Evamakkhāyati, evamanusūyati. Sab­bo­sa­dha­dhara­ṇi­dhare neka­puppha­māl­yavitate gaja­gavaja­mahiṃsa­ruru­camara­pasada­khag­ga­gokaṇ­ṇa­sīhab­yag­gha­dīpi­accha­koka­tarac­cha­uddāra­kadali­miga­biḷāra­sasa­kaṇṇi­kānu­carite ākiṇṇa­nela­maṇḍa­la­mahā­varāha­nā­gakula­kareṇusaṅghā­dhi­vuṭṭhe issa­miga­sā­kha­mi­ga­sara­bha­miga­eṇīmiga­vāta­miga­pasada­miga­purisā­lu­kim­purisa­yak­kha­rak­kha­sa­nisevite amajja­va­mañ­jarī­dhara­pahaṭ­ṭhapuppha­phusi­tag­gā­neka­pādapa­ga­ṇavitate kurara­cako­ra­vāra­ṇa­mayūra­pa­rabhata­jīvañ­jīvaka­celā­vakā­bhiṅkā­ra­ka­ravī­ka­matta­vihaṅ­ga­gaṇasa­tata­sam­pa­ghuṭṭhe añjana­mano­silā­haritā­la­hiṅgu­laka­hemara­jataka­nakā­neka­dhā­tu­satavi­naddha­paṭimaṇ­ḍitap­pa­dese evarūpe khalu, bho, ramme vanasaṇḍe kuṇālo nāma sakuṇo paṭivasati ativiya citto ativiya citta­pat­taccha­dano.

Tasseva khalu, bho, kuṇālassa sakuṇassa aḍḍhuḍḍhāni itthisahassāni paricārikā dijakaññāyo, atha khalu, bho, dve dijakaññāyo kaṭṭhaṃ mukhena ḍaṃsitvā taṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ majjhe nisīdāpetvā uḍḍenti—“mā naṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ addhā­na­pariyā­ya­pathe kilamatho ubbāhetthā”ti.

Pañcasatā dijakaññāyo heṭṭhato heṭṭhato uḍḍenti—“sacāyaṃ kuṇālo sakuṇo āsanā paripatissati, mayaṃ taṃ pakkhehi paṭiggahessāmā”ti.

Pañcasatā dijakaññāyo uparūpari uḍḍenti—“mā naṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ ātapo paritāpesī”ti.

Pañcasatā pañcasatā dijakaññāyo ubhatopassena uḍḍenti—“mā naṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ sītaṃ vā uṇhaṃ vā tiṇaṃ vā rajo vā vāto vā ussāvo vā upapphusī”ti.

Pañcasatā dijakaññāyo purato purato uḍḍenti—“mā naṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ gopālakā vā pasupālakā vā tiṇahārakā vā kaṭṭhahārakā vā vanakammikā vā kaṭṭhena vā kaṭhalena vā pāṇinā vā () leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā sakkharāhi vā pahāraṃ adaṃsu. Māyaṃ kuṇālo sakuṇo gacchehi vā latāhi vā rukkhehi vā sākhāhi vā thambhehi vā pāsāṇehi vā balavantehi vā pakkhīhi saṅgamesī”ti.

Pañcasatā dijakaññāyo pacchato pacchato uḍḍenti saṇhāhi sakhilāhi mañjūhi madhurāhi vācāhi samudā­caran­tiyo—“māyaṃ kuṇālo sakuṇo āsane pariyukkaṇṭhī”ti.

Pañcasatā dijakaññāyo disodisaṃ uḍḍenti aneka­rukkha­vi­vidha­vi­kati­phala­māharan­tiyo—“māyaṃ kuṇālo sakuṇo khudāya parikilamitthā”ti.

Atha khalu, bho, tā dijakaññāyo taṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ ārāmeneva ārāmaṃ uyyāneneva uyyānaṃ nadītittheneva nadītitthaṃ pabba­ta­sikha­reneva pabba­ta­sikha­raṃ ambavaneneva ambavanaṃ jambuvaneneva jambuvanaṃ labujavaneneva labujavanaṃ nāḷi­kera­sañ­cāri­yeneva nāḷi­kera­sañ­cāri­yaṃ khippameva abhisambhonti ratitthāya.

Atha khalu, bho, kuṇālo sakuṇo tāhi dijakaññāhi divasaṃ paribyūḷho evaṃ apasādeti—“nassatha tumhe vasaliyo, vinassatha tumhe vasaliyo, coriyo dhuttiyo asatiyo lahucittāyo katassa appaṭikārikāyo anilo viya yena­kāmaṃ­gamāyo”ti.

Tasseva khalu, bho, himavato pabbatarājassa ­purat­thi­ma­di­sābhāge susu­khuma­su­nipuṇa­girip­pabhava—hari­tupayan­tiyo.

Uppala paduma kumuda nalina satapatta sogandhika mandālaka sam­pati­virūḷha­suci­gandha­manuñ­ña­mā­vakappa­dese.

Kura­vaka­mu­calin­da­keta­ka­vedisa­vañ­julapunnā­ga­bakula­tila­kapi­yaka­hasana­sāla­saḷala­campa­ka­asoka­nāgaruk­kha­tirīṭi­bhuja­patta­lodda­canda­nogha­vane kāḷā­garupad­ma­kapi­yaṅgu­deva­dāru­kacoca­gahane kaku­dha­kuṭaja­aṅ­kolakac­ci­kāra­kaṇikā­ra­kaṇ­ṇikā­raka­navera­ko­raṇḍaka­ko­viḷāra­kiṃ­suka­yodhi­kava­namal­lika­ma­naṅga­ṇa­manavaj­ja­bhaṇḍi­su­ruci­ra­bhagi­ni­mālā­malya­dhare jāti­sumana­madhu­gandhikadhanutakkāritālīsatagara­musīra­koṭṭha­kac­chavitate ati­mutta­ka­saṅ­kusu­mita­latāvi­tata­paṭimaṇ­ḍitap­pa­dese haṃsa­pilava­kādam­ba­kāraṇ­ḍa­vā­bhina­dite vijjā­dhara­sid­dhasama­ṇa­tāpasa­ga­ṇādhi­vuṭṭhe varadeva­yak­kha­rak­kha­sa­dānava­gandhab­ba­kinna­ra­ma­hora­gānu­ciṇṇap­pa­dese evarūpe khalu, bho, ramme vanasaṇḍe puṇṇamukho nāma phussakokilo paṭivasati ativiya madhuragiro vilāsitanayano mattakkho.

Tasseva khalu, bho, puṇṇamukhassa phussa­kokilassa aḍḍhuḍḍhāni itthisatāni paricārikā dijakaññāyo. Atha khalu, bho, dve dijakaññāyo kaṭṭhaṃ mukhena ḍaṃsitvā taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ majjhe nisīdāpetvā uḍḍenti—“mā naṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ addhā­na­pariyā­ya­pathe kilamatho ubbāhetthā”ti.

Paññāsa dijakaññāyo heṭṭhato heṭṭhato uḍḍenti—“sacāyaṃ puṇṇamukho phussakokilo āsanā paripatissati, mayaṃ taṃ pakkhehi paṭiggahessāmā”ti.

Paññāsa dijakaññāyo uparūpari uḍḍenti—“mā naṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ ātapo paritāpesī”ti.

Paññāsa paññāsa dijakaññāyo ubhatopassena uḍḍenti—“mā naṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ sītaṃ vā uṇhaṃ vā tiṇaṃ vā rajo vā vāto vā ussāvo vā upapphusī”ti.

Paññāsa dijakaññāyo purato purato uḍḍenti—“mā naṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ gopālakā vā pasupālakā vā tiṇahārakā vā kaṭṭhahārakā vā vanakammikā vā kaṭṭhena vā kaṭhalena vā pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā sakkharāhi vā pahāraṃ adaṃsu. Māyaṃ puṇṇamukho phussakokilo gacchehi vā latāhi vā rukkhehi vā sākhāhi vā thambhehi vā pāsāṇehi vā balavantehi vā pakkhīhi saṅgamesī”ti.

Paññāsa dijakaññāyo pacchato pacchato uḍḍenti saṇhāhi sakhilāhi mañjūhi madhurāhi vācāhi samudā­caran­tiyo—“māyaṃ puṇṇamukho phussakokilo āsane pariyukkaṇṭhī”ti.

Paññāsa dijakaññāyo disodisaṃ uḍḍenti aneka­rukkha­vi­vidha­vi­kati­phala­māharan­tiyo—“māyaṃ puṇṇamukho phussakokilo khudāya parikilamitthā”ti.

Atha khalu, bho, tā dijakaññāyo taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ ārāmeneva ārāmaṃ uyyāneneva uyyānaṃ nadītittheneva nadītitthaṃ pabba­ta­sikha­reneva pabba­ta­sikha­raṃ ambavaneneva ambavanaṃ jambuvaneneva jambuvanaṃ labujavaneneva labujavanaṃ nāḷi­kera­sañ­cāri­yeneva nāḷi­kera­sañ­cāri­yaṃ khippameva abhisambhonti ratitthāya.

Atha khalu, bho, puṇṇamukho phussakokilo tāhi dijakaññāhi divasaṃ paribyūḷho evaṃ pasaṃsati—“sādhu sādhu, bhaginiyo, etaṃ kho, bhaginiyo, tumhākaṃ patirūpaṃ kuladhītānaṃ, yaṃ tumhe bhattāraṃ paricareyyāthā”ti.

Atha khalu, bho, puṇṇamukho phussakokilo yena kuṇālo sakuṇo tenupasaṅkami. Addasaṃsu kho kuṇālassa sakuṇassa paricārikā dijakaññāyo taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ dūratova āgacchantaṃ; disvāna yena puṇṇamukho phussakokilo tenu­pasaṅka­miṃsu; upasaṅkamitvā taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ etadavocuṃ— “ayaṃ, samma puṇṇamukha, kuṇālo sakuṇo ativiya pharuso ativiya pharusavāco, appevanāma tavampi āgamma piyavācaṃ labheyyāmā”ti. “Appevanāma, bhaginiyo”ti vatvā yena kuṇālo sakuṇo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kuṇālena sakuṇena saddhiṃ paṭisammoditvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho puṇṇamukho phussakokilo taṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ etadavoca—“kissa tvaṃ, samma kuṇāla, itthīnaṃ sujātānaṃ kuladhītānaṃ sammā­paṭi­pannā­naṃ micchā­paṭi­pan­nosi? Amanā­pa­bhāṇī­nampi kira, samma kuṇāla, itthīnaṃ manāpabhāṇinā bhavitabbaṃ, kimaṅga pana manāpabhāṇīnan”ti.

Evaṃ vutte, kuṇālo sakuṇo taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ evaṃ apasādesi—“nassa tvaṃ, samma jamma vasala, vinassa tvaṃ, samma jamma vasala, ko nu tayā viyatto jāyājinenā”ti. Evaṃ apasādito ca pana puṇṇamukho phussakokilo tatoyeva paṭinivatti.

Atha khalu, bho, puṇṇamukhassa phussa­kokilassa aparena samayena nacirasseva kharo ābādho uppajji lohita­pak­khan­dikā bāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā. Atha khalu, bho, puṇṇamukhassa phussa­kokilassa paricārikānaṃ dijakaññānaṃ etadahosi—“ābādhiko kho ayaṃ puṇṇamukho phussakokilo, appevanāma imamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā”ti ekaṃ adutiyaṃ ohāya yena kuṇālo sakuṇo tenu­pasaṅka­miṃsu. Addasā kho kuṇālo sakuṇo tā dijakaññāyo dūratova āgacchantiyo, disvāna tā dijakaññāyo etadavoca—“kahaṃ pana tumhaṃ vasaliyo bhattā”ti? “Ābādhiko kho, samma kuṇāla, puṇṇamukho phussakokilo appevanāma tamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā”ti. Evaṃ vutte, kuṇālo sakuṇo tā dijakaññāyo evaṃ apasādesi—“nassatha tumhe vasaliyo, vinassatha tumhe vasaliyo, coriyo dhuttiyo asatiyo lahucittāyo katassa appaṭikārikāyo anilo viya yena­kāmaṃ­gamāyo”ti; vatvā yena puṇṇamukho phussakokilo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ etadavoca—“haṃ, samma, puṇṇamukhā”ti. “Haṃ, samma, kuṇālā”ti.

Atha khalu, bho kuṇālo sakuṇo taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ pakkhehi ca mukhatuṇḍakena ca pariggahetvā vuṭṭhāpetvā nānābhesajjāni pāyāpesi. Atha khalu, bho, puṇṇamukhassa phussa­kokilassa so ābādho paṭippas­sam­bhīti. Atha khalu, bho, kuṇālo sakuṇo taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ gilāna­vuṭṭhi­taṃ aciravuṭṭhitaṃ gelaññā etadavoca—

“Diṭṭhā mayā, samma puṇṇamukha, kaṇhā dvepitikā pañcapatikāya chaṭṭhe purise cittaṃ paṭi­bandhan­tiyā, yadidaṃ kabandhe pīṭhasappimhī”ti. Bhavati ca panuttarettha vākyaṃ—

“Athajjuno nakulo bhīmaseno,
Yudhiṭṭhilo sahadevo ca rājā;
Ete patī pañca maticca nārī,
Akāsi khujja­vāmana­kena pāpanti.

Diṭṭhā mayā, samma puṇṇamukha, saccatapāpī nāma samaṇī susānamajjhe vasantī catut­tha­bhattaṃ pariṇāmayamānā surādhuttakena pāpamakāsi.

Diṭṭhā mayā, samma puṇṇamukha, kākavatī nāma devī samuddamajjhe vasantī bhariyā venateyyassa naṭakuverena pāpamakāsi.

Diṭṭhā mayā, samma puṇṇamukha, kuruṅgadevī nāma lomasuddarī eḷikakumāraṃ kāmayamānā ­chaḷaṅ­ga­ku­māra­dhanan­te­vāsinā pāpamakāsi.

Evañhetaṃ mayā ñātaṃ,
Brahmadattassa mātaraṃ;
Ohāya kosalarājaṃ,
Pañcālacaṇḍena pāpamakāsi.

Etā ca aññā ca akaṃsu pāpaṃ,
Tasmā­ha­mitthī­naṃ na vissase nappasaṃse;
Mahī yathā jagati samānarattā,
Vasundharā itarītarā patiṭṭhā;
Sabbasahā aphandanā akuppā,
Tathitthiyo tāyo na vissase naro.

Sīho yathā lohita­maṃsa­bhojano,
Vāḷamigo pañcāvudho suruddho;
Pasayhakhādī parahiṃsane rato,
Tathitthiyo tāyo na vissase naro.

Na khalu, samma puṇṇamukha, vesiyo nāriyo gamaniyo, na hetā bandhakiyo nāma, vadhikāyo nāma etāyo, yadidaṃ vesiyo nāriyo gamaniyoti.

Coro viya veṇikatā, madirāva diddhā vāṇijo viya vācāsanthutiyo, issasiṅghamiva viparivattāyo, uragāmiva dujivhāyo, sobbhamiva paṭicchannā, pātālamiva duppūrā rakkhasī viya duttosā, yamo­vekanta­hāriyo, sikhīriva sabbabhakkhā, nadīriva sabbavāhī, anilo viya yenakāmaṃcarā, neru viya avisesakarā, visarukkho viya nicca­phali­tā­yoti. Bhavati ca panuttarettha vākyaṃ—

Yathā coro yathā diddho,
Vāṇijova vikatthanī;
Issasiṅghamiva parivattā,
Dujivhā urago viya.

Sobbhamiva paṭicchannā,
pātālamiva duppurā;
Rakkhasī viya duttosā,
yamo­vekanta­hāriyo.

Yathā sikhī nadī vāto,
Nerunāva samāgatā;
Visarukkho viya niccaphalā,
Nāsayanti ghare bhogaṃ;
Ratananta­ka­ritthi­yoti.

Cattārimāni, samma puṇṇamukha, yāni vatthūni kicce jāte anatthacarāni bhavanti; tāni parakule na vāsetabbāni—goṇaṃ dhenuṃ yānaṃ bhariyā. Cattāri etāni paṇḍito dhanāni gharā na vippavāsaye.

Goṇaṃ dhenuñca yānañca,
Bhariyaṃ ñātikule na vāsaye;
Bhañjanti rathaṃ ayānakā,
Ativāhena hananti puṅgavaṃ;
Dohena hananti vacchakaṃ,
Bhariyā ñātikule padussatīti.

Cha imāni, samma puṇṇamukha, yāni vatthūni kicce jāte anatthacarāni bhavanti—

Aguṇaṃ dhanu ñātikule ca bhariyā,
Pāraṃ nāvā akkhabhaggañca yānaṃ;
Dūre mitto pāpasahāyako ca,
Kicce jāte anatthacarāni bhavanti.

Aṭṭhahi khalu, samma puṇṇamukha, ṭhānehi itthī sāmikaṃ avajānāti. Daliddatā, āturatā, jiṇṇatā, surāsoṇḍatā, muddhatā, pamattatā, sabbakiccesu anuvattanatā, sab­badha­na­a­nuppadā­nena—imehi khalu, samma puṇṇamukha, aṭṭhahi ṭhānehi itthī sāmikaṃ avajānāti. Bhavati ca panuttarettha vākyaṃ—

Daliddaṃ āturañcāpi,
jiṇṇakaṃ surasoṇḍakaṃ;
Pamattaṃ muddhapattañca,
sabbakiccesu hāpanaṃ;
Sabba­kāmap­padā­nena,
avajānāti sāmikanti.

Navahi khalu, samma puṇṇamukha, ṭhānehi itthī padosamāharati. Ārā­magama­na­sīlā ca hoti, uyyā­nagama­na­sīlā ca hoti, nadī­tit­thagama­na­sīlā ca hoti, ñāti­ku­lagama­na­sīlā ca hoti, para­ku­lagama­na­sīlā ca hoti, ādāsadus­sa­maṇḍa­nānu­yoga­manu­yutta­sīlā ca hoti, majjapāyinī ca hoti, nillokanasīlā ca hoti, sadvāraṭhāyinī ca hoti—imehi khalu, samma puṇṇamukha, navahi ṭhānehi itthī padosa­māhara­tīti. Bhavati ca panuttarettha vākyaṃ—

Ārāmasīlā ca uyyānaṃ,
Nadī ñāti parakulaṃ;
Ādāsadus­sa­maṇḍa­na­manu­yuttā,
Yā citthī majjapāyinī.

Yā ca nillokanasīlā,
Yā ca sadvāraṭhāyinī;
Navahetehi ṭhānehi,
Padosa­māharanti itthiyoti.

Cattālīsāya khalu, samma puṇṇamukha, ṭhānehi itthī purisaṃ accācarati. Vijambhati, vinamati, vilasati, vilajjati, nakhena nakhaṃ ghaṭṭeti, pādena pādaṃ akkamati, kaṭṭhena pathaviṃ vilikhati, dārakaṃ ullaṅghati ullaṅghāpeti, kīḷati kīḷāpeti, cumbati cumbāpeti, bhuñjati bhuñjāpeti, dadāti, yācati, katamanukaroti, uccaṃ bhāsati, nīcaṃ bhāsati, aviccaṃ bhāsati, viviccaṃ bhāsati, naccena gītena vāditena rodanena vilasitena vibhūsitena jagghati, pekkhati, kaṭiṃ cāleti, guyhabhaṇḍakaṃ sañcāleti, ūruṃ vivarati, ūruṃ pidahati, thanaṃ dasseti, kacchaṃ dasseti, nābhiṃ dasseti, akkhiṃ nikhanati, bhamukaṃ ukkhipati, oṭṭhaṃ upalikhati, jivhaṃ nillāleti, dussaṃ muñcati, dussaṃ paṭibandhati, sirasaṃ muñcati, sirasaṃ bandhati—imehi khalu, samma puṇṇamukha, cattālīsāya ṭhānehi itthī purisaṃ accācarati.

Pañcavīsāya khalu, samma puṇṇamukha, ṭhānehi itthī paduṭṭhā veditabbā bhavati. Sāmikassa pavāsaṃ vaṇṇeti, pavuṭṭhaṃ na sarati, āgataṃ nābhinandati, avaṇṇaṃ tassa bhaṇati, vaṇṇaṃ tassa na bhaṇati, anatthaṃ tassa carati, atthaṃ tassa na carati, akiccaṃ tassa karoti, kiccaṃ tassa na karoti, paridahitvā sayati, parammukhī nipajjati, pari­vatta­ka­jātā kho pana hoti kuṅkumiyajātā, dīghaṃ assasati, dukkhaṃ vedayati, uccārapassāvaṃ abhiṇhaṃ gacchati, vilomamācarati, para­purisa­saddaṃ sutvā kaṇṇasotaṃ vivaramodahati, nihatabhogā kho pana hoti, paṭivissakehi santhavaṃ karoti, nikkhantapādā kho pana hoti, ­visi­khā­nu­cārinī aticārinī kho pana hoti, niccaṃ sāmike agāravā ­paduṭ­ṭha­manasaṅ­kappā, abhiṇhaṃ dvāre tiṭṭhati, kacchāni aṅgāni thanāni dasseti, disodisaṃ gantvā pekkhati— imehi khalu, samma puṇṇamukha, pañcavīsāya ṭhānehi itthī paduṭṭhā veditabbā bhavati. Bhavati ca panuttarettha vākyaṃ—

Pavāsaṃ tassa vaṇṇeti,
Gataṃ tassa na socati;
Disvāna patimāgataṃ nābhinandati,
Bhattāravaṇṇaṃ na kadāci bhāsati;
Ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā.

Anatthaṃ tassa carati asaññatā,
Atthañca hāpeti akiccakārinī;
Paridahitvā sayati parammukhī,
Ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā.

Parivattajātā ca bhavati kuṅkumī,
Dīghañca assasati dukkhavedinī;
Uccāra­passā­va­ma­bhiṇ­haṃ gacchati,
Ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā.

Vilomamācarati akiccakārinī,
Saddaṃ nisāmeti parassa bhāsato;
Nihatabhogā ca karoti santhavaṃ,
Ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā.

Kicchena laddhaṃ kasirābhataṃ dhanaṃ,
Vittaṃ vināseti dukkhena sambhataṃ;
Paṭivissakehi ca karoti santhavaṃ,
Ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā.

Nikkhantapādā ­visi­khā­nu­cārinī,
Niccañca sāmimhi paduṭṭhamānasā;
Aticārinī hoti apetagāravā,
Ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā.

Abhikkhaṇaṃ tiṭṭhati dvāramūle,
Thanāni kacchāni ca dassayantī;
Disodisaṃ pekkhati bhantacittā,
Ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā.

Sabbā nadī vaṅkagatī,
sabbe kaṭṭhamayā vanā;
Sabbitthiyo kare pāpaṃ,
labhamāne nivātake.

Sace labhetha khaṇaṃ vā raho vā,
Nivātakaṃ vāpi labhetha tādisaṃ;
Sabbāva itthī kayiruṃ nu pāpaṃ,
Aññaṃ alattha pīṭhasappināpi saddhiṃ.

­Narāna­mārā­makarāsu nārisu,
Anekacittāsu aniggahāsu ca;
Sabbattha nāpītikarāpi ce siyā,
Na vissase titthasamā hi nāriyoti.

Yaṃ ve disvā kaṇḍa­rī­kinna­rā­naṃ,
Sabbitthiyo na ramanti agāre;
Taṃ tādisaṃ maccaṃ cajitvā bhariyā,
Aññaṃ disvā purisaṃ pīṭhasappiṃ.

Bakassa ca bāvarikassa rañño,
Accan­ta­kā­mānuga­tassa bhariyā;
Avācarī ­paṭ­ṭhava­sā­nu­gassa,
Kaṃ vāpi itthī nāticare tadaññaṃ.

Piṅgiyānī sabba­lo­kissarassa,
Rañño piyā brahmadattassa bhariyā;
Avācarī ­paṭ­ṭhava­sā­nu­gassa,
Taṃ vāpi sā nājjhagā kāmakāminī.

Luddhānaṃ lahucittānaṃ,
Akataññūna dubbhinaṃ;
Nādevasatto puriso,
Thīnaṃ saddhā­tu­marahati.

Na tā pajānanti kataṃ na kiccaṃ,
Na mātaraṃ pitaraṃ bhātaraṃ vā;
Anariyā samatik­kanta­dhammā,
Sasseva cittassa vasaṃ vajanti.

Cirānu­vuṭṭhampi piyaṃ manāpaṃ,
Anukampakaṃ pāṇasamampi bhattuṃ;
Āvāsu kiccesu ca naṃ jahanti,
Tasmā­ha­mitthī­naṃ na vissasāmi.

Thīnañhi cittaṃ yathā vānarassa,
Kannappakannaṃ yathā rukkhachāyā;
Calācalaṃ hadaya­mitthi­yānaṃ,
Cakkassa nemi viya parivattati.

Yadā tā passanti samekkhamānā,
Ādeyyarūpaṃ purisassa vittaṃ;
Saṇhāhi vācāhi nayanti menaṃ,
Kambojakā jalajeneva assaṃ.

Yadā na passanti samekkhamānā,
Ādeyyarūpaṃ purisassa vittaṃ;
Samantato naṃ parivajjayanti,
Tiṇṇo nadīpāragatova kullaṃ.

Silesūpamā sikhiriva sabbabhakkhā,
Tikkhamāyā nadīriva sīghasotā;
Sevanti hetā piyamappiyañca,
Nāvā yathā orakūlaṃ parañca.

Na tā ekassa na dvinnaṃ,
āpaṇova pasārito;
Yo tā mayhanti maññeyya,
vātaṃ jālena bādhaye.

Yathā nadī ca pantho ca,
pānāgāraṃ sabhā papā;
Evaṃ lokitthiyo nāma,
velā tāsaṃ na vijjati.

Ghatāsanasamā etā,
kaṇha­sappa­si­rūpamā;
Gāvo bahitiṇasseva,
omasanti varaṃ varaṃ.

Ghatāsanaṃ kuñjaraṃ kaṇhasappaṃ,
Mud­dhā­bhisit­taṃ pamadā ca sabbā;
Ete naro niccayato bhajetha,
Tesaṃ have dubbidu sabbabhāvo.

Naccantavaṇṇā na bahūna kantā,
Na dakkhiṇā pamadā sevitabbā;
Na parassa bhariyā na dhanassa hetu,
Etitthiyo pañca na sevitabbā”.

Atha khalu, bho, ānando gijjharājā kuṇālassa sakuṇassa ādi­majjha­kathā­pari­yosānaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi—

“Puṇṇampi cemaṃ pathaviṃ dhanena,
Dajjitthiyā puriso sammatāya;
Laddhā khaṇaṃ atimaññeyya tampi,
Tāsaṃ vasaṃ asatīnaṃ na gacche.

Uṭṭhāhakañcepi alīnavuttiṃ,
Komāra­bhattā­raṃ piyaṃ manāpaṃ;
Āvāsu kiccesu ca naṃ jahanti,
Tasmā­ha­mitthī­naṃ na vissasāmi.

Na vissase icchati manti poso,
Na vissase rodati me sakāse;
Sevanti hetā piyamappiyañca,
Nāvā yathā orakūlaṃ parañca.

Na vissase sākha­purāṇa­san­tha­taṃ,
Na vissase mit­ta­purā­ṇa­coraṃ;
Na vissase rājānaṃ sakhā mamanti,
Na vissase itthi dasanna mātaraṃ.

Na vissase rāmakarāsu nārisu,
Accantasīlāsu asaññatāsu;
Accan­ta­pe­mānuga­tassa bhariyā,
Na vissase titthasamā hi nāriyo.

Haneyyuṃ chindeyyuṃ chedāpeyyumpi,
Kaṇṭhepi chetvā rudhiraṃ piveyyuṃ;
Mā dīnakāmāsu asaññatāsu,
Bhāvaṃ kare gaṅga­tit­thūpamāsu.

Musā tāsaṃ yathā saccaṃ,
saccaṃ tāsaṃ yathā musā;
Gāvo bahitiṇasseva,
omasanti varaṃ varaṃ.

Gatenetā palobhenti,
pekkhitena mhitena ca;
Athopi dunnivatthena,
mañjunā bhaṇitena ca.

Coriyo kathinā hetā,
vāḷā ca lapasakkharā;
Na tā kiñci na jānanti,
yaṃ manussesu vañcanaṃ.

Asā lokitthiyo nāma,
velā tāsaṃ na vijjati;
Sārattā ca pagabbhā ca,
sikhī sabbaghaso yathā.

Natthitthīnaṃ piyo nāma,
Appiyopi na vijjati;
Sevanti hetā piyamappiyañca,
Nāvā yathā orakūlaṃ parañca.

Natthitthīnaṃ piyo nāma,
appiyopi na vijjati;
Dhanattā paṭivallanti,
latāva dumanissitā.

Hatthibandhaṃ assabandhaṃ,
Gopurisañca maṇḍalaṃ;
Chavaḍāhakaṃ puppha­chaḍḍa­kaṃ,
Sadha­na­manupa­tanti nāriyo.

Kulaputtampi jahanti akiñcanaṃ,
Cha­vaka­sa­ma­sadi­sampi;
Anugacchanti anupatanti,
Dhanahetu hi nāriyo”ti.

Atha khalu, bho, nārado devabrāhmaṇo ānandassa gijjharājassa ādi­majjha­kathā­pari­yosānaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi—

“Cattārome na pūrenti,
te me suṇātha bhāsato;
Samuddo brāhmaṇo rājā,
itthī cāpi dijampati.

Saritā sāgaraṃ yanti,
yā kāci pathavissitā;
Tā samuddaṃ na pūrenti,
ūnattā hi na pūrati.

Brāhmaṇo ca adhīyāna,
veda­mak­khā­na­pañca­maṃ;
Bhiyyopi sutamiccheyya,
ūnattā hi na pūrati.

Rājā ca pathaviṃ sabbaṃ,
sasamuddaṃ sapabbataṃ;
Ajjhāvasaṃ vijinitvā,
ananta­ra­ta­nocitaṃ;
Pāraṃ samuddaṃ pattheti,
ūnattā hi na pūrati.

Ekamekāya itthiyā,
aṭṭhaṭṭha patino siyā;
Sūrā ca balavanto ca,
sabba­kāmara­sāharā;
Kareyya navame chandaṃ,
ūnattā hi na pūrati.

Sabbitthiyo sikhiriva sabbabhakkhā,
Sabbitthiyo nadīriva sabbavāhī;
Sabbitthiyo kaṇṭakānaṃva sākhā,
Sabbitthiyo dhanahetu vajanti.

Vātañca jālena naro parāmase,
Osiñcaye sāgara­meka­pāṇinā;
Sakena hatthena kareyya ghosaṃ,
Yo sabbabhāvaṃ pamadāsu osaje.

Corīnaṃ bahubuddhīnaṃ,
yāsu saccaṃ sudullabhaṃ;
Thīnaṃ bhāvo durājāno,
macchas­se­vo­dake gataṃ.

Analā mudusambhāsā,
duppūrā tā nadīsamā;
Sīdanti naṃ viditvāna,
ārakā parivajjaye.

Āvaṭṭanī mahāmāyā,
brahma­cari­ya­vi­kopanā;
Sīdanti naṃ viditvāna,
ārakā parivajjaye.

Yaṃ etā upasevanti,
chandasā vā dhanena vā;
Jātavedova saṇṭhānaṃ,
khippaṃ anudahanti nan”ti.

Atha khalu, bho, kuṇālo sakuṇo nāradassa devab­rāhma­ṇassa ādi­majjha­kathā­pari­yosānaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi—

“Sallape nisita­khag­ga­pāṇinā,
Paṇḍito api pisācadosinā;
Ugga­teja­muragampi āside,
Eko ekāya pamadāya nālape.

Loka­citta­mathanā hi nāriyo,
Nacca­gīta­bhaṇi­tam­hitā­vudhā;
Bādhayanti anupaṭ­ṭhitas­satiṃ,
Dīpe rakkhasigaṇova vāṇije.

Natthi tāsaṃ vinayo na saṃvaro,
Majja­maṃsa­niratā asaññatā;
Tā gilanti purisassa pābhataṃ,
Sāgareva makaraṃ timiṅgalo.

Pañca­kā­maguṇa­sāta­gocarā,
Uddhatā aniyatā asaññatā;
Osaranti pamadā pamādinaṃ,
Loṇa­toya­vati­yaṃva āpakā.

Yaṃ naraṃ upalapenti nāriyo,
Chandasā va ratiyā dhanena vā;
Jāta­veda­sadisampi tādisaṃ,
Rāga­do­savadhiyo dahanti naṃ.

Aḍḍhaṃ ñatvā purisaṃ mahaddhanaṃ,
Osaranti sadhanā sahattanā;
Ratta­citta­mati­ve­ṭhayanti naṃ,
Sāla māluvalatāva kānane.

Tā upenti vividhena chandasā,
Citra­bimba­mukhiyo alaṅkatā;
Uhasanti pahasanti nāriyo,
Sambarova satamāyakovidā.

Jāta­rūpa­maṇi­mutta­bhū­sitā,
Sakkatā patikulesu nāriyo;
Rakkhitā aticaranti sāmikaṃ,
Dānavaṃva hada­yantaras­sitā.

Tejavāpi hi naro vicakkhaṇo,
Sakkato bahujanassa pūjito;
Nārinaṃ vasagato na bhāsati,
Rāhunā upahatova candimā.

Yaṃ kareyya kupito diso disaṃ,
Duṭṭhacitto vasamāgataṃ ariṃ;
Tena bhiyyo byasanaṃ nigacchati,
Nārinaṃ vasagato apekkhavā.

Kesa­lūna­na­kha­chinna­taj­jitā,
Pāda­pāṇi­ka­sa­daṇḍa­tāḷitā;
Hīnamevupagatā hi nāriyo,
Tā ramanti kuṇapeva makkhikā.

Tā kulesu visikhantaresu vā,
Rāja­dhāni­niga­mesu vā puna;
Oḍḍitaṃ namuci­pāsa­vākaraṃ,
Cakkhumā parivajje sukhatthiko.

Ossajitva kusalaṃ tapoguṇaṃ,
Yo anari­ya­caritāni mācari;
Devatāhi nirayaṃ nimissati,
Che­dagāmi­maṇiyaṃva vāṇijo.

So idha garahito parattha ca,
Dummatī upahato sakammunā;
Gacchatī aniyato gaḷāgaḷaṃ,
Duṭṭha­gad­rabha­rathova uppathe.

So upeti nirayaṃ patāpanaṃ,
Satti­sim­ba­li­vanañca āyasaṃ;
Āvasitvā tiracchā­na­yoni­yaṃ,
Peta­rāja­visayaṃ na muñcati.

Dibya­khiḍḍa­ratiyo ca nandane,
Cakka­vatti­caritañca mānuse;
Nāsayanti pamadā pamādinaṃ,
Duggatiñca paṭipādayanti naṃ.

Dibya­khiḍḍa­ratiyo na dullabhā,
Cakka­vatti­caritañca mānuse;
Soṇṇab­yamha­nilayā ca accharā,
Ye caranti pamadā­ha­natthikā.

Kāma­dhātu­sa­matik­kamā gati,
Rūpadhātuyā bhāvo na dullabho;
­Vītarā­ga­visa­yūpa­patti yā,
Ye caranti pamadā­ha­natthikā.

Sabba­duk­kha­sa­matik­kamaṃ sivaṃ,
Accan­ta­ma­calitaṃ asaṅkhataṃ;
Nibbutehi sucihī na dullabhaṃ,
Ye caranti pamadā­ha­natthikā”ti.

“Kuṇālohaṃ tadā āsiṃ,
udāyī phussakokilo;
Ānando gijjharājāsi,
sāriputto ca nārado;
Parisā buddhaparisā,
evaṃ dhāretha jātakan”ti.

Kuṇālajātakaṃ catutthaṃ.