo mahābrahme,
pabbato gandhamādano;
Yattha vessantaro rājā,
saha puttehi sammati.

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ,
āsadañca masaṃ jaṭaṃ;
Cammavāsī chamā seti,
jātavedaṃ namassati.

Ete nīlā padissanti,
nānāphaladharā dumā;
Uggatā abbhakūṭāva,
nīlā añjanapabbatā.

Dhavassakaṇṇā khadirā,
sālā phandanamāluvā;
Sampavedhanti vātena,
sakiṃ pītāva māṇavā.

Upari dumapariyāyesu,
Saṅgītiyova suyyare;
Najjuhā kokilasaṅghā,
Sampatanti dumā dumaṃ.

Avhayanteva gacchantaṃ,
sākhā­patta­samī­ritā;
Ramayanteva āgantaṃ,
modayanti nivāsinaṃ;
Yattha vessantaro rājā,
saha puttehi sammati.

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ,
āsadañca masaṃ jaṭaṃ;
Cammavāsī chamā seti,
jātavedaṃ namassati.

Ambā kapitthā panasā,
sālā jambū vibhītakā;
Harītakī āmalakā,
assatthā badarāni ca.

Cāru­tim­baruk­khā cettha,
nigrodhā ca kapitthanā;
Madhumadhukā thevanti,
nīce pakkā cudumbarā.

Pārevatā bhaveyyā ca,
muddikā ca madhutthikā;
Madhuṃ anelakaṃ tattha,
sakamādāya bhuñjare.

Aññettha pupphitā ambā,
aññe tiṭṭhanti dovilā;
Aññe āmā ca pakkā ca,
bhekavaṇṇā tadūbhayaṃ.

Athettha heṭṭhā puriso,
ambapakkāni gaṇhati;
Āmāni ceva pakkāni,
vaṇṇa­gandha­ra­suttame.

Ateva me acchariyaṃ,
hiṅkāro paṭibhāti maṃ;
Devānamiva āvāso,
sobhati nandanūpamo.

Vibhedikā nāḷikerā,
khajjurīnaṃ brahāvane;
Mālāva ganthitā ṭhanti,
dhajaggāneva dissare;
Nānāvaṇṇehi pupphehi,
nabhaṃ tārācitāmiva.

Kuṭajī kuṭṭhatagarā,
pāṭaliyo ca pupphitā;
Punnāgā giripunnāgā,
koviḷārā ca pupphitā.

Uddālakā somarukkhā,
agaruphalliyā bahū;
Puttajīvā ca kakudhā,
asanā cettha pupphitā.

Kuṭajā salaḷā nīpā,
kosambā labujā dhavā;
Sālā ca pupphitā tattha,
palā­la­kha­lasanni­bhā.

Tassāvidūre pokkharaṇī,
bhūmibhāge manorame;
Padu­mup­pa­la­sañ­channā,
devānamiva nandane.

Athettha puppha­rasamattā,
kokilā mañjubhāṇikā;
Abhinādenti pavanaṃ,
utusampupphite dume.

Bhassanti makarandehi,
pokkhare pokkhare madhū;
Athettha vātā vāyanti,
dakkhiṇā atha pacchimā;
Paduma­kiñ­jak­kha­reṇūhi,
okiṇṇo hoti assamo.

Thūlā siṅghāṭakā cettha,
saṃsādiyā pasādiyā;
Maccha­kaccha­pab­yāvid­dhā,
bahū cettha mupayānakā;
Madhuṃ bhisehi savati,
khira­sappi­muḷā­libhi.

Surabhī taṃ vanaṃ vāti,
nānā­gandha­samodi­taṃ;
Sammaddateva gandhena,
pupphasākhāhi taṃ vanaṃ;
Bhamarā pupphagandhena,
samantā mabhināditā.

Athettha sakuṇā santi,
nānāvaṇṇā bahū dijā;
Modanti saha bhariyāhi,
aññamaññaṃ pakūjino.

Nandikā jīvaputtā ca,
jīvaputtā piyā ca no;
Piyā puttā piyā nandā,
dijā pok­kha­ra­ṇī­gharā.

Mālāva ganthitā ṭhanti,
dhajaggāneva dissare;
Nānāvaṇṇehi pupphehi,
kusaleheva suganthitā;
Yattha vessantaro rājā,
saha puttehi sammati.

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ,
āsadañca masaṃ jaṭaṃ;
Cammavāsī chamā seti,
jātavedaṃ namassati”.

“Idañca me sattubhattaṃ,
Madhunā paṭisaṃyutaṃ;
Madhupiṇḍikā ca sukatāyo,
Sattubhattaṃ dadāmi te”.

“Tuyheva sambalaṃ hotu,
nāhaṃ icchāmi sambalaṃ;
Itopi brahme gaṇhāhi,
gaccha brahme yathāsukhaṃ.

Ayaṃ ekapadī eti,
ujuṃ gacchati assamaṃ;
Isīpi accuto tattha,
paṅkadanto rajassiro;
Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ,
āsadañca masaṃ jaṭaṃ.

Cammavāsī chamā seti,
jātavedaṃ namassati;
Taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu,
so te maggaṃ pavakkhati”.

Idaṃ sutvā brahmabandhu,
cetaṃ katvā padakkhiṇaṃ;
Udaggacitto pakkāmi,
yenāsi accuto isi.

Cūḷavana­vaṇṇanā.

7. Mahā­va­navaṇṇanā

Gacchanto so bhāradvājo,
addassa accutaṃ isiṃ;
Disvāna taṃ bhāradvājo,
sammodi isinā saha.

“Kacci nu bhoto kusalaṃ,
kacci bhoto anāmayaṃ;
Kacci uñchena yāpesi,
kacci mūlaphalā bahū.

Kacci ḍaṃsā makasā ca,
appameva sarīsapā;
Vane vāḷamigākiṇṇe,
kacci hiṃsā na vijjati”.

“Kusalañceva me brahme,
atho brahme anāmayaṃ;
Atho uñchena yāpemi,
atho mūlaphalā bahū.

Atho ḍaṃsā makasā ca,
appameva sarīsapā;
Vane vāḷamigākiṇṇe,
hiṃsā mayhaṃ na vijjati.

Bahūni vassapūgāni,
assame vasato mama;
Nābhijānāmi uppannaṃ,
ābādhaṃ amanoramaṃ.

Svāgataṃ te mahābrahme,
atho te adurāgataṃ;
Anto pavisa bhaddante,
pāde pakkhālayassu te.

Tindukāni piyālāni,
madhuke kāsumāriyo;
Phalāni khuddakappāni,
bhuñja brahme varaṃ varaṃ.

Idampi pānīyaṃ sītaṃ,
ābhataṃ girigabbharā;
Tato piva mahābrahme,
sace tvaṃ abhikaṅkhasi”.

“Paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ,
sabbassa agghiyaṃ kataṃ;
Sañjayassa sakaṃ puttaṃ,
sivīhi vippavāsitaṃ;
Tamahaṃ dassanamāgato,
yadi jānāsi saṃsa me”.

“Na bhavaṃ eti puññatthaṃ,
sivirājassa dassanaṃ;
Maññe bhavaṃ patthayati,
rañño bhariyaṃ patibbataṃ;
Maññe kaṇhājinaṃ dāsiṃ,
jāliṃ dāsañca icchasi.

Atha vā tayo mātāputte,
araññā netumāgato;
Na tassa bhogā vijjanti,
dhanaṃ dhaññañca brāhmaṇa”.

“Akuddharūpohaṃ bhoto,
nāhaṃ yācitumāgato;
Sādhu ­dassa­na­mariyā­naṃ,
sannivāso sadā sukho.

Adiṭṭhapubbo sivirājā,
sivīhi vippavāsito;
Tamahaṃ dassanamāgato,
yadi jānāsi saṃsa me”.

“Esa selo mahābrahme,
pabbato gandhamādano;
Yattha vessantaro rājā,
saha puttehi sammati.

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ,
āsadañca masaṃ jaṭaṃ;
Cammavāsī chamā seti,
jātavedaṃ namassati.

Ete nīlā padissanti,
nānāphaladharā dumā;
Uggatā abbhakūṭāva,
nīlā añjanapabbatā.

Dhavassakaṇṇā khadirā,
sālā phandanamāluvā;
Sampavedhanti vātena,
sakiṃ pītāva māṇavā.

Upari dumapariyāyesu,
Saṅgītiyova suyyare;
Najjuhā kokilasaṅghā,
Sampatanti dumā dumaṃ.

Avhayanteva gacchantaṃ,
sākhā­patta­samī­ritā;
Ramayanteva āgantaṃ,
modayanti nivāsinaṃ;
Yattha vessantaro rājā,
saha puttehi sammati.

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ,
āsadañca masaṃ jaṭaṃ;
Cammavāsī chamā seti,
jātavedaṃ namassati.

Karerimālā vitatā,
bhūmibhāge manorame;
Saddalāharitā bhūmi,
na tat­thuddhaṃ­sate rajo.

Mayūra­gī­vasaṅkāsā,
tūla­phassa­samū­pamā;
Tiṇāni nātivattanti,
samantā caturaṅgulā.

Ambā jambū kapitthā ca,
nīce pakkā cudumbarā;
Paribhogehi rukkhehi,
vanaṃ taṃ rativaḍḍhanaṃ.

Veḷu­riya­vaṇṇa­sanni­bhaṃ,
maccha­gumba­nisevi­taṃ;
Suciṃ sugandhaṃ salilaṃ,
āpo tatthapi sandati.

Tassāvidūre pokkharaṇī,
bhūmibhāge manorame;
Padu­mup­pa­la­sañ­channā,
devānamiva nandane.

Tīṇi uppalajātāni,
tasmiṃ sarasi brāhmaṇa;
Vicittaṃ nīlānekāni,
setā lohitakāni ca.

Khomāva tattha padumā,
setaso­gandhi­kehi ca;
Kalambakehi sañchanno,
mucalindo nāma so saro.

Athettha padumā phullā,
apariyantāva dissare;
Gimhā hemantikā phullā,
jaṇṇutagghā upattharā.

Surabhī sampavāyanti,
vicit­ta­puppha­san­thatā;
Bhamarā pupphagandhena,
samantā mabhināditā.

Athettha udakantasmiṃ,
rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa;
Kadambā pāṭalī phullā,
koviḷārā ca pupphitā.

Aṅkolā kacchikārā ca,
pārijaññā ca pupphitā;
Vāraṇā vayanā rukkhā,
mucalin­da­mubhato saraṃ.

Sirīsā setapārisā,
sādhu vāyanti padmakā;
Nigguṇḍī sirīnigguṇḍī,
asanā cettha pupphitā.

Paṅgurā bahulā selā,
sobhañjanā ca pupphitā;
Ketakā kaṇikārā ca,
kanaverā ca pupphitā.

Ajjunā ajjukaṇṇā ca,
mahānāmā ca pupphitā;
Supupphitaggā tiṭṭhanti,
pajjalanteva kiṃsukā.

Setapaṇṇī sattapaṇṇā,
kadaliyo kusumbharā;
Dhanutakkārī pupphehi,
sīsapāvaraṇāni ca.

Acchivā sallavā rukkhā,
sallakiyo ca pupphitā;
Setageru ca tagarā,
maṃsikuṭṭhā kulāvarā.

Daharā rukkhā ca vuddhā ca,
akuṭilā cettha pupphitā;
Assamaṃ ubhato ṭhanti,
agyāgāraṃ samantato.

Athettha udakantasmiṃ,
bahujāto phaṇijjako;
Muggatiyo karatiyo,
sevālasīsakā bahū.

Uddāpavattaṃ ulluḷitaṃ,
makkhikā hiṅgujālikā;
Dāsimakañjako cettha,
bahū nīcekaḷambakā.

Elam­phu­rakasañ­channā,
rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa;
Sattāhaṃ dhāriyamānānaṃ,
gandho tesaṃ na chijjati.

Ubhato saraṃ mucalindaṃ,
pupphā tiṭṭhanti sobhanā;
Indīvarehi sañchannaṃ,
vanaṃ taṃ upasobhati.

Aḍḍhamāsaṃ dhāriyamānānaṃ,
Gandho tesaṃ na chijjati;
Nīlapupphī setavārī,
Pupphitā girikaṇṇikā;
Kalerukkhehi sañchannaṃ,
Vanaṃ taṃ tulasīhi ca.

Sammaddateva gandhena,
pupphasākhāhi taṃ vanaṃ;
Bhamarā pupphagandhena,
samantā mabhināditā.

Tīṇi kakkārujātāni,
tasmiṃ sarasi brāhmaṇa;
Kumbhamattāni cekāni,
murajamattāni tā ubho.

Athettha sāsapo bahuko,
nādiyo haritāyuto;
Asī tālāva tiṭṭhanti,
chejjā indīvarā bahū.

Apphoṭā suriyavallī ca,
kāḷīyā madhugandhiyā;
Asokā mudayantī ca,
vallibho khuddapupphiyo.

Koraṇḍakā anojā ca,
pupphitā nāgamallikā;
Rukkhamāruyha tiṭṭhanti,
phullā kiṃsukavalliyo.

Kaṭeruhā ca vāsantī,
yūthikā madhugandhiyā;
Niliyā sumanā bhaṇḍī,
sobhati padumuttaro.

Pāṭalī samuddakappāsī,
kaṇikārā ca pupphitā;
Hemajālāva dissanti,
ruciraggi sikhūpamā.

Yāni tāni ca pupphāni,
thala­jā­nudakāni ca;
Sabbāni tattha dissanti,
evaṃ rammo mahodadhi.

Athassā pokkharaṇiyā,
bahukā vārigocarā;
Rohitā naḷapī siṅgū,
kumbhilā makarā susū.

Madhu ca madhulaṭṭhi ca,
tālisā ca piyaṅgukā;
Kuṭandajā bhaddamuttā,
setapupphā ca lolupā.

Surabhī ca rukkhā tagarā,
bahukā tuṅgavaṇṭakā;
Padmakā naradā kuṭṭhā,
jhāmakā ca hareṇukā.

Haliddakā gandhasilā,
hiriverā ca guggulā;
Vibhedikā corakā kuṭṭhā,
kappūrā ca kaliṅgukā.

Athettha sīhabyagghā ca,
purisālū ca hatthiyo;
Eṇeyyā pasadā ceva,
rohiccā sarabhā migā.

Koṭṭhasuṇā suṇopi ca,
tuliyā naḷasannibhā;
Cāmarī calanī laṅghī,
jhāpitā makkaṭā picu.

Kakkaṭā kaṭamāyā ca,
ikkā goṇasirā bahū;
Khaggā varāhā nakulā,
kāḷakettha bahūtaso.

Mahiṃsā soṇasiṅgālā,
pampakā ca samantato;
Ākucchā pacalākā ca,
citrakā cāpi dīpiyo.

Pelakā ca vighāsādā,
sīhā gogaṇisādakā;
Aṭṭhapādā ca morā ca,
bhassarā ca kukutthakā.

Caṅkorā kukkuṭā nāgā,
aññamaññaṃ pakūjino;
Bakā balākā najjuhā,
dindibhā kuñjavājitā.

Byagghinasā lohapiṭṭhā,
pammakā jīvajīvakā;
Kapiñjarā tittirāyo,
kulā ca paṭikutthakā.

Mandālakā celakeṭu,
bhaṇḍu­titti­ra­nāmakā;
Celāvakā piṅgalāyo,
goṭakā aṅgahetukā.

Karaviyā ca saggā ca,
uhuṅkārā ca kukkuhā;
Nānā­dija­gaṇā­kiṇṇaṃ,
nānāsa­ra­nikūji­taṃ.

Athettha sakuṇā santi,
nīlakā mañjubhāṇakā;
Modanti saha bhariyāhi,
aññamaññaṃ pakūjino.

Athettha sakuṇā santi,
dijā mañjussarā sitā;
Setacchikūṭā bhadrakkhā,
aṇḍajā citrapekhuṇā.

Athettha sakuṇā santi,
dijā mañjussarā sitā;
Sikhaṇḍī nīlagīvāhi,
aññamaññaṃ pakūjino.

Kukutthakā kuḷīrakā,
koṭṭhā pokkharasātakā;
Kālāmeyyā baliyakkhā,
kadambā suvasāḷikā.

Haliddā lohitā setā,
athettha nalakā bahū;
Vāraṇā bhiṅgarājā ca,
kadambā suvakokilā.

Ukkusā kurarā haṃsā,
āṭā parivadentikā;
Pākahaṃsā atibalā,
najjuhā jīvajīvakā.

Pārevatā ravihaṃsā,
cakkavākā nadīcarā;
Vāraṇābhirudā rammā,
ubho kālūpakūjino.

Athettha sakuṇā santi,
nānāvaṇṇā bahū dijā;
Modanti saha bhariyāhi,
aññamaññaṃ pakūjino.

Athettha sakuṇā santi,
nānāvaṇṇā bahū dijā;
Sabbe mañjū nikūjanti,
mucalin­da­mubhato saraṃ.

Athettha sakuṇā santi,
karaviyā nāma te dijā;
Modanti saha bhariyāhi,
aññamaññaṃ pakūjino.

Athettha sakuṇā santi,
karaviyā nāma te dijā;
Sabbe mañjū nikūjanti,
mucalin­da­mubhato saraṃ.

Eṇeyya­pasa­dākiṇṇaṃ,
nāgasaṃsevitaṃ vanaṃ;
Nānālatāhi sañchannaṃ,
kadalī­miga­sevitaṃ.

Athettha sāsapo bahuko,
nīvāro varako bahu;
Sāli akaṭṭhapāko ca,
ucchu tattha anappako.

Ayaṃ ekapadī eti,
ujuṃ gacchati assamaṃ;
Khudaṃ pipāsaṃ aratiṃ,
tattha patto na vindati;
Yattha vessantaro rājā,
saha puttehi sammati.

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ,
āsadañca masaṃ jaṭaṃ;
Cammavāsī chamā seti,
jātavedaṃ namassati”.

Idaṃ sutvā brahmabandhu,
isiṃ katvā padakkhiṇaṃ;
Udaggacitto pakkāmi,
yattha vessantaro ahu.

Mahā­va­navaṇṇanā.

8. Dārakapabba

“Uṭṭhehi jāli patiṭṭha,
porāṇaṃ viya dissati;
Brāhmaṇaṃ viya passāmi,
nandiyo mābhikīrare”.

“Ahampi tāta passāmi,
yo so brahmāva dissati;
Addhiko viya āyāti,
atithī no bhavissati”.

“Kacci nu bhoto kusalaṃ,
kacci bhoto anāmayaṃ;
Kacci uñchena yāpetha,
kacci mūlaphalā bahū.

Kacci ḍaṃsā makasā ca,
appameva sarīsapā;
Vane vāḷamigākiṇṇe,
kacci hiṃsā na vijjati”.

“Kusalañceva no brahme,
atho brahme anāmayaṃ;
Atho uñchena yāpema,
atho mūlaphalā bahū.

Atho ḍaṃsā makasā ca,
appameva sarīsapā;
Vane vāḷamigākiṇṇe,
hiṃsā amhaṃ na vijjati”.

Satta no māse vasataṃ,
araññe jīvasokinaṃ;
Imampi paṭhamaṃ passāma,
brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ;
Ādāya veḷuvaṃ daṇḍaṃ,
aggihuttaṃ kamaṇḍaluṃ.

Svāgataṃ te mahābrahme,
atho te adurāgataṃ;
Anto pavisa bhaddante,
pāde pakkhālayassu te.

Tindukāni piyālāni,
madhuke kāsumāriyo;
Phalāni khuddakappāni,
bhuñja brahme varaṃ varaṃ.

Idampi pānīyaṃ sītaṃ,
ābhataṃ girigabbharā;
Tato piva mahābrahme,
sace tvaṃ abhikaṅkhasi.

Atha tvaṃ kena vaṇṇena,
kena vā pana hetunā;
Anuppatto brahāraññaṃ,
taṃ me akkhāhi pucchito.

“Yathā vārivaho pūro,
sabbakālaṃ na khīyati;
Evaṃ taṃ yācitāgacchiṃ,
putte me dehi yācito”.

“Dadāmi na vikampāmi,
issaro naya brāhmaṇa;
Pāto gatā rājaputtī,
sāyaṃ uñchāto ehiti.

Ekarattiṃ vasitvāna,
pāto gacchasi brāhmaṇa;
Tassā nhāte upaghāte,
atha ne māladhārine.

Ekarattiṃ vasitvāna,
pāto gacchasi brāhmaṇa;
Nānāpupphehi sañchanne,
nānāgandhehi bhūsite;
Nānā­mū­laphalā­kiṇṇe,
gaccha svādāya brāhmaṇa”.

“Na ­vāsama­bhi­rocāmi,
gamanaṃ mayha ruccati;
Antarāyopi me assa,
gacchaññeva rathesabha.

Na hetā yācayogī naṃ,
antarāyassa kāriyā;
Itthiyo mantaṃ jānanti,
sabbaṃ gaṇhanti vāmato.

Saddhāya dānaṃ dadato,
māsaṃ adakkhi mātaraṃ;
Antarāyampi sā kayirā,
gacchaññeva rathesabha.

Āmantayassu te putte,
mā te mātaramaddasuṃ;
Saddhāya dānaṃ dadato,
evaṃ puññaṃ pavaḍḍhati.

Āmantayassu te putte,
mā te mātaramaddasuṃ;
Mādisassa dhanaṃ datvā,
rāja saggaṃ gamissasi”.

“Sace tvaṃ nicchase daṭṭhuṃ,
mama bhariyaṃ patibbataṃ;
Ayyakassapi dassehi,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Ime kumāre disvāna,
mañjuke piyabhāṇine;
Patīto sumano vitto,
bahuṃ dassati te dhanaṃ”.

“Acchedanassa bhāyāmi,
rājaputta suṇohi me;
Rājadaṇḍāya maṃ dajjā,
vikkiṇeyya haneyya vā;
Jino dhanañca dāse ca,
gārayhassa brahmabandhuyā”.

“Ime kumāre disvāna,
mañjuke piyabhāṇine;
Dhamme ṭhito mahārājā,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;
Laddhā pītisomanassaṃ,
bahuṃ dassati te dhanaṃ”.

“Nāhaṃ tampi karissāmi,
yaṃ maṃ tvaṃ anusāsasi;
Dārakeva ahaṃ nessaṃ,
brāhmaṇyā paricārake”.

Tato kumārā byathitā,
sutvā luddassa bhāsitaṃ;
Tena tena padhāviṃsu,
jālī kaṇhājinā cubho.

“Ehi tāta piyaputta,
pūretha mama pāramiṃ;
Hadayaṃ mebhisiñcetha,
karotha vacanaṃ mama.

Yānā nāvā ca me hotha,
acalā bhavasāgare;
Jātipāraṃ tarissāmi,
santāressaṃ sadevakaṃ.

Ehi amma piyadhīti,
pūretha mama pāramiṃ;
Hadayaṃ mebhisiñcetha,
karotha vacanaṃ mama.

Yānā nāvā ca me hotha,
acalā bhavasāgare;
Jātipāraṃ tarissāmi,
uddharissaṃ sadevakaṃ”.

Tato kumāre ādāya,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho;
Brāhmaṇassa adā dānaṃ,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano.

Tato kumāre ādāya,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho;
Brāhmaṇassa adā vitto,
puttake dānamuttamaṃ.

Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ,
tadāsi lomahaṃsanaṃ;
Yaṃ kumāre padinnamhi,
medanī sampakampatha.

Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ,
tadāsi lomahaṃsanaṃ;
Yaṃ pañjalikato rājā,
kumāre sukhavacchite;
Brāhmaṇassa adā dānaṃ,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano.

Tato so brāhmaṇo luddo,
lataṃ dantehi chindiya;
Latāya hatthe bandhitvā,
latāya anumajjatha.

Tato so rajjumādāya,
daṇḍañcādāya brāhmaṇo;
Ākoṭayanto te neti,
sivirājassa pekkhato.

Tato kumārā pakkāmuṃ,
brāhmaṇassa pamuñciya;
Assupuṇṇehi nettehi,
pitaraṃ so udikkhati.

Vedha­massat­tha­pattaṃva,
pitu pādāni vandati;
Pitu pādāni vanditvā,
idaṃ vacanamabravi.

“Ammā ca tāta nikkhantā,
tvañca no tāta dassasi;
Yāva ammampi passemu,
atha no tāta dassasi.

Ammā ca tāta nikkhantā,
tvañca no tāta dassasi;
Mā no tvaṃ tāta adadā,
yāva ammāpi etu no;
Tadāyaṃ brāhmaṇo kāmaṃ,
vikkiṇātu hanātu vā.

Balaṅkapādo andhanakho,
atho ovaddhapiṇḍiko;
Dīghuttaroṭṭho capalo,
kaḷāro bhagganāsako.

Kumbhodaro bhaggapiṭṭhi,
atho visamacakkhuko;
Lohamassu haritakeso,
valīnaṃ tilakāhato.

Piṅgalo ca vinato ca,
vikaṭo ca brahā kharo;
Ajināni ca sannaddho,
amanusso bhayānako.

Manusso udāhu yakkho,
maṃ­salo­hi­ta­bhojano;
Gāmā araññamāgamma,
dhanaṃ taṃ tāta yācati.

Nīyamāne pisācena,
kiṃ nu tāta udikkhasi;
Asmā nūna te hadayaṃ,
āyasaṃ daḷhabandhanaṃ.

Yo no baddhe na jānāsi,
brāhmaṇena dhanesinā;
Accāyikena luddena,
yo no gāvova sumbhati.

Idheva acchataṃ kaṇhā,
na sā jānāti kismiñci;
Migīva khīrasammattā,
yūthā hīnā pakandati.

Na me idaṃ tathā dukkhaṃ,
labbhā hi pumunā idaṃ;
Yañca ammaṃ na passāmi,
taṃ me dukkhataraṃ ito.

Na me idaṃ tathā dukkhaṃ,
labbhā hi pumunā idaṃ;
Yañca tātaṃ na passāmi,
taṃ me dukkhataraṃ ito.

Sā nūna kapaṇā ammā,
cirarattāya rucchati;
Kaṇhājinaṃ apassantī,
kumāriṃ cārudassaniṃ.

So nūna kapaṇo tāto,
cirarattāya rucchati;
Kaṇhājinaṃ apassanto,
kumāriṃ cārudassaniṃ.

Sā nūna kapaṇā ammā,
ciraṃ rucchati assame;
Kaṇhājinaṃ apassantī,
kumāriṃ cārudassaniṃ.

So nūna kapaṇo tāto,
ciraṃ rucchati assame;
Kaṇhājinaṃ apassanto,
kumāriṃ cārudassaniṃ.

Sā nūna kapaṇā ammā,
cirarattāya rucchati;
Aḍḍharatte va ratte vā,
nadīva avasucchati.

So nūna kapaṇo tāto,
cirarattāya rucchati;
Aḍḍharatte va ratte vā,
nadīva avasucchati.

Ime te jambukā rukkhā,
vedisā sinduvārakā;
Vividhāni rukkhajātāni,
tāni ajja jahāmase.

Assatthā panasā ceme,
nigrodhā ca kapitthanā;
Vividhāni phalajātāni,
tāni ajja jahāmase.

Ime tiṭṭhanti ārāmā,
ayaṃ sītūdakā nadī;
Yatthassu pubbe kīḷāma,
tāni ajja jahāmase.

Vividhāni pupphajātāni,
asmiṃ uparipabbate;
Yānassu pubbe dhārema,
tāni ajja jahāmase.

Vividhāni phalajātāni,
asmiṃ uparipabbate;
Yānassu pubbe bhuñjāma,
tāni ajja jahāmase.

Ime no hatthikā assā,
balībaddā ca no ime;
Yehissu pubbe kīḷāma,
tāni ajja jahāmase”.

Nīyamānā kumārā te,
pitaraṃ etadabravuṃ;
“Ammaṃ ārogyaṃ vajjāsi,
tvañca tāta sukhī bhava.

Ime no hatthikā assā,
balībaddā ca no ime;
Tāni ammāya dajjesi,
sokaṃ tehi vinessati.

Ime no hatthikā assā,
balībaddā ca no ime;
Tāni ammā udikkhantī,
sokaṃ paṭivinessati”.

Tato vessantaro rājā,
dānaṃ datvāna khattiyo;
Paṇṇasālaṃ pavisitvā,
kalunaṃ paridevayi.

“Kaṃ nvajja chātā tasitā,
uparucchanti dārakā;
Sāyaṃ saṃvesanākāle,
ko ne dassati bhojanaṃ.

Kaṃ nvajja chātā tasitā,
uparucchanti dārakā;
Sāyaṃ saṃvesanākāle,
ammā chātamha detha no.

Kathaṃ nu pathaṃ gacchanti,
pattikā anupāhanā;
Santā sūnehi pādehi,
ko ne hatthe gahessati.

Kathaṃ nu so na lajjeyya,
sammukhā paharaṃ mama;
Adūsakānaṃ puttānaṃ,
alajjī vata brāhmaṇo.

Yopi me dāsidāsassa,
añño vā pana pesiyo;
Tassāpi suvihīnassa,
ko lajjī paharissati.

Vārijasseva me sato,
baddhassa kumināmukhe;
Akkosati paharati,
piye putte apassato.

Adu cāpaṃ gahetvāna,
khaggaṃ bandhiya vāmato;
Ānessāmi sake putte,
puttānañhi vadho dukho.

Aṭṭhānametaṃ dukkharūpaṃ,
Yaṃ kumārā vihaññare;
Satañca dhammamaññāya,
Ko datvā anutappati”.

“Saccaṃ kirevamāhaṃsu,
narā ekacciyā idha;
Yassa natthi sakā mātā,
yathā natthi tatheva so.

Ehi kaṇhe marissāma,
natthattho jīvitena no;
Dinnamhāti janindena,
brāhmaṇassa dhanesino;
Accāyikassa luddassa,
yo no gāvova sumbhati.

Ime te jambukā rukkhā,
vedisā sinduvārakā;
Vividhāni rukkhajātāni,
tāni kaṇhe jahāmase.

Assatthā panasā ceme,
nigrodhā ca kapitthanā;
Vividhāni phalajātāni,
tāni kaṇhe jahāmase.

Ime tiṭṭhanti ārāmā,
ayaṃ sītūdakā nadī;
Yatthassu pubbe kīḷāma,
tāni kaṇhe jahāmase.

Vividhāni pupphajātāni,
asmiṃ uparipabbate;
Yānassu pubbe dhārema,
tāni kaṇhe jahāmase.

Vividhāni phalajātāni,
asmiṃ uparipabbate;
Yānassu pubbe bhuñjāma,
tāni kaṇhe jahāmase.

Ime no hatthikā assā,
balībaddā ca no ime;
Yehissu pubbe kīḷāma,
tāni kaṇhe jahāmase”.

Nīyamānā kumārā te,
brāhmaṇassa pamuñciya;
Tena tena padhāviṃsu,
jālī kaṇhājinā cubho.

Tato so rajjumādāya,
daṇḍañcādāya brāhmaṇo;
Ākoṭayanto te neti,
sivirājassa pekkhato.

Taṃ taṃ kaṇhājināvoca,
“ayaṃ maṃ tāta brāhmaṇo;
Laṭṭhiyā paṭikoṭeti,
ghare jātaṃva dāsiyaṃ.

Na cāyaṃ brāhmaṇo tāta,
dhammikā honti brāhmaṇā;
Yakkho brāhma­ṇa­vaṇ­ṇena,
khādituṃ tāta neti no;
Nīyamāne pisācena,
kiṃ nu tāta udikkhasi”.

“Ime no pādakā dukkhā,
dīgho caddhā suduggamo;
Nīce colambate sūriyo,
brāhmaṇo ca dhāreti no.

Okandāmase bhūtāni,
pabbatāni vanāni ca;
Sarassa sirasā vandāma,
supatitthe ca āpake.

Tiṇalatāni osadhyo,
pabbatāni vanāni ca;
Ammaṃ ārogyaṃ vajjātha,
ayaṃ no neti brāhmaṇo.

Vajjantu bhonto ammañca,
Maddiṃ asmāka mātaraṃ;
Sace anupa­ti­tu­kāmāsi,
Khippaṃ anupatiyāsi no.

Ayaṃ ekapadī eti,
ujuṃ gacchati assamaṃ;
Tame­vānupa­tey­yāsi,
api passesi ne lahuṃ.

Aho vata re jaṭinī,
vana­mū­laphala­hārike;
Suññaṃ disvāna assamaṃ,
taṃ te dukkhaṃ bhavissati.

Ativelaṃ nu ammāya,
uñchā laddho anappako;
Yā no baddhe na jānāsi,
brāhmaṇena dhanesinā.

Accāyikena luddena,
yo no gāvova sumbhati;
Apajja ammaṃ passemu,
sāyaṃ uñchāto āgataṃ.

Dajjā ammā brāhmaṇassa,
phalaṃ khuddena missitaṃ;
Tadāyaṃ asito dhāto,
na bāḷhaṃ dhārayeyya no.

Sūnā ca vata no pādā,
bāḷhaṃ dhāreti brāhmaṇo;
Iti tattha vilapiṃsu,
kumārā mātugiddhino”.

Dārakapabbaṃ nāma.

9. Maddīpabba

Tesaṃ lālappitaṃ sutvā,
tayo vāḷā vane migā;
Sīho byaggho ca dīpi ca,
idaṃ vacanamabravuṃ.

“Mā heva no rājaputtī,
sāyaṃ uñchāto āgamā;
Mā hevamhāka nibbhoge,
heṭhayittha vane migā.

Sīho ce naṃ viheṭheyya,
byaggho dīpi ca lakkhaṇaṃ;
Neva jālīkumārassa,
kuto kaṇhājinā siyā;
Ubhayeneva jīyetha,
patiṃ putte ca lakkhaṇā”.

“Khaṇittikaṃ me patitaṃ,
dakkhiṇakkhi ca phandati;
Aphalā phalino rukkhā,
sabbā muyhanti me disā”.

Tassā ­sāyan­ha­kālas­miṃ,
assamāgamanaṃ pati;
Atthaṅgatamhi sūriye,
vāḷā panthe upaṭṭhahuṃ.

“Nīce colambate sūriyo,
dūre ca vata assamo;
Yañca nesaṃ ito hassaṃ,
taṃ te bhuñjeyyu bhojanaṃ.

So nūna khattiyo eko,
paṇṇasālāya acchati;
Tosento dārake chāte,
mamaṃ disvā anāyatiṃ.

Te nūna puttakā mayhaṃ,
kapaṇāya varākiyā;
Sāyaṃ saṃvesanākāle,
khīrapītāva acchare.

Te nūna puttakā mayhaṃ,
kapaṇāya varākiyā;
Sāyaṃ saṃvesanākāle,
vāripītāva acchare.

Te nūna puttakā mayhaṃ,
kapaṇāya varākiyā;
Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti,
vacchā bālāva mātaraṃ.

Te nūna puttakā mayhaṃ,
kapaṇāya varākiyā;
Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti,
haṃsā­vupari­pallale.

Te nūna puttakā mayhaṃ,
kapaṇāya varākiyā;
Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti,
assamas­sā­vidū­rato.

Ekāyano ekapatho,
sarā sobbhā ca passato;
Aññaṃ maggaṃ na passāmi,
yena gaccheyya assamaṃ.

Migā namatthu rājāno,
kānanasmiṃ mahabbalā;
Dhammena bhātaro hotha,
maggaṃ me detha yācitā.

Avarud­dhas­sāhaṃ bhariyā,
rājaputtassa sirīmato;
Tañcāhaṃ nātimaññāmi,
rāmaṃ sītāvanubbatā.

Tumhe ca putte passatha,
sāyaṃ saṃvesanaṃ pati;
Ahañca putte passeyyaṃ,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Bahuñcidaṃ mūlaphalaṃ,
bhakkho cāyaṃ anappako;
Tato upaḍḍhaṃ dassāmi,
maggaṃ me detha yācitā.

Rājaputtī ca no mātā,
rājaputto ca no pitā;
Dhammena bhātaro hotha,
maggaṃ me detha yācitā”.

Tassā lālappamānāya,
bahuṃ ­kāruñ­ña­sañ­hi­taṃ;
Sutvā nelapatiṃ vācaṃ,
vāḷā panthā apakkamuṃ.

“Imamhi naṃ padesamhi,
puttakā paṃsukuṇṭhitā;
Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti,
vacchā bālāva mātaraṃ.

Imamhi naṃ padesamhi,
puttakā paṃsukuṇṭhitā;
Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti,
haṃsā­vupari­pallale.

Imamhi naṃ padesamhi,
puttakā paṃsukuṇṭhitā;
Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti,
assamas­sā­vidū­rato.

Dve migā viya ukkaṇṇā,
samantā mabhidhāvino;
Ānandino pamuditā,
vaggamānāva kampare;
Tyajja putte na passāmi,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Chakalīva migī chāpaṃ,
pakkhī muttāva pañjarā;
Ohāya putte nikkhamiṃ,
sīhī­vāmi­sa­giddhinī;
Tyajja putte na passāmi,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Idaṃ nesaṃ padakkantaṃ,
nāgānamiva pabbate;
Citakā parikiṇṇāyo,
assamas­sā­vidū­rato;
Tyajja putte na passāmi,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Vālikāyapi okiṇṇā,
puttakā paṃsukuṇṭhitā;
Samantā mabhidhāvanti,
te na passāmi dārake.

Ye maṃ pure paccuṭṭhenti,
araññā dūramāyatiṃ;
Tyajja putte na passāmi,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Chakaliṃva migiṃ chāpā,
paccuggantuna mātaraṃ;
Dūre maṃ pavilokenti,
te na passāmi dārake.

Idaṃ nesaṃ kīḷanakaṃ,
patitaṃ paṇḍubeḷuvaṃ;
Tyajja putte na passāmi,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Thanā ca mayhime pūrā,
uro ca sampadālati;
Tyajja putte na passāmi,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Ucchaṅgeko vicināti,
thana­mekā­valambati;
Tyajja putte na passāmi,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Yassu sāyanhasamayaṃ,
puttakā paṃsukuṇṭhitā;
Ucchaṅge me vivattanti,
te na passāmi dārake.

Ayaṃ so assamo pubbe,
samajjo paṭibhāti maṃ;
Tyajja putte apassantyā,
bhamate viya assamo.

Kimidaṃ appasaddova,
assamo paṭibhāti maṃ;
Kākolāpi na vassanti,
matā me nūna dārakā.

Kimidaṃ appasaddova,
assamo paṭibhāti maṃ;
Sakuṇāpi na vassanti,
matā me nūna dārakā.

Kimidaṃ tuṇhibhūtosi,
api ratteva me mano;
Kākolāpi na vassanti,
matā me nūna dārakā.

Kimidaṃ tuṇhibhūtosi,
api ratteva me mano;
Sakuṇāpi na vassanti,
matā me nūna dārakā.

Kacci nu me ayyaputta,
migā khādiṃsu dārake;
Araññe iriṇe vivane,
kena nītā me dārakā.

Adu te pahitā dūtā,
adu suttā piyaṃvadā;
Adu bahi no nikkhantā,
khiḍḍāsu pasutā nu te.

Nevāsaṃ kesā dissanti,
hatthapādā ca jālino;
Sakuṇānañca opāto,
kena nītā me dārakā.

Idaṃ tato dukkhataraṃ,
sallaviddho yathā vaṇo;
Tyajja putte na passāmi,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Idampi dutiyaṃ sallaṃ,
kampeti hadayaṃ mama;
Yañca putte na passāmi,
tvañca maṃ nābhibhāsasi.

Ajjeva me imaṃ rattiṃ,
rājaputta na saṃsasi;
Maññe okkantasantaṃ maṃ,
pāto dakkhisi no mataṃ”.

“Nūna maddī varārohā,
rājaputtī yasassinī;
Pāto gatāsi uñchāya,
kimidaṃ sāyamāgatā”.

“Nanu tvaṃ saddamassosi,
ye saraṃ pātumāgatā;
Sīhassapi nadantassa,
byagghassa ca nikujjitaṃ.

Ahu pubbanimittaṃ me,
vicarantyā brahāvane;
Khaṇitto me hatthā patito,
uggīvañcāpi aṃsato.

Tadāhaṃ byathitā bhītā,
puthu katvāna pañjaliṃ;
Sabbadisā namassissaṃ,
api sotthi ito siyā.

Mā heva no rājaputto,
hato sīhena dīpinā;
Dārakā vā parāmaṭṭhā,
accha­ko­katarac­chihi.

Sīho byaggho ca dīpi ca,
tayo vāḷā vane migā;
Te maṃ pariyāvaruṃ maggaṃ,
tena sāyamhi āgatā.

Ahaṃ patiñca putte ca,
āceramiva māṇavo;
Anuṭṭhitā divārattiṃ,
jaṭinī brahmacārinī.

Ajināni paridahitvā,
vana­mū­laphala­hāriyā;
Vicarāmi divārattiṃ,
tumhaṃ kāmā hi puttakā.

Ahaṃ suvaṇ­ṇa­halid­diṃ,
ābhataṃ paṇḍubeḷuvaṃ;
Rukkhapakkāni cāhāsiṃ,
ime vo putta kīḷanā.

Imaṃ mūlāḷivattakaṃ,
sālukaṃ ciñcabhedakaṃ;
Bhuñja khuddehi saṃyuttaṃ,
saha puttehi khattiya.

Padumaṃ jālino dehi,
kumudañca kumāriyā;
Māline passa naccante,
sivi puttāni avhaya.

Tato kaṇhājināyapi,
nisāmehi rathesabha;
Mañjussarāya vagguyā,
assamaṃ upayantiyā.

Samāna­su­kha­duk­khamhā,
raṭṭhā pabbājitā ubho;
Api sivi putte passesi,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Samaṇe brāhmaṇe nūna,
brahma­cari­ya­parā­yaṇe;
Ahaṃ loke abhissapiṃ,
sīlavante bahussute;
Tyajja putte na passāmi,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Ime te jambukā rukkhā,
vedisā sinduvārakā;
Vividhāni rukkhajātāni,
te kumārā na dissare.

Assatthā panasā ceme,
nigrodhā ca kapitthanā;
Vividhāni phalajātāni,
te kumārā na dissare.

Ime tiṭṭhanti ārāmā,
ayaṃ sītūdakā nadī;
Yatthassu pubbe kīḷiṃsu,
te kumārā na dissare.

Vividhāni pupphajātāni,
asmiṃ uparipabbate;
Yānassu pubbe dhāriṃsu,
te kumārā na dissare.

Vividhāni phalajātāni,
asmiṃ uparipabbate;
Yānassu pubbe bhuñjiṃsu,
te kumārā na dissare.

Ime te hatthikā assā,
balībaddā ca te ime;
Yehissu pubbe kīḷiṃsu,
te kumārā na dissare.

Ime sāmā sasolūkā,
bahukā kadalīmigā;
Yehissu pubbe kīḷiṃsu,
te kumārā na dissare.

Ime haṃsā ca koñcā ca,
mayūrā citrapekhuṇā;
Yehissu pubbe kīḷiṃsu,
te kumārā na dissare.

Imā tā vanagumbāyo,
pupphitā sabbakālikā;
Yatthassu pubbe kīḷiṃsu,
te kumārā na dissare.

Imā tā pokkharaṇī rammā,
cakka­vā­kū­pa­kūjitā;
Mandālakehi sañchannā,
padu­mup­pa­la­kehi ca;
Yatthassu pubbe kīḷiṃsu,
te kumārā na dissare.

Na te kaṭṭhāni bhinnāni,
na te udakamāhaṭaṃ;
Aggipi te na hāpito,
kiṃ nu mandova jhāyasi.

Piyo piyena saṅgamma,
samo me byapahaññati;
Tyajja putte na passāmi,
jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.

Na kho no deva passāmi,
yena te nīhatā matā;
Kākolāpi na vassanti,
matā me nūna dārakā.

Na kho no deva passāmi,
yena te nīhatā matā;
Sakuṇāpi na vassanti,
matā me nūna dārakā”.

Sā tattha paridevitvā,
pabbatāni vanāni ca;
Punadevassamaṃ gantvā,
rodi sāmikasantike.

“Na kho no deva passāmi,
yena te nīhatā matā;
Kākolāpi na vassanti,
matā me nūna dārakā.

Na kho no deva passāmi,
yena te nīhatā matā;
Sakuṇāpi na vassanti,
matā me nūna dārakā.

Na kho no deva passāmi,
yena te nīhatā matā;
Vicarantī rukkhamūlesu,
pabbatesu guhāsu ca”.

Iti maddī varārohā,
rājaputtī yasassinī;
Bāhā paggayha kanditvā,
tattheva patitā chamā.

Tamajjhapattaṃ rājaputtiṃ,
udake­nābhi­siñ­ca­tha;
Assatthaṃ naṃ viditvāna,
atha naṃ etadabravi.

“Ādiyeneva te maddi,
dukkhaṃ ­nak­khā­tu­micchi­saṃ;
Daliddo yācako vuḍḍho,
brāhmaṇo gharamāgato.

Tassa dinnā mayā puttā,
maddi mā bhāyi assasa;
Maṃ passa maddi mā putte,
mā bāḷhaṃ paridevasi;
Lacchāma putte jīvantā,
arogā ca bhavāmase.

Putte pasuñca dhaññañca,
yañca aññaṃ ghare dhanaṃ;
Dajjā sappuriso dānaṃ,
disvā yācakamāgataṃ;
Anumodāhi me maddi,
puttake dānamuttamaṃ”.

“Anumodāmi te deva,
puttake dānamuttamaṃ;
Datvā cittaṃ pasādehi,
bhiyyo dānaṃ dado bhava.

Yo tvaṃ mac­chera­bhū­tesu,
manussesu janādhipa;
Brāhmaṇassa adā dānaṃ,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano”.

Ninnāditā te pathavī,
saddo te tidivaṅgato;
Samantā vijjutā āguṃ,
girīnaṃva patissutā.

Tassa te anumodanti,
ubho nāradapabbatā;
Indo ca brahmā pajāpati,
somo yamo vessavaṇo;
Sabbe devānumodanti,
tāvatiṃsā saindakā.

Iti maddī varārohā,
rājaputtī yasassinī;
Vessantarassa anumodi,
puttake dānamuttamaṃ.

Maddīpabbaṃ nāma.

10. Sakkapabba

Tato ratyā vivasāne,
sūriyas­suggama­naṃ pati;
Sakko brāhma­ṇa­vaṇ­ṇena,
pāto tesaṃ adissatha.

“Kacci nu bhoto kusalaṃ,
kacci bhoto anāmayaṃ;
Kacci uñchena yāpetha,
kacci mūlaphalā bahū.

Kacci ḍaṃsā makasā ca,
appameva sarīsapā;
Vane vāḷamigākiṇṇe,
kacci hiṃsā na vijjati”.

“Kusalañceva no brahme,
atho brahme anāmayaṃ;
Atho uñchena yāpema,
atho mūlaphalā bahū.

Atho ḍaṃsā makasā ca,
appameva sarīsapā;
Vane vāḷamigākiṇṇe,
hiṃsā mayhaṃ na vijjati.

Satta no māse vasataṃ,
araññe jīvasokinaṃ;
Idaṃ dutiyaṃ passāma,
brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ;
Ādāya veḷuvaṃ daṇḍaṃ,
dhārentaṃ ajinakkhipaṃ.

Svāgataṃ te mahābrahme,
atho me adurāgataṃ;
Anto pavisa bhaddante,
pāde pakkhālayassu te.

Tindukāni piyālāni,
madhuke kāsumāriyo;
Phalāni khuddakappāni,
bhuñja brahme varaṃ varaṃ.

Idampi pānīyaṃ sītaṃ,
ābhataṃ girigabbharā;
Tato piva mahābrahme,
sace tvaṃ abhikaṅkhasi.

Atha tvaṃ kena vaṇṇena,
kena vā pana hetunā;
Anuppatto brahāraññaṃ,
taṃ me akkhāhi pucchito”.

“Yathā vārivaho pūro,
sabbakālaṃ na khīyati;
Evaṃ taṃ yācitāgacchiṃ,
bhariyaṃ me dehi yācito”.

“Dadāmi na vikampāmi,
yaṃ maṃ yācasi brāhmaṇa;
Santaṃ nappaṭiguyhāmi,
dāne me ramatī mano”.

Maddiṃ hatthe gahetvāna,
udakassa kamaṇḍaluṃ;
Brāhmaṇassa adā dānaṃ,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano.

Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ,
tadāsi lomahaṃsanaṃ;
Maddiṃ paricajantassa,
medanī sampakampatha.

Nevassa maddī bhākuṭi,
na sandhīyati na rodati;
Pekkhatevassa tuṇhī sā,
“eso jānāti yaṃ varaṃ”.

(Jāliṃ kaṇhājinaṃ dhītaṃ,
maddideviṃ patibbataṃ;
Cajamāno ca cintesiṃ,
bodhiyāyeva kāraṇā.

Na me dessā ubho puttā,
maddī devī na dessiyā;
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ,
tasmā piye adāsahaṃ.)†

“Komārī yassāhaṃ bhariyā,
sāmiko mama issaro;
Yassicche tassa maṃ dajjā,
vikkiṇeyya haneyya vā”.

Tesaṃ saṅ­kappa­maññāya,
devindo etadabravi;
“Sabbe jitā te paccūhā,
ye dibbā ye ca mānusā.

Ninnāditā te pathavī,
saddo te tidivaṅgato;
Samantā vijjutā āguṃ,
girīnaṃva patissutā.

Tassa te anumodanti,
ubho nāradapabbatā;
Indo ca brahmā pajāpati,
somo yamo vessavaṇo;
Sabbe devānumodanti,
dukkarañhi karoti so.

Duddadaṃ dadamānānaṃ,
dukkaraṃ kamma kubbataṃ;
Asanto nānukubbanti,
sataṃ dhammo durannayo.

Tasmā satañca asataṃ,
nānā hoti ito gati;
Asanto nirayaṃ yanti,
santo saggaparāyaṇā.

Yametaṃ kumāre adā,
bhariyaṃ adā vane vasaṃ;
Brahma­yāna­manok­kamma,
sagge te taṃ vipaccatu”.

“Dadāmi bhoto bhariyaṃ,
maddiṃ sabbaṅ­ga­sobha­naṃ;
Tvañceva maddiyā channo,
maddī ca patinā saha.

Yathā payo ca saṅkho ca,
ubho samānavaṇṇino;
Evaṃ tuvañca maddī ca,
samā­namana­cetasā.

Avaruddhettha araññasmiṃ,
ubho sammatha assame;
Khattiyā gottasampannā,
sujātā mātupettito;
Yathā puññāni kayirātha,
dadantā aparāparaṃ.

Sakkohamasmi devindo,
āgatosmi tavantike;
Varaṃ varassu rājisi,
vare aṭṭha dadāmi te”.

“Varañce me ado sakka,
sab­babhūtā­namissara;
Pitā maṃ anumodeyya,
ito pattaṃ sakaṃ gharaṃ;
Āsanena nimanteyya,
paṭhametaṃ varaṃ vare.

Purisassa vadhaṃ na roceyyaṃ,
Api kibbisakārakaṃ;
Vajjhaṃ vadhamhā moceyyaṃ,
Dutiyetaṃ varaṃ vare.

Ye vuḍḍhā ye ca daharā,
ye ca majjhimaporisā;
Mameva upajīveyyuṃ,
tatiyetaṃ varaṃ vare.

Paradāraṃ na gaccheyyaṃ,
sadārapasuto siyaṃ;
Thīnaṃ vasaṃ na gaccheyyaṃ,
catutthetaṃ varaṃ vare.

Putto me sakka jāyetha,
so ca dīghāyuko siyā;
Dhammena jine pathaviṃ,
pañcametaṃ varaṃ vare.

Tato ratyā vivasāne,
sūriyas­suggama­naṃ pati;
Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ,
chaṭṭhametaṃ varaṃ vare.

Dadato me na khīyetha,
datvā nānutapeyyahaṃ;
Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ,
sattametaṃ varaṃ vare.

Ito vimuccamānāhaṃ,
saggagāmī visesagū;
Anivatti tato assaṃ,
aṭṭhametaṃ varaṃ vare”.

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā,
devindo etadabravi;
“Aciraṃ vata te tato,
pitā taṃ daṭṭhumessati”.

Idaṃ vatvāna maghavā,
devarājā sujampati;
Vessantare varaṃ datvā,
saggakāyaṃ apakkami.

Sakkapabbaṃ nāma.

11. Mahārājapabba

“Kassetaṃ mukhamābhāti,
hemaṃ­vuttat­ta­magginā;
Nikkhaṃva jātarūpassa,
ukkā­mukha­pa­haṃsi­taṃ.

Ubho sadisapaccaṅgā,
ubho sadisalakkhaṇā;
Jālissa sadiso eko,
ekā kaṇhājinā yathā.

Sīhā bilāva nikkhantā,
ubho sampatirūpakā;
Jāta­rūpa­mayā­yeva,
ime dissanti dārakā.

Kuto nu bhavaṃ bhāradvāja,
Ime ānesi dārake;
Ajja raṭṭhaṃ anuppatto,
Kuhiṃ gacchasi brāhmaṇa”.

“Mayhaṃ te dārakā deva,
dinnā vittena sañjaya;
Ajja pannarasā ratti,
yato laddhā me dārakā”.

“Kena vā vācapeyyena,
sammāñāyena saddahe;
Ko tetaṃ dānamadadā,
puttake dānamuttamaṃ”.

“Yo yācataṃ patiṭṭhāsi,
bhūtānaṃ dharaṇīriva;
So me vessantaro rājā,
puttedāsi vane vasaṃ.

Yo yācataṃ gatī āsi,
savantīnaṃva sāgaro;
So me vessantaro rājā,
puttedāsi vane vasaṃ”.

“Dukkaṭaṃ vata bho raññā,
saddhena gharamesinā;
Kathaṃ nu puttake dajjā,
araññe avaruddhako.

Imaṃ bhonto nisāmetha,
yāvantettha samāgatā;
Kathaṃ vessantaro rājā,
puttedāsi vane vasaṃ.

Dāsiṃ dāsaṃ ca so dajjā,
assaṃ ­cassa­tarī­rathaṃ;
Hatthiñca kuñjaraṃ dajja,
kathaṃ so dajja dārake”.

“Yassa nassa ghare dāso,
asso cassatarīratho;
Hatthī ca kuñjaro nāgo,
kiṃ so dajjā pitāmaha”.

“Dānamassa pasaṃsāma,
na ca nindāma puttakā;
Kathaṃ nu hadayaṃ āsi,
tumhe datvā vanibbake”.

“Dukkhassa hadayaṃ āsi,
atho uṇhampi passasi;
Rohinīheva tambakkhī,
pitā assūni vattayi”.

Yaṃ taṃ kaṇhājināvoca,
“ayaṃ maṃ tāta brāhmaṇo;
Laṭṭhiyā paṭikoṭeti,
ghare jātaṃva dāsiyaṃ.

Na cāyaṃ brāhmaṇo tāta,
dhammikā honti brāhmaṇā;
Yakkho brāhma­ṇa­vaṇ­ṇena,
khādituṃ tāta neti no;
Nīyamāne pisācena,
kiṃ nu tāta udikkhasi”.

“Rājaputtī ca vo mātā,
rājaputto ca vo pitā;
Pubbe me aṅkamāruyha,
kiṃ nu tiṭṭhatha ārakā”.

“Rājaputtī ca no mātā,
rājaputto ca no pitā;
Dāsā mayaṃ brāhmaṇassa,
tasmā tiṭṭhāma ārakā”.

“Mā sammevaṃ avacuttha,
ḍayhate hadayaṃ mama;
Citakāyaṃva me kāyo,
āsane na sukhaṃ labhe.

Mā sammevaṃ avacuttha,
bhiyyo sokaṃ janetha maṃ;
Nikkiṇissāmi dabbena,
na vo dāsā bhavissatha.

Kimagghiyañhi vo tāta,
brāhmaṇassa pitā adā;
Yathābhūtaṃ me akkhātha,
paṭipādentu brāhmaṇaṃ”.

“Sahassagghañhi maṃ tāta,
brāhmaṇassa pitā adā;
Atha kaṇhājinaṃ kaññaṃ,
hatthinā ca satena ca”.

“Uṭṭhehi katte taramāno,
brāhmaṇassa avākara;
Dāsisataṃ dāsasataṃ,
gavaṃ hatthusabhaṃ sataṃ;
Jāta­rūpa­sahas­sañca,
puttānaṃ dehi nikkayaṃ”.

Tato kattā taramāno,
brāhmaṇassa avākari;
Dāsisataṃ dāsasataṃ,
gavaṃ hatthusabhaṃ sataṃ;
Jāta­rūpa­sahas­sañca,
puttānaṃdāsi nikkayaṃ.

Nikkiṇitvā nahāpetvā,
bhojayitvāna dārake;
Samalaṅkaritvā bhaṇḍena,
ucchaṅge upavesayuṃ.

Sīsaṃ nhāte sucivatthe,
sab­bā­bhara­ṇa­bhū­site;
Rājā aṅke karitvāna,
ayyako paripucchatha.

Kuṇḍale ghusite māle,
sab­bā­bhara­ṇa­bhū­site;
Rājā aṅke karitvāna,
idaṃ vacanamabravi.

“Kacci ubho arogā te,
jāli mātāpitā tava;
Kacci uñchena yāpenti,
kacci mūlaphalā bahū.

Kacci ḍaṃsā makasā ca,
appameva sarīsapā;
Vane vāḷamigākiṇṇe,
kacci hiṃsā na vijjati”.

“Atho ubho arogā me,
deva mātāpitā mama;
Atho uñchena yāpenti,
atho mūlaphalā bahū.

Atho ḍaṃsā makasā ca,
appameva sarīsapā;
Vane vāḷamigākiṇṇe,
hiṃsā nesaṃ na vijjati.

Kha­ṇan­tā­lu­kalambāni,
bilāni takkalāni ca;
Kolaṃ bhallātakaṃ bellaṃ,
sā no āhatva posati.

Yañceva sā āharati,
vana­mū­laphala­hāriyā;
Taṃ no sabbe samāgantvā,
rattiṃ bhuñjāma no divā.

Ammāva no kisā paṇḍu,
āharantī dumapphalaṃ;
Vātātapena sukhumālī,
padumaṃ hatthagatāmiva.

Ammāya patanū kesā,
vicarantyā brahāvane;
Vane vāḷamigākiṇṇe,
khag­ga­dīpi­nisevite.

Kesesu jaṭaṃ bandhitvā,
kacche jallamadhārayi;
Cammavāsī chamā seti,
jātavedaṃ namassati.

Puttā piyā manussānaṃ,
lokasmiṃ udapajjisuṃ;
Na hi nūnamhākaṃ ayyassa,
putte sneho ajāyatha”.

“Dukkaṭañca hi no putta,
bhūnahaccaṃ kataṃ mayā;
Yohaṃ sivīnaṃ vacanā,
pabbā­jesima­dūsakaṃ.

Yaṃ me kiñci idha atthi,
dhanaṃ dhaññañca vijjati;
Etu vessantaro rājā,
siviraṭṭhe pasāsatu”.

“Na deva mayhaṃ vacanā,
ehiti sivisuttamo;
Sayameva devo gantvā,
siñca bhogehi atrajaṃ”.

Tato senāpatiṃ rājā,
sañjayo ajjhabhāsatha;
“Hatthī assā rathā pattī,
senā sannāhayantu naṃ;
Negamā ca maṃ anventu,
brāhmaṇā ca purohitā.

Tato saṭṭhi­sahas­sāni,
yodhino cārudassanā;
Khippamāyantu sannaddhā,
nānāvaṇ­ṇehi­laṅkatā.

Nīla­vattha­dharā neke,
pītāneke nivāsitā;
Aññe lohitauṇhīsā,
suddhāneke nivāsitā;
Khippamāyantu sannaddhā,
nānāvaṇ­ṇehi­laṅkatā.

Himavā yathā gandhadharo,
pabbato gandhamādano;
Nānārukkhehi sañchanno,
mahā­bhūta­gaṇālayo.

Osadhehi ca dibbehi,
disā bhāti pavāti ca;
Khippamāyantu sannaddhā,
disā bhantu pavantu ca.

Tato nāgasahassāni,
yojayantu catuddasa;
Suvaṇṇakacchā mātaṅgā,
hema­kappa­na­vāsasā.

Ārūḷhā gāmaṇīyehi,
toma­raṅkusa­pāṇi­bhi;
Khippamāyantu sannaddhā,
hatthik­khan­dhehi dassitā.

Tato assasahassāni,
yojayantu catuddasa;
Ājānīyāva jātiyā,
sindhavā sīghavāhanā.

Ārūḷhā gāmaṇīyehi,
illi­yācāpa­dhāri­bhi;
Khippamāyantu sannaddhā,
assa­piṭṭhe­hi­laṅkatā.

Tato rathasahassāni,
yojayantu catuddasa;
Ayo­sukata­nemiyo,
suvaṇ­ṇa­cita­pak­khare.

Āropentu dhaje tattha,
cammāni kavacāni ca;
Vippālentu ca cāpāni,
daḷhadhammā pahārino;
Khippamāyantu sannaddhā,
rathesu rathajīvino.

Lājā olopiyā pupphā,
mālā­gandha­vi­lepanā;
Agghiyāni ca tiṭṭhantu,
yena maggena ehiti.

Gāme gāme sataṃ kumbhā,
merayassa surāya ca;
Maggamhi patitiṭṭhantu,
yena maggena ehiti.

Maṃsā pūvā saṅkuliyo,
kummāsā macchasaṃyutā;
Maggamhi patitiṭṭhantu,
yena maggena ehiti.

Sappi telaṃ dadhi khīraṃ,
kaṅgubījā bahū surā;
Maggamhi patitiṭṭhantu,
yena maggena ehiti.

Āḷārikā ca sūdā ca,
naṭa­naṭṭa­ka­gāyino;
Pāṇissarā kumbhathūṇiyo,
mandakā sokajjhāyikā.

Āhaññantu sabbavīṇā,
bheriyo dindimāni ca;
Kharamukhāni dhamentu,
nadantu ekapokkharā.

Mudiṅgā paṇavā saṅkhā,
godhā parivadentikā;
Dindimāni ca haññantu,
kutumpa dindimāni ca”.

Sā senā mahatī āsi,
uyyuttā sivivāhinī;
Jālinā magganāyena,
vaṅkaṃ pāyāsi pabbataṃ.

Koñcaṃ nadati mātaṅgo,
kuñjaro saṭṭhihāyano;
Kacchāya baddhamānāya,
koñcaṃ nadati vāraṇo.

Ājānīyā hasiyanti,
nemighoso ajāyatha;
Abbhaṃ rajo acchādesi,
uyyuttā sivivāhinī.

Sā senā mahatī āsi,
uyyuttā hārahārinī;
Jālinā magganāyena,
vaṅkaṃ pāyāsi pabbataṃ.

Te pāviṃsu brahāraññaṃ,
bahusākhaṃ mahodakaṃ;
Puppharukkhehi sañchannaṃ,
phalarukkhehi cūbhayaṃ.

Tattha bindussarā vaggū,
nānāvaṇṇā bahū dijā;
Kūjan­ta­mupa­kūjanti,
utusampupphite dume.

Te gantvā dīghamaddhānaṃ,
ahorat­tā­namaccaye;
Padesaṃ taṃ upāgacchuṃ,
yattha vessantaro ahu.

Mahārājapabbaṃ nāma.

12. Cha­khat­tiya­kamma

Tesaṃ sutvāna nigghosaṃ,
bhīto vessantaro ahu;
Pabbataṃ abhiruhitvā,
bhīto senaṃ udikkhati.

“Iṅgha maddi nisāmehi,
nigghoso yādiso vane;
Ājānīyā hasiyanti,
dhajaggāni ca dissare.

Ime nūna araññasmiṃ,
migasaṅghāni luddakā;
Vāgurāhi parikkhippa,
sobbhaṃ pātetvā tāvade;
Vikkosamānā tibbāhi,
hanti nesaṃ varaṃ varaṃ.

Yathā mayaṃ adūsakā,
araññe avaruddhakā;
Amitta­hatthat­taṃ gatā,
passa dubba­la­ghāta­kaṃ”.

“Amittā nappasāheyyuṃ,
aggīva udakaṇṇave;
Tadeva tvaṃ vicintehi,
api sotthi ito siyā”.

Tato vessantaro rājā,
orohitvāna pabbatā;
Nisīdi paṇṇasālāyaṃ,
daḷhaṃ katvāna mānasaṃ.

Nivattayitvāna rathaṃ,
vuṭṭhapetvāna seniyo;
Ekaṃ araññe viharantaṃ,
pitā puttaṃ upāgami.

Hatthik­khan­dhato oruyha,
ekaṃso pañjalīkato;
Parikiṇṇo amaccehi,
puttaṃ siñcitumāgami.

Tatthaddasa kumāraṃ so,
rammarūpaṃ samāhitaṃ;
Nisinnaṃ paṇṇasālāyaṃ,
jhāyantaṃ akutobhayaṃ.

Tañca disvāna āyantaṃ,
pitaraṃ puttagiddhinaṃ;
Vessantaro ca maddī ca,
paccuggantvā avandisuṃ.

Maddī ca sirasā pāde,
sasuras­sābhi­vādayi;
“Maddī ahañhi te deva,
pāde vandāmi te suṇhā”;
Te su tattha palisajja,
pāṇinā parimajjatha.

“Kacci vo kusalaṃ putta,
kacci putta anāmayaṃ;
Kacci uñchena yāpetha,
kacci mūlaphalā bahū.

Kacci ḍaṃsā makasā ca,
appameva sarīsapā;
Vane vāḷamigākiṇṇe,
kacci hiṃsā na vijjati”.

“Atthi no jīvikā deva,
sā ca yādisakīdisā;
Kasirā jīvikā homa,
uñchācariyāya jīvitaṃ.

Aniddhinaṃ mahārāja,
dametassaṃva sārathi;
Tyamhā aniddhikā dantā,
asamiddhi dameti no.

Api no kisāni maṃsāni,
pitu mātu adassanā;
Avaruddhānaṃ mahārāja,
araññe jīvasokinaṃ.

Yepi te siviseṭṭhassa,
dāyādā­patta­mānasā;
Jālī kaṇhājinā cubho,
brāhmaṇassa vasānugā;
Accāyikassa luddassa,
yo ne gāvova sumbhati.

Te rājaputtiyā putte,
yadi jānātha saṃsatha;
Pariyāpuṇātha no khippaṃ,
sappadaṭṭhaṃva māṇavaṃ”.

“Ubho kumārā nikkītā,
jālī kaṇhājinā cubho;
Brāhmaṇassa dhanaṃ datvā,
putta mā bhāyi assasa”.

“Kacci nu tāta kusalaṃ,
kacci tāta anāmayaṃ;
Kacci nu tāta me mātu,
cakkhu na parihāyati”.

“Kusalañceva me putta,
atho putta anāmayaṃ;
Atho ca putta te mātu,
cakkhu na parihāyati”.

“Kacci arogaṃ yoggaṃ te,
kacci vahati vāhanaṃ;
Kacci phīto janapado,
kacci vuṭṭhi na chijjati”.

“Atho arogaṃ yoggaṃ me,
atho vahati vāhanaṃ;
Atho phīto janapado,
atho vuṭṭhi na chijjati”.

Iccevaṃ mantayantānaṃ,
mātā nesaṃ adissatha;
Rājaputtī giridvāre,
pattikā anupāhanā.

Tañca disvāna āyantiṃ,
mātaraṃ puttagiddhiniṃ;
Vessantaro ca maddī ca,
paccuggantvā avandisuṃ.

Maddī ca sirasā pāde,
sassuyā abhivādayi;
“Maddī ahañhi te ayye,
pāde vandāmi te suṇhā”.

Maddiñca puttakā disvā,
dūrato sotthimāgatā;
Kandantā mabhidhāviṃsu,
vacchabālāva mātaraṃ.

Maddī ca puttake disvā,
dūrato sotthimāgate;
Vāruṇīva pavedhentī,
thana­dhārābhi­siñ­ca­tha.

Samāgatānaṃ ñātīnaṃ,
mahāghoso ajāyatha;
Pabbatā samanādiṃsu,
mahī pakampitā ahu.

Vuṭṭhidhāraṃ pavattento,
devo pāvassi tāvade;
Atha vessantaro rājā,
ñātīhi samagacchatha.

Nattāro suṇisā putto,
rājā devī ca ekato;
Yadā samāgatā āsuṃ,
tadāsi lomahaṃsanaṃ.

Pañjalikā tassa yācanti,
rodantā bherave vane;
Vessantarañca maddiñca,
sabbe raṭṭhā samāgatā;
Tvaṃ nosi issaro rājā,
rajjaṃ kāretha no ubho.

Cha­khat­tiya­kammaṃ nāma.

“Dhammena rajjaṃ kārentaṃ,
raṭṭhā pabbājayittha maṃ;
Tvañca jānapadā ceva,
negamā ca samāgatā”.

“Dukkaṭañca hi no putta,
bhūnahaccaṃ kataṃ mayā;
Yohaṃ sivīnaṃ vacanā,
pabbā­jesima­dūsakaṃ.

Yena kenaci vaṇṇena,
pitu dukkhaṃ udabbahe;
Mātu bhaginiyā cāpi,
api pāṇehi attano”.

Tato vessantaro rājā,
rajojallaṃ pavāhayi;
Rajojallaṃ pavāhetvā,
saṅkhavaṇṇaṃ adhārayi.

Sīsaṃ nhāto sucivattho,
sab­bā­bhara­ṇa­bhū­sito;
Paccayaṃ nāgamāruyha,
khaggaṃ bandhi parantapaṃ.

Tato saṭṭhi­sahas­sāni,
yodhino cārudassanā;
Sahajātā pakiriṃsu,
nandayantā rathesabhaṃ.

Tato maddimpi nhāpesuṃ,
sivikaññā samāgatā;
“Vessantaro taṃ pāletu,
jālī kaṇhājinā cubho;
Athopi taṃ mahārājā,
sañjayo abhirakkhatu”.

Idañca paccayaṃ laddhā,
pubbe saṅkle­samat­tano;
Ānandiyaṃ ācariṃsu,
ramaṇīye giribbaje.

Idañca paccayaṃ laddhā,
pubbe saṅkle­samat­tano;
Ānandi vittā sumanā,
putte saṅgamma lakkhaṇā.

Idañca paccayaṃ laddhā,
pubbe saṅkle­samat­tano;
Ānandi vittā patītā,
saha puttehi lakkhaṇā.

“Ekabhattā pure āsiṃ,
niccaṃ thaṇḍilasāyinī;
Iti metaṃ vataṃ āsi,
tumhaṃ kāmā hi puttakā.

Taṃ me vataṃ samiddhajja,
tumhe saṅgamma puttakā;
Mātujampi taṃ pāletu,
pitujampi ca puttaka;
Athopi taṃ mahārājā,
sañjayo abhirakkhatu.

Yaṃ kiñcitthi kataṃ puññaṃ,
mayhañceva pitucca te;
Sabbena tena kusalena,
ajaro amaro bhava”.

Kappāsikañca koseyyaṃ,
kho­ma­ko­ṭumba­rāni ca;
Sassu suṇhāya pāhesi,
yehi maddī asobhatha.

Tato hemañca kāyūraṃ,
gīveyyaṃ ratanāmayaṃ;
Sassu suṇhāya pāhesi,
yehi maddī asobhatha.

Tato hemañca kāyūraṃ,
aṅgadaṃ maṇimekhalaṃ;
Sassu suṇhāya pāhesi,
yehi maddī asobhatha.

Uṇṇataṃ mukhaphullañca,
nānāratte ca māṇike;
Sassu suṇhāya pāhesi,
yehi maddī asobhatha.

Uggatthanaṃ giṅgamakaṃ,
mekhalaṃ pāṭipādakaṃ;
Sassu suṇhāya pāhesi,
yehi maddī asobhatha.

Suttañca suttavajjañca,
upanijjhāya seyyasi;
Asobhatha rājaputtī,
devakaññāva nandane.

Sīsaṃ nhātā sucivatthā,
sab­bā­laṅkā­ra­bhū­sitā;
Asobhatha rājaputtī,
tāvatiṃseva accharā.

Kadalīva vātacchupitā,
jātā cittalatāvane;
Dantā­varaṇa­sam­pannā,
rājaputtī asobhatha.

Sakuṇī mānusinīva,
jātā cittapattā patī;
Nigrodha­pakka­bimboṭṭhī,
rājaputtī asobhatha.

Tassā ca nāgamānesuṃ,
nātibaddhaṃva kuñjaraṃ;
Sattikkhamaṃ sarakkhamaṃ,
īsādantaṃ urūḷhavaṃ.

Sā maddī nāgamāruhi,
nātivaddhaṃva kuñjaraṃ;
Sattikkhamaṃ sarakkhamaṃ,
īsādantaṃ urūḷhavaṃ.

Sabbamhi taṃaraññamhi,
yāvantettha migā ahuṃ;
Vessantarassa tejena,
naññamaññaṃ viheṭhayuṃ.

Sabbamhi taṃaraññamhi,
yāvantettha dijā ahuṃ;
Vessantarassa tejena,
naññamaññaṃ viheṭhayuṃ.

Sabbamhi taṃaraññamhi,
yāvantettha migā ahuṃ;
Ekajjhaṃ sannipātiṃsu,
vessantare payātamhi;
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Sabbamhi taṃaraññamhi,
yāvantettha dijā ahuṃ;
Ekajjhaṃ sannipātiṃsu,
vessantare payātamhi;
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Sabbamhi taṃaraññamhi,
yāvantettha migā ahuṃ;
Nāssu mañjū nikūjiṃsu,
vessantare payātamhi;
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Sabbamhi taṃaraññamhi,
yāvantettha dijā ahuṃ;
Nāssu mañjū nikūjiṃsu,
vessantare payātamhi;
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Paṭiyatto rājamaggo,
vicitto pupphasanthato;
Vasi vessantaro yattha,
yāvatāva jetuttarā.

Tato saṭṭhi­sahas­sāni,
yodhino cārudassanā;
Samantā parikiriṃsu,
vessantare payātamhi;
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Orodhā ca kumārā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Samantā parikiriṃsu,
vessantare payātamhi;
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Samantā parikiriṃsu,
vessantare payātamhi;
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Samantā parikiriṃsu,
vessantare payātamhi;
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Karoṭiyā cammadharā,
illīhatthā suvammino;
Purato paṭipajjiṃsu,
vessantare payātamhi;
Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Te pāvisuṃ puraṃ rammaṃ,
mahā­pākā­ra­toraṇaṃ;
Upetaṃ annapānehi,
naccagītehi cūbhayaṃ.

Vittā jānapadā āsuṃ,
negamā ca samāgatā;
Anuppatte kumāramhi,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Celukkhepo avattittha,
āgate dhanadāyake;
Nandiṃ pavesi nagare,
bandhanā mokkho aghosatha.

Jātarūpamayaṃ vassaṃ,
devo pāvassi tāvade;
Vessantare paviṭṭhamhi,
sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.

Tato vessantaro rājā,
Dānaṃ datvāna khattiyo;
Kāyassa bhedā sappañño,
Saggaṃ so upapajjathāti. (6652)

Ves­santara­jātakaṃ dasamaṃ.

Mahānipātaṃ niṭṭhitaṃ.

Jātakapāḷi niṭṭhitā.