Udānavarga
Aśvavarga
bhadro yathāśvaḥ kaśayābhispṛṣṭa
hy ātāpinaḥ saṃvijitāś careta |
śrāddhas tathā śīlaguṇair upetaḥ
samāhito dharmaviniścayajñaḥ |
jitendriyaḥ kṣāntibalair upeto
jahāti sarvaṃ sa bhavān aśeṣān || 1bhadro yathāśvaḥ kaśayābhitāḍita
hy ātāpinaḥ saṃvijitāś careta |
śrāddhas tathā śīlaguṇair upetaḥ
samāhito dharmaviniścayaa jñaḥ |
saṃpannavidyācaraṇaḥ pratismrtas
tāyī sa sarvaṃ prajahāti duḥkham || 2yasyendriyāṇi samatāṃ gatāni
aśvo yathā sārathinā sudāntaḥ |
prahīṇadoṣāya nirāsravāya
devāpi tasmai spṛhayanti nityam || 3apramattaḥ pramatteṣu
supteṣu bahujāgaraḥ |
abalāśva iva bhadrāśvaṃ
hitvā yāti sumedhasam || 4hrīniṣevī hi puruṣaḥ
prājño yaḥ susamāhitaḥ |
sarvapāpaṃ jahāty eṣa
bhadrāśvo hi kaśām iva || 5dānto vai samitiṃ yāti
dāntaṃ rājādhirohati |
dāntaḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ
yo ’tivākyaṃ titīkṣati || 6yo hy aśvaṃ damayej jānyam
yac cehāśvataraṃ damayed ājāneyaṃ ca saindhavam |
ājanyaṃ vāpi saindhavam | kuñjaraṃ vā mahānāgam
kuñjaraṃ vā mahānāgam ātmā dāntas tato varam || 71
ātmadāntas tato varam || 7na hy asau tena yānena
na hi tena sa yānena tāṃ bhūmim adhigacchati |
tāṃ bhūmim abhisaṃbhavet | ātmanā hi sudāntena
yām ātmanā sudāntena kṣipraṃ śāntiṃ nigacchati || 8
dānto dāntena gacchati || 8yac cehāśvataraṃ damayed
ājanyaṃ vāpi saindhavaṃ |
kuñjaraṃ vā mahānāgaṃ
ātmadāntas tato varam || 8Ana hi tena sa yānena
tāṃ bhūmim abhisaṃbhavet |
yām atmanā sudantena
bhave duḥkhasya pāragaḥ || 8Byac cehāśvataraṃ damayed
ājanyaṃ vāpi saindhavaṃ |
kuñjaraṃ vā mahānāgam
ātmadāntas tato varam || 8Cna hy asau tena yānena
na hi tena sa yānena tāṃ bhūmim adhigacchati |
tāṃ bhūmim abhisaṃbhavet | ātmanā hi sudāntena
yām ātmanā sudāntena sarvāś tyajati durgatīḥ || 9
sarvāṃ tyajati durgatiḥ || 9yac cehāśvataraṃ damayed
ājanyaṃ vāpi saindhavaṃ |
kuñjaraṃ vā mahānāgam
ātmadāntas tato varam|| 9Ana hy asau tena yānena
na hi tena sa yānena tāṃ bhūmim adhigacchati |
taṃ bhūmim abhisaṃbhavet | ātmanā hi sudāntena
yām ātmanā sudāntena sarvaṃ chinatti bandhanam || 10
sarvaṃ chindati bandhanam || 10yac cehāśvataraṃ damayed
ājanyaṃ vāpi saindhavam |
kuñjaraṃ vā mahānāgam
ātmadāntas tato varam || 10Ana hy asau tena yānena
na hi tena sa yānena tāṃ bhūmim adhigacchati |
tāṃ bhūmim abhisaṃbhavet | ātmanā hi sudāntena
yām ātmanā sudāntena sarvaduḥkhāt pramucyate || 11
sarvaduḥkhāt pramucyate || 11yac cehāsvataraṃ daṃayed
ājanyaṃ vāpi saindhavam |
kuñjaraṃ vā mahānāgam
ātmadāntas tato varam || 11Ana hi tena sa yānena
tāṃ bhūmim abhisaṃbhavet |
yām ātmanā sudāntena
sarvāṃ jahāti saṃpadam || 11Byac cehāśvataraṃ damayed
ājanyaṃ vāpi saindhavam |
kuñjaraṃ vā mahānāgam
ātmadāntas tato varam || 11Cna hy asau tena yānena
na hi tena sa yānena tāṃ bhūmim adhigacchati |
tāṃ bhūmim abhisaṃbhavet | ātmanā hi sudāntena
yām ātmana sudāntena nirvāṇasyaiva so ’ntike || 12
nirvāṇasyaiva so ’ntike || 12ātmānam eva damayed
bhadrāśvam iva sārathiḥ |
ātmanā hi sudāntena
smṛtimaṃ duḥkhapāragaḥ || 13ātmaiva hy ātmano nāthaḥ
ātmā śaraṇam ātmanaḥ |
tasmāt samyamayātmānaṃ
bhadrāśvam iva sārathiḥ || 14
|| aśvavargaḥ || ||