Buddhavaṃsa
21 Vipassībuddhavaṃsa
“Phussassa ca aparena,
sambuddho dvipaduttamo;
Vipassī nāma nāmena,
loke uppajji cakkhumā.Avijjaṃ sabbaṃ padāletvā,
patto sambodhimuttamaṃ;
Dhammacakkaṃ pavattetuṃ,
pakkāmi bandhumatīpuraṃ.Dhammacakkaṃ pavattetvā,
ubho bodhesi nāyako;
Gaṇanāya na vattabbo,
paṭhamābhisamayo ahu.Punāparaṃ amitayaso,
tattha saccaṃ pakāsayi;
Caturāsītisahassānaṃ,
dutiyābhisamayo ahu.Caturāsītisahassāni,
sambuddhaṃ anupabbajuṃ;
Tesamārāmapattānaṃ,
dhammaṃ desesi cakkhumā.Sabbākārena bhāsato,
sutvā upanisādino;
Tepi dhammavaraṃ gantvā,
tatiyābhisamayo ahu.Sannipātā tayo āsuṃ,
vipassissa mahesino;
Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ,
santacittāna tādinaṃ.Aṭṭhasaṭṭhisatasahassānaṃ,
Paṭhamo āsi samāgamo;
Bhikkhusatasahassānaṃ,
Dutiyo āsi samāgamo.Asītibhikkhusahassānaṃ,
tatiyo āsi samāgamo;
Tattha bhikkhugaṇamajjhe,
sambuddho atirocati.Ahaṃ tena samayena,
nāgarājā mahiddhiko;
Atulo nāma nāmena,
puññavanto jutindharo.Nekānaṃ nāgakoṭīnaṃ,
parivāretvānahaṃ tadā;
Vajjanto dibbaturiyehi,
lokajeṭṭhaṃ upāgamiṃ.Upasaṅkamitvā sambuddhaṃ,
Vipassiṃ lokanāyakaṃ;
Maṇimuttaratanakhacitaṃ,
Sabbābharaṇavibhūsitaṃ;
Nimantetvā dhammarājassa,
Suvaṇṇapīṭhamadāsahaṃ.Sopi maṃ buddho byākāsi,
saṃghamajjhe nisīdiya;
‘Ekanavutito kappe,
ayaṃ buddho bhavissati.Ahu kapilavhayā rammā,
nikkhamitvā tathāgato;
Padhānaṃ padahitvāna,
katvā dukkarakārikaṃ.Ajapālarukkhamūlasmiṃ,
nisīditvā tathāgato;
Tattha pāyāsaṃ paggayha,
nerañjaramupehiti.Nerañjarāya tīramhi,
pāyāsaṃ ada so jino;
Paṭiyattavaramaggena,
bodhimūlamupehiti.Tato padakkhiṇaṃ katvā,
bodhimaṇḍaṃ anuttaro;
Assatthamūle sambodhiṃ,
bujjhissati mahāyaso.Imassa janikā mātā,
māyā nāma bhavissati;
Pitā suddhodano nāma,
ayaṃ hessati gotamo.Anāsavā vītarāgā,
santacittā samāhitā;
Kolito upatisso ca,
aggā hessanti sāvakā;
Ānando nāmupaṭṭhāko,
upaṭṭhissatimaṃ jinaṃ.Khemā uppalavaṇṇā ca,
aggā hessanti sāvikā;
Anāsavā vītarāgā,
santacittā samāhitā;
Bodhi tassa bhagavato,
assatthoti pavuccati.Citto ca hatthāḷavako,
aggā hessantupaṭṭhakā;
Nandamātā ca uttarā,
aggā hessantupaṭṭhikā;
Āyu vassasataṃ tassa,
gotamassa yasassino.Idaṃ sutvāna vacanaṃ,
… pe …
hessāma sammukhā imaṃ’.Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā,
bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ;
Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ,
dasapāramipūriyā.Nagaraṃ bandhumatī nāma,
bandhumā nāma khattiyo;
Mātā bandhumatī nāma,
vipassissa mahesino.Aṭṭhavassasahassāni,
agāraṃ ajjha so vasi;
Nando sunando sirimā,
tayo pāsādamuttamā.Ticattārīsasahassāni,
Nāriyo samalaṅkatā;
Sudassanā nāma sā nārī,
Samavattakkhandho nāma atrajo.Nimitte caturo disvā,
rathayānena nikkhami;
Anūnaaṭṭhamāsāni,
padhānaṃ padahī jino.Brahmunā yācito santo,
vipassī lokanāyako;
Vatti cakkaṃ mahāvīro,
migadāye naruttamo.Khaṇḍo ca tissanāmo ca,
ahesuṃ aggasāvakā;
Asoko nāmupaṭṭhāko,
vipassissa mahesino.Candā ca candamittā ca,
ahesuṃ aggasāvikā;
Bodhi tassa bhagavato,
pāṭalīti pavuccati.Punabbasumitto nāgo ca,
ahesuṃ aggupaṭṭhakā;
Sirimā uttarā ceva,
ahesuṃ aggupaṭṭhikā.Asītihatthamubbedho,
vipassī lokanāyako;
Pabhā niddhāvati tassa,
samantā sattayojane.Asītivassasahassāni,
āyu buddhassa tāvade;
Tāvatā tiṭṭhamāno so,
tāresi janataṃ bahuṃ.Bahudevamanussānaṃ,
bandhanā parimocayi;
Maggāmaggañca ācikkhi,
avasesaputhujjane.Ālokaṃ dassayitvāna,
desetvā amataṃ padaṃ;
Jalitvā aggikkhandhova,
nibbuto so sasāvako.Iddhivaraṃ puññavaraṃ,
lakkhaṇañca kusumitaṃ;
Sabbaṃ tamantarahitaṃ,
nanu rittā sabbasaṅkhārā.Vipassī jinavaro buddho,
Sumittārāmamhi nibbuto;
Tatthevassa thūpavaro,
Sattayojanamussito”ti. (843)