Udānavarga
Drohavarga
akruddhasya hi yaḥ krudhyet
karma pāpam akurvataḥ |
duḥkhaṃ tam eva spṛśati
loke ’smiṃś ca paratra ca || 1pūrvaṃ kṣiṇoti hātmānaṃ
paścād bāhyaṃ vihiṃsati |
sa hatas tv itaraṃ hanti
vītaṃseneva pakṣiṇaḥ || 2hantāraṃ labhate hantā
vairī vairāṇi paśyati |
akroṣṭāraṃ tathākroṣṭā
roṣitāraṃ ca roṣakaḥ || 3anyatrāśravaṇād asya
saddharmasyāvijānakāḥ |
āyuṣy evaṃ paritte hi
vairaṃ kurvanti kena cit || 4pṛthakchabdāḥ samutpannās
taṃ ca śreṣṭham iti manyathā |
saṃghe hi bhidyamāne ’smiṃ
śreṣṭham ity abhimanyathā || 5asthicchidāṃ prāṇahrtaṃ
asthicchinnāḥ prāṇaharā gavāśvadhanahariṇāṃ |
gavāsvadhanahārakāḥ | rāṣṭraṃ vilumpatāṃ caiva
rāṣṭrāṇāṃ ca viloptāras punar bhavati saṃgatam |
tesāṃ bhavati saṃgatam | yuṣmākaṃ nu kathaṃ na syād
yuṣmākaṃ nu kathaṃ na syād imaṃ dharmaṃ vijānatāṃ || 6
imaṃ dharmaṃ vijānatām || 6paṇḍitābha parāmṛṣṭā
vāg yā gocarabhāṣinī |
vyāyacchanti mukhaṃ vāmā
yayā nītā na te budhāḥ || 7pare hi na vijānanti
vayam atrodyamāmahe |
atra ye tu vijānanti
teṣāṃ śāmyanti methakāḥ || 8ākrośan mām avocan mām
ajayan mām ajāpayet |
atra ye hy upanahyanti
vairaṃ teṣāṃ na śāmyati || 9ākrośan mām avocan mām
ajayan mām ajāpayet |
atra ye nopanahyanti
vairaṃ teṣāṃ praśāmyati || 10na hi vaireṇa vairāṇi
śāmyantīha kadā cana |
kṣāntyā vairāṇi śāmyanti
eṣa dharmaḥ sanātanaḥ || 11vairaṃ na vaireṇa hi jātu śāmyec
chāmyed avaireṇa tu vairabhāvaḥ |
vairaprasaṅgo hy ahitāya dṛṣṭas
tasmād dhi vairaṃ na karoti vidvān || 12sa cel labhed vai nipakaṃ sahāyaṃ
loke caraṃ sādhu hi nityam eva |
abhibhūya sarvāṇi parisravāṇi
careta tenāptamanā smṛtātmā || 13no cel labhed vai nipakaṃ sahāyaṃ
loke caraṃ sādhu hi nityam eva |
rājeva rāṣṭraṃ vipulaṃ prahāya
ekaś caren na ca pāpāni kuryāt || 14caraṃś ca nādhigaccheta
sahāyaṃ tulyam ātmanaḥ |
ekacaryāṃ dṛḍhaṃ kuryān
nāsti bāle sahāyatā || 15ekasya caritaṃ sreyo
ekasya caritaṃ ṣreyo na tu bālaḥ sahāyakaḥ |
na tu bālasahāyatā ekaś caren na ca pāpāni kuryād
alpotsukaś cared eko alpotsuko ’raṇyagataiva nāgaḥ || 16
mātaṅgāraṇye nāgavat || 16
|| drohavargaḥ || ||