Udānavarga

Brahmanavarga

na nagnacaryā na jaṭā na paṅkā
no ’nāśanaṃ sthaṇḍilasāyikā vā |
na rajomalaṃ notkuṭukaprahāṇaṃ
śodheta martyaṃ hy avitīrṇakākṣam || 1

alaṃkṛtaś cāpi careta dharmaṃ
kṣāntonto niyato brahmacārī |
sarveṣu bhūteṣu nidhāya daṇḍaṃ
sa brāhmaṇaḥ sa śramaṇaḥ sa bhikṣuḥ || 2

bhaveṣv eva hi sajyanta
eke śramaṇabrāhmaṇāḥ |
antareṇa viṣīdanti
hy aprāpyaivāsravakṣayam || 3

bhaveṣv eva hi sajyanta
eke śramaṇabrāhmaṇāḥ |
vigṛhya vivadantīme
bālā hy ekāntadarśinaḥ || 4

bhaveṣv eva hi sajyanta
eke śramanabrāhmaṇāḥ |
antareṇa viṣīdanti hy
aprāpyaivottamaṃ padam || 5

ki te jaṭābhir durbuddhe
kim cāpy ajinaśāṭibhiḥ |
abhyantara te gahanaṃ
bāhyakaṃ parimārjasi || 6

A kiṃ te jaṭābhir durbuddhe
kim cāpy ajinaśaṭibhiḥ |
abhyantaraṃ te kaluṣam
bāhyakaṃ parimārjasi || 6A

na jaṭābhir na gotreṇa
na jātyā brāhmaṇaḥ smṛtaḥ |
yasya satyaṃ ca dharmaṃ ca
sa śucir brāhmaṇaḥ sa ca || 7

na jaṭābhir na gotreṇa
na jātyā brāhmaṇaḥ smṛtaḥ |
yas tu vāhayate pāpāny
aṇusthūlāni sarvaśaḥ |
vāhitatvāt tu pāpānāṃ
brāhmaṇo vai nirucyate ||

na muṇḍitena śramaṇo
na bhoḥkāreṇa brāhmaṇaḥ |
yasya satyaṃ ca dharmaṃ ca
brāhmaṇaḥ śramaṇaḥ sa ca || 9

na muṇḍitena śramaṇo
na bhoḥkāreṇa brāhmaṇaḥ |
yas tu vāhayate pāpāny
aṇusthūlāni sarvaśaḥ |
vāhitatvāt tu pāpānāṃ
brāhmaṇaḥ śramaṇaḥ sa ca || 10

nodakena śucir bhavati
bahv atra snāti vai janaḥ |
yasya satyaṃ ca dharmaṃ ca
sa śucir brāhmaṇaḥ sa ca || 11

pravāhya pāpakāṃ dharmāṃ
ye caranti sadā smṛtāḥ |
kṣīṇasaṃyojanā buddhā
brāhmaṇās te prakīrtitā || 12

yo brāhmaṇo vāhitapāpadharmo
niṣkautilyo niṣkasāyaḥ sthitātmā |
vedāntagaś coṣitabrahmacaryaḥ
kālenāsau brahmavādaṃ vadeta || 13

yasmiṃ na māyā vasate na māno
yo vītalobho hy amamo nirāśaḥ |
praṇunnadoṣo hy abhinirvrtātmā
sa brāhmaṇaḥ sa śramanaḥ sa bhikṣuḥ || 14

bravīmi brāhmaṇaṃ nāhaṃ
yonijaṃ mātṛsaṃbhavam |
bhovādī nāma sa bhavati
sa ced bhavati sakiñcanaḥ |
akiñcanam anādānaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 15

yasya kāyena vācā ca
manasā ca na duṣkṛtam |
susaṃvṛtaṃ tṛbhiḥ sthānair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 16

yo ’karkaśāṃ vijñapanīṃ
giraṃ nityaṃ prabhāṣate |
yayā nābhiṣajet kaś cid
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 17

ākrośāṃ vadhabandhāṃś ca
yo ’praduṣṭas titīkṣate |
kṣāntivratabalopetaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 18

akrodhanaṃ vratavantaṃ
śīlavantaṃ bahuśrutam |
dāntam antimaśārīraṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 19

asaṃsṛṣṭaṃ gṛhasthebhir
anagārais tathobhayam |
anokasāriṇaṃ tuṣṭaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 20

āgataṃ nābhinandanti
prakramantaṃ na śocati |
saṅgāt saṃgrāmajin mukto
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 21

āgataṃ nābhinandanti
prakramantaṃ na śocati |
aśokaṃ virajaṃ śantaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 22

ananyapoṣī hy ājñātā
dāntaḥ sāre pratiṣṭhitaḥ |
kṣīṇāsravo vāntadoṣo
yaḥ sa vai brāhmaṇaḥ smṛtaḥ || 23

yasya pāram apāraṃ ca
pārāpāraṃ na vidyate |
pāragaṃ sarvadharmāṇāṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 24

yas tu dīrghaṃ tathā hrasvam
austhūlaṃ śubhāśubham |
loke na ki cid ādatte
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 25

yasya pāram apāraṃ ca
pārapāraṃ na vidyate |
asaktaṃ triṣu lokeṣu
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 26

ihaiva yaḥ prajānāti
duḥkhasya kṣayam ātmanaḥ |
vītarāgaṃ visaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 27

yas tu puṅyais tatha pāpair
ubhayena na lipyate |
aśokaṃ nirjvaraṃ śāntaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 28

yas tu puṇyaṃ ca pāpaṃ cāpy
ubhau saṅgāv upatyagāt |
sagātigaṃ visaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 29

yasya paścāt pure cāpi
madhye cāpi na vidyate |
virajaṃ bandhanān muktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃhitam || 29A

vāri puṣkarapatreṇev
ārāgreṇeva sarṣapaḥ |
na lipyate yo hi kāmair
bravīmi brāhmaṇam hi tam || 30

vāri puṣkarapatreṇev
ārāgreṇeva sarṣapaḥ |
na lipyate yo hi pāpair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 31

candro vā vimalaḥ śuddho
viprasanno hy anāvilaḥ |
na lipyate yo hi kāmair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 31A

candro vā vimalaḥ śuddho
viprasanno hy anāvilaḥ |
na lipyate yo hi pāpair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 31B

candro vā vimalaḥ śuddho
viprasanno hy anāvilaḥ |
nandībhavaparikṣīṇaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 31C

dhyāyinaṃ vītarajasaṃ
kṛtakṛtyam anāsravam |
kṣīṇāsravam visaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 32

gambhīrabuddhiṃ medhādhyaṃ
mārgāmārgeṣu kovidam |
uttamārtham anuprāptaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 33

yas tu kaś cin manuṣyeṣu
bhaikṣācaryeṇa jīvati |
amamo ’himsako nityam
dhṛtimāṃ brahmacaryavān |
ājñāya dharmaṃ deśayati
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 34

sarvakāmāṃ vipraya
yo ’nagāra parivrajet |
kāmāsravavisaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 35

nikṣiptadaṇḍaṃ bhūteṣu
traseu sthāvareṣu ca |
yo na hanti hi bhūtāni
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 36

ākāśam iva paṅkena
rajasā candramā iva |
na lipyate yo hi kāmair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 37

ākāśam iva paṅkena
rajasā candramā iva |
na lipyate yo hi pāpair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 38

ākāśam iva paṇkena
rajasā candramā iva |
nandībhava­pari­kṣīṇam
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 38A

aviruddho viruddheṣu
tv āttadaṇḍeṣu nirvṛtaḥ |
hitānukampī bhūteṣu
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 39

yasya rāgaś ca doṣaś ca
māno mrakṣaś ca śātitaḥ |
na lipyate yaś ca doṣair
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 40

ya imāṃ parikhāṃ durgāṃ
saṃsāraugham upatyagāt |
tīrṇaḥ pāragato dhyāyī
hy aneyo niṣkathaṃkathaḥ |
nirvṛtaś cānupādāya
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 41

⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
bravīṃi brāhamaṇaṃ hi tam || 41A

na vidyate yasya tṛṣṇā
cāsmiṃ loke pare ’pi ca |
tṛṣṇābhavaparikṣīṇaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 42

na vidyate yasya cāśā
hy asmiṃ loke pare ’pi ca |
nirāśiṣaṃ visaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaaṃ hi tam || 43

hitvā ratiṃ cāratiṃ ca
śītībhūto niraupadhiḥ |
sarvalokābhibhur dhīro
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 44

hitvā mānuṣyakāṃ kāmāṃ
divyāṃ kāmān upatyagāt |
sarvalokavisaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 45

gatiṃ yasya na jānanti
devagandharvamānuṣāḥ |
anantajñānasaṃyuktaṃ
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 46

pūrvenivāsaṃ yo vetti
svargāpāyāṃś ca paśyati |
atha jātikṣayaṃ prāpto
hy abhijñāvyavasito muniḥ |
duḥkhasāntaṃ prajānāti
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 47

⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 47A

cyutim yo vetti satvānām
upapattiṃ ca sarvaśaḥ |
asaktaḥ sugato buddho
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 48

sarva­saṃ­yojanātīto
yo vai na paritasyate |
asaktaḥ sugato buddho
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 49

ṛṣabhaṃ pravaraṃ nāgaṃ
ṣabha pravaro nāgo
maharṣiṃ vijitāvinam |
maharṣir vijitāvinaḥ |
aneyaṃ snātakaṃ buddhaṃ
yo ’neya snātako buddho
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 50
brāhmaṇaṃ taṃ bravīmy aham || 50

sarvābhibhūṃ bhavatītam
sarvābhibhūr bhavātīta
oghatīrṇam anāsravam |
oghatīrṇo vināyakaḥ |
paraṃ gataṃ visaṃyuktaṃ
pārago hi visaṃ­yukto
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 51
brāhmaṇaṃ taṃ bravīmy aham || 51

gatābhidhyaṃ vītajalpaṃ
bhidhyāyen nābhijalpet
pāpa­citta­vivarjitam |
pāpakānāṃ vivarjayet
dhyāyinaṃ vṛtarajasaṃ
āsīno virajā dhyāyī
bravīmi brāhmanaṃ hi tam || 52
brāhmaṇaṃ taṃ bravīmy aham || 52

pāṃ­sukūladharaṃ bhikṣuṃ
pāṃsukūladharo hrīmāṃ
kāmeṣu niravekṣiṇam |
meṣu niravekṣakaḥ |
dhyāyantaṃ vṛkṣamūlasthaṃ
niṣaṇo vṛkṣamūle yo
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 53
brāhmaṇaṃ taṃ bravīmy aham || 53

yasyālayo nāsti sadā
yo jñātā niṣkathaṃkathaḥ |
amṛtaṃ caiva yaḥ prāpto
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 54

yasyālayo nāsti sadā
dūraṃgamam ekacaram
yo jñātā niṣkathaṃkathaḥ |
aśarīraṃ guhāśayam |
duragamaś caikacaro
durdamaṃ ye damiṣyanti
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 55
tenai − kasya brāhmaṇam |
⏓ ⏓ ⏓ ⏑ ⏑ − − - brāhmaṇaṃ ta bravīmy aham || 55

yeṣāṃ ca bhāvito mārgaḥ
āryo hy aṣṭaṅgikaḥ śivaḥ |
sarvaduḥkhaprahāṇāya
lokeṣu brāhmaṇā hi te || 56

arūpiṇaṃ sadā cittam
arūpam anidarśanam
asāram anidarśanam |
anantam asudarśanam |
damayitvā hy abhijñāya
kṣmaṃ padam abhijñāya
ye caranti sadā smṛtāḥ |
ye caranti sadā smṛtāḥ |
kṣīṇa­saṃ­yojanā buddhā
kṣīṇa­saṃ­yojanā bubddhās
lokeṣu brahmaṇā hi te || 57
te loke brāhmaṇā iha || 57

⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − || 57A

chitvā naddhrīṃ varatrā ca
chitvā naddhrīm varatrām ye
satānaṃ duratikramam |
saṃ­tānaṃ duratikramam |
ut­kṣipta­pari­kham buddhaṃ
ut­kṣipta­parikhā buddhās
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 58
te loke brāhmaṇā iha || 58

chitvā naddhrīṃ varatrāṃ ca
chitvā naddhrī varatrāṃ ye
icchālobha ca pāpakam |
icchālobhaṃ ca pāpakam |
tṛṣṇāṃ samūlām āvṛhya
samulā coddhṛtas tṛṣṇā
bravīmi brāhmaṇaṃ hi tam || 59
te loke brāhmaṇā iha || 59

chindhi srota parākramya
chindhi srotaḥ parākramya
kāmāṃ praṇuda brāhmaṇa |
kāmā sarvāṃ praṇuda ca |
saṃskārāṇāṃ kṣayaṃ jñātvā
saṃ­skārāṇāṃ kṣayaṃ jñātvā
hy akṛtajño bhaviṣyasi || 60
brāhmaṇo yāti hānighaḥ || 60

mātaraṃ pitaraṃ hatvā
rājānaṃ dvau ca śrotriyau |
rāṣṭraṃ sānucaraṃ hatvā
anigho yāti brāhmaṇaḥ || 61

mātaraṃ pitaraṃ hatvā
rājānaṃ dvau ca śrotriyau |
vyāghraṃ ca pañcamaṃ hatvā
śuddha ity ucyate naraḥ || 62

na brāhmaṇasya praharen
na ca muñceta brāhmaṇaḥ |
dhig brāhmaṇasya hantāraṃ
dhik taṃ yaś ca pramuñcati || 63

⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − || 63A

yasya dharmaṃ vijānīyād
vṛddhasya daharasya vā |
satkṛtyainaṃ namasyeta
hy agnihotram iva dvijaḥ || 64

yasya dharmaṃ vijānīyād
vṛddhasya daharasya vā |
satkṛtyainaṃ paricared
agnihotram iva dvijaḥ || 65

yasya dharmaṃ vijānīyāt
samyakṣaṃbuddhadeśitam |
satkṛtyainaṃ namasyeta hy
agnihotram iva dvijaḥ || 66

yasya dharmaṃ vijānīyāt
samyakṣaṃbuddhadeśitam |
satkṛtyainaṃ paricared
agnihotram iva dvijaḥ || 67

yadā hi sveṣu dharmeṣu
brāhmanaḥ pārago bhavet |
atha caika piśācīṃ ca
bakkulaṃ cātivartate || 68

yadā hi sveṣu dharmeṣu
brāhmaṇaḥ pārago bhavet |
athāsya vedanāḥ sarve
astaṃ gacchanti paśyataḥ || 69

yadā hi sveṣu dharmeṣu
brāhmaṇaḥ pārago bhavet |
athāsya pratyayā sarve
astaṃ gacchanti paśyataḥ || 70

yadā hi sveṣu dharmeṣu
brāhmaṇaḥ pārago bhavet |
athāsya cāsravāḥ sarve
astaṃ gacchanti paśyataḥ || 71

yadā hi sveṣu dharmeṣu
brāhmaṇaḥ pārago bhavet |
athāsya sarvasaṃyogā
astam gacchanti paśyataḥ || 72

yadā hi sveṣu dharmeṣu
brāhmaṇaḥ pārago bhavet |
atha jātijarāṃ caiva
maraṇaṃ cātivartate || 73

divā tapati hādityo
rātrāv ābhāti candramāḥ |
sanaddhaḥ kṣatriyas tapati
dhyāyī tapati brāhmaṇaḥ |
atha nityam ahorātraṃ
buddhas tapati tejasā || 74

na brāhmaṇasyedṛśam asti ki cid
yathā priyebhyo manaso niṣedhaḥ |
yathā yathā hy asya mano nivartate
tathā tathā saṃvṛtam eti duḥkham || 75

yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
athāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā
yadā prajānāti sahetuduḥkham || 76

yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
asthāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā
yadā prajānāti sahetudharmam || 77

yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
athāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā
yadā kṣayaṃ pratyayānām upaiti || 78

yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
athāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā
yadā kṣayaṃ vedanānām upaiti || 79

yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
athāsya kāṅkṣā vyapayānti ihara
yadā kṣayaṃ hy āsravāṇām upaiti || 80

yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
avabhāsayaṃs tiṣṭhati sarvalokaṃ
sūryo yathaivābhyudito ’ntarīkṣam || 81

yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
avabhāsayaṃs tiṣṭhati sarvalokaṃ
buddho hi saṃyojanavipramuktaḥ || 82

yadā tv ime tu prabhavanti dharmā
ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya |
vidhūpayaṃs tiṣṭhati mārasainyaṃ
buddho hi saṃyojanavipramukta iti || 83

|| brāhmaṇavargaḥ || ||

uddānam || anitya­kāma­tṛṣṇā ca
apramādas tathā priyaḥ |
śīlaṃ sucaritaṃ vāca
karmasraddhā ca te daśaḥ ||

śramano māryasatkāro
drohasmṛtiprakīrṇakaḥ |
udakaṃ puṣpam aśvaś ca
saha krodhena te daśaḥ ||

tathāgataḥ śrutaṃ cātmā
peyālaṃ mitrapañcamam |
nirvāṇaṃ paśyapāpaṃ ca
yugavargaḥ sukhena ca |

cittaṃ bhikṣur brāhmaṇaś ca
trayastriṃśatime smṛtāḥ |
vargāḥ samāptāś coddānaṃ
samyaksaṃbuddhabhāsitāḥ || ||