Udānavarga

Prakīrṇakavarga

rvaṃ hi kṛtyaṃ pratijāgareta
mā me kṛtyaṃ kṛtyakāle vihanyāt |
taṃ nityakāle pratiyatyakāriṇaṃ
naiva kṛtyaṃ kṛtyakāle vihanti || 1

vyāyametaiva puruṣo
yāvad arthasya niṣpadaḥ |
paśyed asau tathātmārthaṃ
yathaivecchet tathā bhavet || 2

uttiṣṭhata vyāyamata
kurudhvaṃ dvīpam ātmanaḥ |
karmāro rajatasyaiva
haradhvaṃ malam ātmanaḥ |
nirdhāntamalā hy anaṅgaṇā
na punar jātijarām upeṣyatha || 3

alajjitavye lajjante
lajjitavye tv alajjinaḥ |
abhaye bhayadarśīno
bhaye cābhayadarśinaḥ |
mithyādṛṣṭisamādānāt
satvā gacchanti durgatim || 4

yas tu pūrvaṃ pramādyeha
paścād vai na pramādyate |
sa imaṃ bhāsate lokam
abhramuktaiva candramāḥ || 5

yas tu pūrvaṃ pramādyeha
paścād vai na pramādyate
sa imāṃ viṣaktikāṃ loke
smṛtaḥ samativartate || 6

daharo ’pi cet pravrajate
yujyate buddhaśāsane |
sa imaṃ bhāsate lokam
abhramuktaiva candramāḥ || 7

daharo ’pi cet pravrajate
yujyate buddhaśāsane |
sa imāṃ viṣaktikāṃ loke
smṛtaḥ samativartate || 8

yasya pāpakṛtaṃ karma
kuśalena pithīyate |
sa imaṃ bhāsate lokam
abhramuktaiva candramāḥ || 9

yasya pāpakṛtaṃ karma
kuśalena pithīyate |
sa imāṃ viṣaktikāṃ loke
smṛtaḥ samativartate || 10

yo jīvite na tapate
maraṇānte ca sarvaśaḥ |
sa vai dṛṣṭapado dhīro
maraṇānte na śocati || 11

yo jīvite na tapate
maraṇānte ca sarvaśaḥ |
sa vai dṛṣṭapado dhiraḥ
śokamadhye na śocati || 12

yo jīvite na tapate
maraṇānte ca sarvaśaḥ |
sa vai dṛṣṭapado dhīro
jñātimadhye virocate || 13

kṛṣnāṃ dharmāṃ viprahāya
śuklāṃ bhāvayata bhikṣavaḥ
okād anokam āgamya
vivekam anubṛṃhayet |
tatra cābhirametāryo
hitvā kāmān akiñcanaḥ || 14

śuddhasya hi sadā phalguḥ
śuddhasya poṣathaḥ sadā |
śuddhasya śucikarmaṇaḥ
sadā saṃpadyate vratam || 15

kṣetrāṇi tṛṇadoṣāṇi
rāgadoṣā tv iyaṃ prajā |
tasmād vigatarāgebhyo
dattaṃ bhavati mahāphalam || 16

ketrāṇi tṛṇadoṣāṇi
dveṣadoṣā tv iyaṃ prajā |
tasmād vigatadveṣebhyo
dattaṃ bhavati mahāphalam || 17

kṣetraṇi tṛṇadoṣāni
mohadoṣā tv iyaṃ prajā |
tasmād vigatamohebhyo
dattaṃ bhavati mahāphalam || 18

kṣetrāṇi tṛṇadosāṇi
mānadoṣā tv iyaṃ prajā |
tasmād vigatamānebhyo
dattaṃ bhavati mahāphalam || 19

kṣetrāṇi tṛṇadoṣāṇi
lobhadoṣā tv iyaṃ prajā |
tasmād vigatalobhebhyo
dattaṃ bhavati mahā­phalam || 20

kṣetrāni tṛṇadoṣāṇi
tṛṣṇadoṣā tv iyaṃ prajā |
tasmād vigatatṛṣṇebhyo
dattaṃ bhavati mahāphalam || 21

ṣaṣṭha adhipatī rājā
rajyamāne rajasvalaḥ |
arakte virajā bhavati
rakte bālo nirucyate || 22

na­garaṃ hy asthiprākāraṃ
māṃsaśoṇitalepanaṃ |
yatra rāgas ca dveṣaś ca
māno mrakṣaś ca bādhyate || 23

hetuprabhavaṃ sadā hi duḥkhaṃ
tad apaśyaṃ sa hi tena tatra baddhaḥ |
tasya tu samayāj jahāti saṅgaṃ
na hi bāhyā prajahanti taṃ mahaugham || 24

|| prakīrṇakavarga || ||