Udānavarga
Kāmavarga
kāma jānāmi te mūlaṃ
saṃkalpāt kāma jāyase |
na tvāṃ saṃkalpayiṣyāmi
tato me na bhaviṣyasi || 1kāmebhyo jāyate śokaḥ
kāmebhyo jāyate bhayam |
kāmebhyo vipramuktānāṃ
nāsti śokaḥ kuto bhayam || 2ratibhyo jāyate śoko
ratibhyo jāyate bhayam |
ratibhyo vipramuktānāṃ
nāsti śokaḥ kuto bhayam || 3madhurāgrā vipāke tu
kaṭukā hy abhinanditāḥ |
kāmā dahanti vai bālān
ulkevāmuñcataḥ karam || 4na tad dṛdhaṃ bandhanam āhur āryā
yad āyasaṃ dāravaṃ balbajaṃ vā |
saṃraktacittasya hi mandabuddheḥ
putreṣu dāreṣu ca yā avekṣā || 5etad dṛdhaṃ bandhanam āhur āryāh
samantataḥ susthiraṃ duṣpramokṣam |
etad api cchitvā tu parivrajanti
hy anapekṣiṇaḥ kāmasukhaṃ prahāya || 6na te kāmā yāni citrāṇi loke
saṃkalparāgaḥ puruṣasya kāmaḥ |
tiṣṭhanti citrāṇi tathaiva loke
athātra dhīrā vinayanti cchandam || 7na santi nityā manujeṣu kāmāḥ
santi tv anityāḥ kāmino yatra baddhāḥ |
tāṃs tu prahāya hy apunarbhavāya
hy anāgataṃ mṛtyudheyaṃ vadāmi || 8chandajāto hy avasrāvī
manasānāvilo bhavet |
kāmeṣu tv apratibaddhacitta
ūrdhvasroto nirucyate || 9anupūrveṇa medhāvī
stokaṃ stokaṃ kṣaṇe kṣaṇe |
karmāro rajatasyaiva
nirdhamen malam ātmanaḥ || 10rathakāra iva carmanaḥ
parikartann upānaham |
yad yaj jahāti kāmānāṃ
tat tat saṃpadyate sukham || 11sarvaṃ cet sukham iccheta
sarvakāmāṃ parityajet |
sarvakāmaparityāgī
hy atyantaṃ sukhaṃ edhate || 12yāvat kāmān anusaraṃ
na tṛptiṃ manaso ’dhyagāt |
tato nivṛttiṃ pratipaśyamānās
te vai tṛptāḥ prajñayā ye sutṛptāḥ || 13śreyasī prajñayā tṛptir
na hi kāmair vitṛpyate |
prajñayā puruṣaṃ tṛptaṃ
tṛṣṇā na kurute vaśam || 14gṛddhā hi kāmesu narāh pramattā
hy adharme bata te ratāḥ |
antarāyaṃ na te paśyanty
alpake jīvite sati || 15durmedhasaṃ hanti bhogo
na tv ihātmagaveṣiṇam |
durmedhā bhogatṛṣnābhir
hanty ātmānam atho parān || 16na karṣāpaṇavarṣeṇa
tṛptiḥ kāmair hi vidyate |
alpāsvādasukhāḥ kāmā
iti vijñāya paṇḍitaḥ || 17api divyeṣu kāmeṣu
sa ratiṃ nādhigacchati |
tṛṣṇākṣayarato bhavati
buddhānāṃ śrāvakaḥ sadā || 18parvato ’pi suvarṇasya
samo himavatā bhavet |
vittaṃ taṃ nālam ekasya
etaj jñātvā samaṃ caret || 19duḥkhaṃ hi yo veda yato nidānaṃ
kāmeṣu jantu sa kathaṃ rameta |
upadhiṃ hi loke śalyam iti matvā
tasyaiva dhīro vinayāya śikṣet || 20
|| kāmavargaḥ || ||