Buddhavaṃsa

21 Vipas­sī­buddha­vaṃsa

“Phussassa ca aparena,
sambuddho dvipaduttamo;
Vipassī nāma nāmena,
loke uppajji cakkhumā.

Avijjaṃ sabbaṃ padāletvā,
patto sam­bodhi­muttamaṃ;
Dhammacakkaṃ pavattetuṃ,
pakkāmi bandhu­matī­puraṃ.

Dhammacakkaṃ pavattetvā,
ubho bodhesi nāyako;
Gaṇanāya na vattabbo,
paṭha­mā­bhisa­mayo ahu.

Punāparaṃ amitayaso,
tattha saccaṃ pakāsayi;
Caturā­sīti­sahas­sā­naṃ,
dutiyā­bhisa­mayo ahu.

Caturā­sīti­sahas­sāni,
sambuddhaṃ anupabbajuṃ;
Tesamārā­ma­pattā­naṃ,
dhammaṃ desesi cakkhumā.

Sabbākārena bhāsato,
sutvā upanisādino;
Tepi dhammavaraṃ gantvā,
tatiyā­bhisa­mayo ahu.

Sannipātā tayo āsuṃ,
vipassissa mahesino;
Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ,
santacittāna tādinaṃ.

Aṭṭha­saṭṭhi­sata­sahas­sā­naṃ,
Paṭhamo āsi samāgamo;
Bhik­khu­sata­sahas­sā­naṃ,
Dutiyo āsi samāgamo.

Asīti­bhik­khu­sahas­sā­naṃ,
tatiyo āsi samāgamo;
Tattha ­bhik­khu­ga­ṇamaj­jhe,
sambuddho atirocati.

Ahaṃ tena samayena,
nāgarājā mahiddhiko;
Atulo nāma nāmena,
puññavanto jutindharo.

Nekānaṃ nāgakoṭīnaṃ,
pari­vāret­vā­nahaṃ tadā;
Vajjanto dibbaturiyehi,
lokajeṭṭhaṃ upāgamiṃ.

Upasaṅkamitvā sambuddhaṃ,
Vipassiṃ lokanāyakaṃ;
Maṇi­muttara­tana­kha­ci­taṃ,
Sabbā­bhara­ṇa­vi­bhū­sitaṃ;
Nimantetvā dhammarājassa,
Suvaṇ­ṇa­pīṭha­madāsa­haṃ.

Sopi maṃ buddho byākāsi,
saṃghamajjhe nisīdiya;
‘Ekanavutito kappe,
ayaṃ buddho bhavissati.

Ahu kapilavhayā rammā,
nikkhamitvā tathāgato;
Padhānaṃ padahitvāna,
katvā dukkarakārikaṃ.

Ajapā­la­rukkha­mūlas­miṃ,
nisīditvā tathāgato;
Tattha pāyāsaṃ paggayha,
nerañ­jara­mupe­hiti.

Nerañjarāya tīramhi,
pāyāsaṃ ada so jino;
Paṭi­yatta­varamag­gena,
bodhi­mūla­mupe­hiti.

Tato padakkhiṇaṃ katvā,
bodhimaṇḍaṃ anuttaro;
Assatthamūle sambodhiṃ,
bujjhissati mahāyaso.

Imassa janikā mātā,
māyā nāma bhavissati;
Pitā suddhodano nāma,
ayaṃ hessati gotamo.

Anāsavā vītarāgā,
santacittā samāhitā;
Kolito upatisso ca,
aggā hessanti sāvakā;
Ānando nāmupaṭṭhāko,
upaṭ­ṭhissati­maṃ jinaṃ.

Khemā uppalavaṇṇā ca,
aggā hessanti sāvikā;
Anāsavā vītarāgā,
santacittā samāhitā;
Bodhi tassa bhagavato,
assatthoti pavuccati.

Citto ca hatthāḷavako,
aggā hes­san­tu­paṭṭhakā;
Nandamātā ca uttarā,
aggā hessan­tu­paṭṭhikā;
Āyu vassasataṃ tassa,
gotamassa yasassino.

Idaṃ sutvāna vacanaṃ,
… pe …
hessāma sammukhā imaṃ’.

Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā,
bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ;
Uttariṃ vata­ma­dhiṭṭhā­siṃ,
dasa­pārami­pūriyā.

Nagaraṃ bandhumatī nāma,
bandhumā nāma khattiyo;
Mātā bandhumatī nāma,
vipassissa mahesino.

Aṭṭhavas­sa­sahas­sāni,
agāraṃ ajjha so vasi;
Nando sunando sirimā,
tayo pāsādamuttamā.

Ticattā­rīsa­sahas­sāni,
Nāriyo samalaṅkatā;
Sudassanā nāma sā nārī,
Sama­vat­tak­khan­dho nāma atrajo.

Nimitte caturo disvā,
rathayānena nikkhami;
Anūna­aṭṭha­mā­sāni,
padhānaṃ padahī jino.

Brahmunā yācito santo,
vipassī lokanāyako;
Vatti cakkaṃ mahāvīro,
migadāye naruttamo.

Khaṇḍo ca tissanāmo ca,
ahesuṃ aggasāvakā;
Asoko nāmupaṭṭhāko,
vipassissa mahesino.

Candā ca candamittā ca,
ahesuṃ aggasāvikā;
Bodhi tassa bhagavato,
pāṭalīti pavuccati.

Punabbasumitto nāgo ca,
ahesuṃ aggupaṭṭhakā;
Sirimā uttarā ceva,
ahesuṃ aggupaṭṭhikā.

Asīti­hattha­mubbedho,
vipassī lokanāyako;
Pabhā niddhāvati tassa,
samantā sattayojane.

Asīti­vassa­sahas­sāni,
āyu buddhassa tāvade;
Tāvatā tiṭṭhamāno so,
tāresi janataṃ bahuṃ.

Bahu­de­va­manus­sā­naṃ,
bandhanā parimocayi;
Maggāmaggañca ācikkhi,
ava­sesa­puthuj­jane.

Ālokaṃ dassayitvāna,
desetvā amataṃ padaṃ;
Jalitvā aggikkhandhova,
nibbuto so sasāvako.

Iddhivaraṃ puññavaraṃ,
lakkhaṇañca kusumitaṃ;
Sabbaṃ tamantarahitaṃ,
nanu rittā sabbasaṅkhārā.

Vipassī jinavaro buddho,
Sumittārāmamhi nibbuto;
Tatthevassa thūpavaro,
Satta­yojana­mussito”ti. (843)

Vipassissa bhagavato vaṃso ekūnavīsatimo.