Udānavarga
Brahmanavarga
na nagnacaryā na jaṭā na paṅkā
no ’nāśanaṃ sthaṇḍilasāyikā vā |
na rajomalaṃ notkuṭukaprahāṇaṃ
śodheta martyaṃ hy avitīrṇakāṅkṣam || 1alaṃkṛtaś cāpi careta dharmaṃ
kṣānto dānto niyato brahmacārī |
sarveṣu bhūteṣu nidhāya daṇḍaṃ
sa brāhmaṇaḥ sa śramaṇaḥ sa bhikṣuḥ || 2bhaveṣv eva hi sajyanta
eke śramaṇabrāhmaṇāḥ |
antareṇa viṣīdanti
hy aprāpyaivāsravakṣayam || 3bhaveṣv eva hi sajyanta
eke śramaṇabrāhmaṇāḥ |
vigṛhya vivadantīme
bālā hy ekāntadarśinaḥ || 4bhaveṣv eva hi sajyanta
eke śramanabrāhmaṇāḥ |
antareṇa viṣīdanti hy
aprāpyaivottamaṃ padam || 5kiṃ te jaṭābhir durbuddhe
kim cāpy ajinaśāṭibhiḥ |
abhyantaraṃ te gahanaṃ
bāhyakaṃ parimārjasi || 6A kiṃ te jaṭābhir durbuddhe
kim cāpy ajinaśaṭibhiḥ |
abhyantaraṃ te kaluṣam
bāhyakaṃ parimārjasi || 6Ana jaṭābhir na gotreṇa
na jātyā brāhmaṇaḥ smṛtaḥ |
yasya satyaṃ ca dharmaṃ ca
sa śucir brāhmaṇaḥ sa ca || 7na jaṭābhir na gotreṇa
na jātyā brāhmaṇaḥ smṛtaḥ |
yas tu vāhayate pāpāny
aṇusthūlāni sarvaśaḥ |
vāhitatvāt tu pāpānāṃ
brāhmaṇo vai nirucyate ||na muṇḍitena śramaṇo
na bhoḥkāreṇa brāhmaṇaḥ |
yasya satyaṃ ca dharmaṃ ca
brāhmaṇaḥ śramaṇaḥ sa ca || 9na muṇḍitena śramaṇo
na bhoḥkāreṇa brāhmaṇaḥ |
yas tu vāhayate pāpāny
aṇusthūlāni sarvaśaḥ |
vāhitatvāt tu pāpānāṃ
brāhmaṇaḥ śramaṇaḥ sa ca || 10nodakena śucir bhavati
bahv atra snāti vai janaḥ |
yasya satyaṃ ca dharmaṃ ca
sa śucir brāhmaṇaḥ sa ca || 11pravāhya pāpakāṃ dharmāṃ
ye caranti sadā smṛtāḥ |
kṣīṇasaṃyojanā buddhā
brāhmaṇās te prakīrtitāḥ || 12yo brāhmaṇo vāhitapāpadharmo
niṣkautilyo niṣkasāyaḥ sthitātmā |
vedāntagaś coṣitabrahmacaryaḥ
kālenāsau brahmavādaṃ vadeta || 13yasmiṃ na māyā vasate na māno
yo vītalobho hy amamo nirāśaḥ |
praṇunnadoṣo hy abhinirvrtātmā
sa brāhmaṇaḥ sa śramanaḥ sa bhikṣuḥ || 14bravīmi brāhmaṇaṃ nāhaṃ
yonijaṃ mātṛsaṃbhavam |
bhovādī nāma sa bhavati
sa ced bhavati sakiñcanaḥ |
akiñcanam anādānaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 15yasya kāyena vācā ca
manasā ca na duṣkṛtam |
susaṃvṛtaṃ tṛbhiḥ sthānair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 16yo ’karkaśāṃ vijñapanīṃ
giraṃ nityaṃ prabhāṣate |
yayā nābhiṣajet kaś cid
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 17ākrośāṃ vadhabandhāṃś ca
yo ’praduṣṭas titīkṣate |
kṣāntivratabalopetaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 18akrodhanaṃ vratavantaṃ
śīlavantaṃ bahuśrutam |
dāntam antimaśārīraṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 19asaṃsṛṣṭaṃ gṛhasthebhir
anagārais tathobhayam |
anokasāriṇaṃ tuṣṭaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 20āgataṃ nābhinandanti
prakramantaṃ na śocati |
saṅgāt saṃgrāmajin mukto
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 21āgataṃ nābhinandanti
prakramantaṃ na śocati |
aśokaṃ virajaṃ śantaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 22ananyapoṣī hy ājñātā
dāntaḥ sāre pratiṣṭhitaḥ |
kṣīṇāsravo vāntadoṣo
yaḥ sa vai brāhmaṇaḥ smṛtaḥ || 23yasya pāram apāraṃ ca
pārāpāraṃ na vidyate |
pāragaṃ sarvadharmāṇāṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 24yas tu dīrghaṃ tathā hrasvam
aṇusthūlaṃ śubhāśubham |
loke na kiṃ cid ādatte
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 25yasya pāram apāraṃ ca
pārapāraṃ na vidyate |
asaktaṃ triṣu lokeṣu
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 26ihaiva yaḥ prajānāti
duḥkhasya kṣayam ātmanaḥ |
vītarāgaṃ visaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 27yas tu puṅyais tatha pāpair
ubhayena na lipyate |
aśokaṃ nirjvaraṃ śāntaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 28yas tu puṇyaṃ ca pāpaṃ cāpy
ubhau saṅgāv upatyagāt |
saṅgātigaṃ visaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 29yasya paścāt pure cāpi
madhye cāpi na vidyate |
virajaṃ bandhanān muktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃhitam || 29Avāri puṣkarapatreṇev
ārāgreṇeva sarṣapaḥ |
na lipyate yo hi kāmair
bravīmi brāhmaṇam hi tam || 30vāri puṣkarapatreṇev
ārāgreṇeva sarṣapaḥ |
na lipyate yo hi pāpair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 31candro vā vimalaḥ śuddho
viprasanno hy anāvilaḥ |
na lipyate yo hi kāmair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 31Acandro vā vimalaḥ śuddho
viprasanno hy anāvilaḥ |
na lipyate yo hi pāpair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 31Bcandro vā vimalaḥ śuddho
viprasanno hy anāvilaḥ |
nandībhavaparikṣīṇaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 31Cdhyāyinaṃ vītarajasaṃ
kṛtakṛtyam anāsravam |
kṣīṇāsravam visaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 32gambhīrabuddhiṃ medhādhyaṃ
mārgāmārgeṣu kovidam |
uttamārtham anuprāptaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 33yas tu kaś cin manuṣyeṣu
bhaikṣācaryeṇa jīvati |
amamo ’himsako nityam
dhṛtimāṃ brahmacaryavān |
ājñāya dharmaṃ deśayati
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 34sarvakāmāṃ viprahāya
yo ’nagāraḥ parivrajet |
kāmāsravavisaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 35nikṣiptadaṇḍaṃ bhūteṣu
traseṣu sthāvareṣu ca |
yo na hanti hi bhūtāni
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 36ākāśam iva paṅkena
rajasā candramā iva |
na lipyate yo hi kāmair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 37ākāśam iva paṅkena
rajasā candramā iva |
na lipyate yo hi pāpair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 38ākāśam iva paṇkena
rajasā candramā iva |
nandībhavaparikṣīṇam
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 38Aaviruddho viruddheṣu
tv āttadaṇḍeṣu nirvṛtaḥ |
hitānukampī bhūteṣu
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 39yasya rāgaś ca doṣaś ca
māno mrakṣaś ca śātitaḥ |
na lipyate yaś ca doṣair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 40ya imāṃ parikhāṃ durgāṃ
saṃsāraugham upatyagāt |
tīrṇaḥ pāragato dhyāyī
hy aneyo niṣkathaṃkathaḥ |
nirvṛtaś cānupādāya
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 41⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
bravīṃi brāhamaṇaṃ hi tam || 41Ana vidyate yasya tṛṣṇā
cāsmiṃ loke pare ’pi ca |
tṛṣṇābhavaparikṣīṇaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 42na vidyate yasya cāśā
hy asmiṃ loke pare ’pi ca |
nirāśiṣaṃ visaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 43hitvā ratiṃ cāratiṃ ca
śītībhūto niraupadhiḥ |
sarvalokābhibhur dhīro
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 44hitvā mānuṣyakāṃ kāmāṃ
divyāṃ kāmān upatyagāt |
sarvalokavisaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 45gatiṃ yasya na jānanti
devagandharvamānuṣāḥ |
anantajñānasaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 46pūrvenivāsaṃ yo vetti
svargāpāyāṃś ca paśyati |
atha jātikṣayaṃ prāpto
hy abhijñāvyavasito muniḥ |
duḥkhasāntaṃ prajānāti
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 47⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 47Acyutim yo vetti satvānām
upapattiṃ ca sarvaśaḥ |
asaktaḥ sugato buddho
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 48sarvasaṃyojanātīto
yo vai na paritasyate |
asaktaḥ sugato buddho
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 49ṛṣabhaṃ pravaraṃ nāgaṃ
ṛṣabhaḥ pravaro nāgo maharṣiṃ vijitāvinam |
maharṣir vijitāvinaḥ | aneyaṃ snātakaṃ buddhaṃ
yo ’neyaḥ snātako buddho bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 50
brāhmaṇaṃ taṃ bravīmy aham || 50sarvābhibhūṃ bhavatītam
sarvābhibhūr bhavātīta oghatīrṇam anāsravam |
oghatīrṇo vināyakaḥ | paraṃ gataṃ visaṃyuktaṃ
pārago hi visaṃyukto bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 51
brāhmaṇaṃ taṃ bravīmy aham || 51gatābhidhyaṃ vītajalpaṃ
nābhidhyāyen nābhijalpet pāpacittavivarjitam |
pāpakānāṃ vivarjayet dhyāyinaṃ vṛtarajasaṃ
āsīno virajā dhyāyī bravīmi brāhmanaṃ hi tam || 52
brāhmaṇaṃ taṃ bravīmy aham || 52pāṃsukūladharaṃ bhikṣuṃ
pāṃsukūladharo hrīmāṃ kāmeṣu niravekṣiṇam |
kāmeṣu niravekṣakaḥ | dhyāyantaṃ vṛkṣamūlasthaṃ
niṣaṇṇo vṛkṣamūle yo bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 53
brāhmaṇaṃ taṃ bravīmy aham || 53yasyālayo nāsti sadā
yo jñātā niṣkathaṃkathaḥ |
amṛtaṃ caiva yaḥ prāpto
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 54yasyālayo nāsti sadā
dūraṃgamam ekacaram yo jñātā niṣkathaṃkathaḥ |
aśarīraṃ guhāśayam | duraṃgamaś caikacaro
durdamaṃ ye damiṣyanti bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 55
tenai − kasya brāhmaṇam | ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ ⏑ − − - brāhmaṇaṃ taṃ bravīmy aham || 55yeṣāṃ ca bhāvito mārgaḥ
āryo hy aṣṭaṅgikaḥ śivaḥ |
sarvaduḥkhaprahāṇāya
lokeṣu brāhmaṇā hi te || 56arūpiṇaṃ sadā cittam
arūpam anidarśanam asāram anidarśanam |
anantam asudarśanam | damayitvā hy abhijñāya
sūkṣmaṃ padam abhijñāya ye caranti sadā smṛtāḥ |
ye caranti sadā smṛtāḥ | kṣīṇasaṃyojanā buddhā
kṣīṇasaṃyojanā bubddhās lokeṣu brahmaṇā hi te || 57
te loke brāhmaṇā iha || 57⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − || 57Achitvā naddhrīṃ varatrāṃ ca
chitvā naddhrīm varatrām ye saṃtānaṃ duratikramam |
saṃtānaṃ duratikramam | utkṣiptaparikham buddhaṃ
utkṣiptaparikhā buddhās bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 58
te loke brāhmaṇā iha || 58chitvā naddhrīṃ varatrāṃ ca
chitvā naddhrīṃ varatrāṃ ye icchālobhaṃ ca pāpakam |
icchālobhaṃ ca pāpakam | tṛṣṇāṃ samūlām āvṛhya
samulāṃ coddhṛtas tṛṣṇāṃ bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 59
te loke brāhmaṇā iha || 59chindhi srotaḥ parākramya
chindhi srotaḥ parākramya kāmāṃ praṇuda brāhmaṇa |
kāmāṃ sarvāṃ praṇuda ca | saṃskārāṇāṃ kṣayaṃ jñātvā
saṃskārāṇāṃ kṣayaṃ jñātvā hy akṛtajño bhaviṣyasi || 60
brāhmaṇo yāti hānighaḥ || 60mātaraṃ pitaraṃ hatvā
rājānaṃ dvau ca śrotriyau |
rāṣṭraṃ sānucaraṃ hatvā
anigho yāti brāhmaṇaḥ || 61mātaraṃ pitaraṃ hatvā
rājānaṃ dvau ca śrotriyau |
vyāghraṃ ca pañcamaṃ hatvā
śuddha ity ucyate naraḥ || 62na brāhmaṇasya praharen
na ca muñceta brāhmaṇaḥ |
dhig brāhmaṇasya hantāraṃ
dhik taṃ yaś ca pramuñcati || 63⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − || 63Ayasya dharmaṃ vijānīyād
vṛddhasya daharasya vā |
satkṛtyainaṃ namasyeta
hy agnihotram iva dvijaḥ || 64yasya dharmaṃ vijānīyād
vṛddhasya daharasya vā |
satkṛtyainaṃ paricared
agnihotram iva dvijaḥ || 65yasya dharmaṃ vijānīyāt
samyakṣaṃbuddhadeśitam |
satkṛtyainaṃ namasyeta hy
agnihotram iva dvijaḥ || 66yasya dharmaṃ vijānīyāt
samyakṣaṃbuddhadeśitam |
satkṛtyainaṃ paricared
agnihotram iva dvijaḥ || 67yadā hi sveṣu dharmeṣu
brāhmanaḥ pārago bhavet |
atha caikaḥ piśācīṃ ca
bakkulaṃ cātivartate || 68yadā hi sveṣu dharmeṣu
brāhmaṇaḥ pārago bhavet |
athāsya vedanāḥ sarve
astaṃ gacchanti paśyataḥ || 69yadā hi sveṣu dharmeṣu
brāhmaṇaḥ pārago bhavet |
athāsya pratyayāḥ sarve
astaṃ gacchanti paśyataḥ || 70yadā hi sveṣu dharmeṣu
brāhmaṇaḥ pārago bhavet |
athāsya cāsravāḥ sarve
astaṃ gacchanti paśyataḥ || 71yadā hi sveṣu dharmeṣu
brāhmaṇaḥ pārago bhavet |
athāsya sarvasaṃyogā
astam gacchanti paśyataḥ || 72yadā hi sveṣu dharmeṣu
brāhmaṇaḥ pārago bhavet |
atha jātijarāṃ caiva
maraṇaṃ cātivartate || 73divā tapati hādityo
rātrāv ābhāti candramāḥ |
saṃnaddhaḥ kṣatriyas tapati
dhyāyī tapati brāhmaṇaḥ |
atha nityam ahorātraṃ
buddhas tapati tejasā || 74na brāhmaṇasyedṛśam asti kiṃ cid
yathā priyebhyo manaso niṣedhaḥ |
yathā yathā hy asya mano nivartate
tathā tathā saṃvṛtam eti duḥkham || 75yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
athāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā
yadā prajānāti sahetuduḥkham || 76yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
asthāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā
yadā prajānāti sahetudharmam || 77yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
athāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā
yadā kṣayaṃ pratyayānām upaiti || 78yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
athāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā
yadā kṣayaṃ vedanānām upaiti || 79yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
athāsya kāṅkṣā vyapayānti ihara
yadā kṣayaṃ hy āsravāṇām upaiti || 80yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
avabhāsayaṃs tiṣṭhati sarvalokaṃ
sūryo yathaivābhyudito ’ntarīkṣam || 81yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
avabhāsayaṃs tiṣṭhati sarvalokaṃ
buddho hi saṃyojanavipramuktaḥ || 82yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
vidhūpayaṃs tiṣṭhati mārasainyaṃ
buddho hi saṃyojanavipramukta iti || 83
|| brāhmaṇavargaḥ || ||
uddānam || anityakāmatṛṣṇā ca
apramādas tathā priyaḥ |
śīlaṃ sucaritaṃ vāca
karmasraddhā ca te daśaḥ ||
śramano māryasatkāro
drohasmṛtiprakīrṇakaḥ |
udakaṃ puṣpam aśvaś ca
saha krodhena te daśaḥ ||
tathāgataḥ śrutaṃ cātmā
peyālaṃ mitrapañcamam |
nirvāṇaṃ paśyapāpaṃ ca
yugavargaḥ sukhena ca |
cittaṃ bhikṣur brāhmaṇaś ca
trayastriṃśatime smṛtāḥ |
vargāḥ samāptāś coddānaṃ
samyaksaṃbuddhabhāsitāḥ || ||