Udānavarga

Drohavarga

akruddhasya hi yaḥ krudhyet
karma pāpam akurvataḥ |
duḥkhaṃ tam eva spṛśati
loke ’smiṃś ca paratra ca || 1

pūrvaṃ kṣiṇoti hātmānaṃ
paścād bāhyaṃ vihiṃsati |
sa hatas tv itaraṃ hanti
vītaṃseneva pakṣiṇaḥ || 2

hantāraṃ labhate hantā
vairī vairāṇi paśyati |
akroṣṭāraṃ tathākroṣṭā
roṣitāraṃ ca roṣakaḥ || 3

anyatrāśravaṇād asya
saddharmasyāvijānakāḥ |
āyuṣy evaṃ paritte hi
vairaṃ kurvanti kena cit || 4

pṛthakchabdāḥ samutpannās
ta ca śreṣṭham iti manyathā |
saṃghe hi bhidyamāne ’smiṃ
śreṣṭham ity abhimanyathā || 5

asthicchidāṃ prāṇahrtaṃ
asthicchinnāḥ prāṇaharā
gavāśvadhanahariṇāṃ |
gavās­vadhanahārakāḥ |
rāṣṭraṃ vilumpatāṃ caiva
rāṣṭrāāṃ ca viloptāras
punar bhavati saṃgatam |
tesāṃ bhavati saṃgatam |
yuṣmākaṃ nu kathaṃ na syād
yuṣmākaṃ nu kathaṃ na syād
imaṃ dharmaṃ vijāna|| 6
imaṃ dharmaṃ vijānatām || 6

paṇḍitābha parāmṛṣṭā
vāg yā gocarabhāṣinī |
vyāyacchanti mukhaṃ vāmā
yayā nītā na te budhāḥ || 7

pare hi na vijānanti
vayam atrodyamāmahe |
atra ye tu vijānanti
teṣāṃ śāmyanti methakāḥ || 8

ākrośan mām avocan mām
ajayan mām ajāpayet |
atra ye hy upanahyanti
vairaṃ teṣāṃ na śāmyati || 9

ākrośan mām avocan mām
ajayan mām ajāpayet |
atra ye nopanahyanti
vairaṃ teṣāṃ praśāmyati || 10

na hi vaireṇa vairāṇi
śāmyantīha kadā cana |
kṣāntyā vairāṇi śāmyanti
eṣa dharmaḥ sanātana || 11

vairaṃ na vaireṇa hi jātu śāmyec
chāmyed avaireṇa tu vairabhāvaḥ |
vairaprasaṅgo hy ahitāya dṛṣṭas
tasmād dhi vairaṃ na karoti vidvān || 12

sa cel labhed vai nipakaṃ sahāyaṃ
loke caraṃ sādhu hi nityam eva |
abhibhūya sarvāṇi parisravāṇi
careta tenāptamanā smṛtātmā || 13

no cel labhed vai nipakasahāyaṃ
loke caraṃ sādhu hi nityam eva |
rājeva rāṣṭraṃ vipulaṃ prahāya
ekaś caren na ca pāpāni kuryāt || 14

caraṃś ca nādhigaccheta
sahāyaṃ tulyam ātmanaḥ |
ekacaryāṃ dṛḍhaṃ kuryān
nāsti bāle sahāyatā || 15

ekasya caritaṃ sreyo
ekasya caritaṃ ṣreyo
na tu bālaḥ sahāyakaḥ |
na tu bāla­sahāyatā
ekaś caren na ca pāpāni kuryād
alpotsukaś cared eko
alpotsuko ’raṇyagataiva nāgaḥ || 16
mātaṅ­gāraṇ­ye nāgavat || 16

|| drohavargaḥ || ||