Udānavarga
Krodhavarga
krodhaṃ jahed viprajahec ca mānaṃ
saṃyojanaṃ sarvam atikrameta |
taṃ nāmne rūpe ca asajyamānam
akiñcanaṃ nānupatanti saṅgāḥ || 1krodhaṃ jahed utpatitaṃ
rāgaṃ jātaṃ nivārayet |
avidyāṃ prajahed dhīraḥ
satyābhisamayāt sukham || 2krodhaṃ hatvā sukhaṃ śete
krodhaṃ hatvā na śocati |
krodhasya viṣamūlasya
madhuraghnasya bhikṣavaḥ
vadham āryāḥ praśaṃsanti
taṃ ca hatvā na śocati || 3yat tu rocayati kruddho
duṣkṛtaṃ sukṛtaṃ tv iti |
pascāt sa vigate krodhe
sprṣṭvāgnim iva tapyate || 4ahrīkaś cānavatrāpī
ahrīkyo ’py anavatrāpī cāvrataś caiva roṣaṇaḥ |
bhavati krodhano ’vrataḥ | krodhena hy abhibhūtasya
krodhcna cābhibhūtasya dvīpaṃ nāstīha kiṃ cana || 5
na dvīpo bhavati kaś cana || 5abalaṃ hi balaṃ tasya
yasya krodhe balaṃ balam |
kruddhasya dharmahīnasya
pratipattir na vidyate || 6yas tv ayaṃ balavāṃ bhūtvā
durbalasya titīkṣati |
tām āhuḥ paramāṃ kṣāntiṃ
nityaṃ kṣamati durbalaḥ || 7yaḥ pareṣāṃ prabhūḥ saṃs tu
durbalāṃ saṃtitīkṣati |
tām āhuḥ paramāṃ kṣāntiṃ
nityaṃ kṣamati durbalaḥ || 8atyukto hi parair yo vai
balavāṃ saṃtitikṣati |
tām āhuḥ paramāṃ kṣāntiṃ
nityaṃ kṣamati durbalaḥ || 9ātmānaṃ ca paraṃ caiva
mahato rakṣate bhayāt |
yaḥ paraṃ kupitaṃ jñātvā
svayaṃ tatropaśāmyati || 10ubhayoś carate so ’rtham
ātmanasya parasya ca |
yaḥ paraṃ kupitaṃ jñātvā
svayaṃ tatropaśāmyati || 11ubhārthe caramāṇaṃ taṃ
hy ātmanasya parasya ca |
abalaṃ manyate bālo
dharmeṣv avavicakṣaṇaḥ || 12jayaṃ hi manyate bālo
vacobhiḥ paruṣair vadan |
nityam iva jayas tasya
yo ’tivākyaṃ titīkṣati || 13sreṣṭhasya vākyaṃ kṣamate bhayena
saṃrambhahetoḥ sadrśasya caiva |
yo vai nihīnasya vacaḥ kṣameta
tām uttamāṃ kṣāntim ihāhur āryāḥ || 14kruddho vācaṃ na bhāṣeta
pariṣatsv atha vā mithaḥ |
krodhābhibhūtaḥ puruṣaḥ
svam arthaṃ hi na budhyate || 15satyaṃ vaden na ca krudhyed
dadyād alpād api svayaṃ |
sthānair ebhis tribhir yukto
devānām antikaṃ vrajet || 16sāntasya hi kutaḥ krodho
dāntasya samajīvinaḥ |
samyagājñāvimuktasya
krodho nāsti prajānataḥ || 17tasyaiva pāpaṃ bhavati
yaḥ kruddhc krudhyate punaḥ |
kruddheṣv akruddhamānas tu
saṃgrāmaṃ durjayaṃ jayet || 18akrodhena jayet krodham
asādhuṃ sādhunā jayet |
jayet kadaryaṃ dānena
satyena tv anṛtaṃ jayet || 19akruddhasya kutaḥ krodho
dāntasya samajīvinaḥ |
samyagājñāvimuktasya
krodhas tasya na vidyate || 20akrodhaś cāvihiṃsā ca
vasaty āryeṣu sarvadā |
sadā pāpajane krodhas
tiṣṭhati parvato yathā || 21yas tv ihotpatitaṃ krodhaṃ
rathaṃ bhrāntam iva dhārayet |
vadāmi sārathiṃ taṃ tu
raśmigrāho ’yam anyathā || 22
|| krodhavargaḥ ||
uddānaṃ || śramaṇo mārgasatkāro
drohasmrtiprakīrṇakaḥ |
udakaṃ puṣpam aśvaś ca
saha krodhena te daśaḥ || ||