Udānavarga

Puṣpavarga

ka imāṃ pṛthivīṃ vijesyate
yamalokaṃ ca tathā sadevakaṃ |
ko dharmapadaṃ sudeśitam
kuśalaḥ puṣpam iva praceṣyate || 1

śaikṣaḥ pṛthivīṃ vijeṣyate
yamalokaṃ ca tathā sadevakam
sa hi dharmapadaṃ sudeśitaṃ
kuśalaḥ puṣpam iva praceṣyate || 2

vanaṃ chindata mā vṛkṣaṃ
vanād vai jāyate bhayam |
chitvā vanaṃ samūlaṃ tu
nirvaṇā bhavata bhikṣavaḥ || 3

na chidyate yāvatā vana
hy anumātram api narasya bandhuṣu |
pratibaddhamanā sa tatra vai
vatsaḥ kṣīrapaka iva mātaram || 4

ucchindhi hi sneham ātmanaḥ
padmaṃ śāradakaṃ yathodakāt |
śāntimārgam eva bṛṃhayen
nirvānaṃ sugatena deśitam || 5

yathāpi ruciraṃ puṣpaṃ
varṇavat syād agandhavat |
eva subhāṣitā vāca
niṣphalāsāv akurvataḥ || 6

yathāpi ruciraṃ puṣpaṃ
varṇavat syāt sugandhavat |
evaṃ subhāṣitā vācā
saphalā bhavati kurvata|| 7

yathāpi bhramaraḥ puṣpād
varṇagandhāv aheṭhayan |
paraiti rasam ādāya
tathā grāmā muniś caret || 8

na pareṣāṃ vilomāni
na pareṣāṃ kṛtākṛtam |
ātmanas tu samīkṣeta
samāni viṣamāni ca || 9

yathāpi puṣparāśibhyaḥ
kuryān mālāguṇāṃ bahūn |
evaṃ jātena martyena
kartavyaṃ kuśalaṃ bahu || 10

varṣāsu hi yathā puṣpaṃ
vaguro vipramuñcati |
evaṃ rāga ca doṣaṃ ca
vipramcata bhikṣavaḥ || 11

yathā saṃkārakūṭe tu
vyujjhite hi mahāpathe |
padmaṃ tatra tu jāyeta
śucigandhi manoramam || 12

evaṃ saṃrabhūte ’sminn
andhabhūte pṛthagjane |
prajñayā vyatirocante
samyakṣaṃbuddhaśrāvakāḥ || 13

puṣpāṇy eva pracinvantam
vyāsaktamanasaṃ naram |
suptaṃ grāmaṃ mahaughaiva
mṛtyur ādāya gacchati || 14

⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − naram |
suptaṃ grāmaṃ mahaughaiva
mṛtyur ādāya gacchati || 14A

puṣpāṇy eva pracinvantaṃ
vyāsaktamanasaṃ naram |
atṛptam eva kāmeṣu
tv antakaḥ kurute vaśam || 15

puṣpāṇy eva pracinvantaṃ
vyāsaktamanasaṃ naram |
anutpanneṣu bhogeṣu
tv antakaḥ kurute vaśam || 16

kumbhopamaṃ kāyam imaṃ viditvā
marīcidharmaṃ paribudhya caiva |
chitveha mārasya tu puṣpakāṇi
tv adarśanaṃ mṛtyurājasya gacchet || 17

phenopamaṃ kāyam imaṃ viditvā
marīci­dharmaṃ paribudhya caiva |
chitveha mārasya tu puṣpakāi
tv adarśanaṃ mṛtyurājasya gacchet || 18

kumbhopamaṃ lokam imaṃ viditvā
marīci­dharmaṃ paribudhya caiva |
chitveha mārasya tu puṣpakāi
tv adarśanaṃ mṛtyurājasya gacchet || 19

phenopamaṃ lokam imaṃ viditvā
marīci­dharmaṃ paribudhya caiva |
chitveha mārasya tu puṣpakaṇi
tv adarśanaṃ mṛtyurājasya gacchet || 20

yo nādhyagamad bhaveṣu sāraṃ
buddh puṣpam udumbarasya yadvat |
sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ
hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam || 21

yo rāgam ucchinatty aśeṣaṃ
bisapuṣpam iva jaleruha vigāhya |
sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ
hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam || 21A

yo dveṣam udācchinatty aśeṣaṃ
bisapuṣpam iva jaleruhaṃ vigāhya |
sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ
hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purānam || 21B

yo moham udācchinatty aśeṣam
bisapuṣpam iva jaleruhaṃ vigāhya |
sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ
hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam || 21C

yo mānam udācchinatty aśeṣaṃ
bisapuṣpam iva jaleruhaṃ vigāhya |
sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ
hy uragorṇam iva tvacaṃ purāṇam || 21D

yo lobham udācchinatty aśeṣaṃ
bisapuṣpam iva jaleruhaṃ vigāhya |
sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ
hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam || 21E

tṛṣṇāṃ ya udācchinatty aśeṣaṃ
bisapuṣpam iva jaleruhaṃ vigāhya |
sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ
hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam || 21F

|| puṣpavargaḥ || ||