Udānavarga

Mitravarga

aśrāddhebhiḥ kadaryebhiḥ
piśunair vibhūtinandibhiḥ |
sākh­yaṃ kurvīta na prājña
saṃgatiḥ pāpair hi pāpikā || 1

śrāddhebhiḥ peśalebhiś ca
śīlavadbhir bahuśrutaiḥ |
sākhyaṃ kurvīta saprajñaḥ
saṃgatir bhadrair hi bhadrikā || 2

na bhajet pāpaka mitraṃ
na bhajet puruṣādhamam |
bhajeta mitraṃ kalyāṇaṃ
bhajed uttamapūruṣam || 3

addhā narāḥ sevitavyāḥ
śrutādhyāḥ sthānacintakāḥ |
teṣāṃ hi śrutvā tu subhāsitāni
vināpi tebhyo labhate viśeṣam || 4

hīyati puruṣo nihīnasevī
na tu khalu hāyeta tulyase |
śreṣṭham upagato hy upaiti śraiṣṭh­yaṃ
tasmāc chreṣṭham ihātmano bhajeta || 5

śreyo hi labhate nityaṃ
yaḥ śreṣṭhān upasevate |
prajñayā cottamatamāṃ
śīlenopaśamena ca || 6

pūtimatsyāṃ kuśāgreṇa
yo naro hy upanahyate |
kuśāpi pūtikā vānti
hy evaṃ pāpopasevanā || 7

ta­garaṃ palāśapatreṇa
yo naro hy upanahyati |
patrāṇy api sugandhīni
sad cvaṃ saṃgamāt satām || 8

akurvann api pāpāni
kurvāṇam upasevate |
saṅkito bhavati pāpasya
avarṇaś cāsya vardhate || 9

saṃ­sevamānaḥ pāpo hi
saṃ­spṛṣṭaḥ saṃspṛśet parān |
śaro liptaḥ kalāpasthān
aliptān upalimpati |
upalepabhayād dhīro
naiva pāpasakhā bhavet || 10

yādrśaṃ kurute mitraṃ
yadṛśa copasevate |
na cirāt tadṛśo bhavati
saṃsevā hy asya tādrśī || 11

tasmāt phalapuṭasyaiva
dṛṣṭvā saṃpākam ātmanaḥ |
asanto nopaseveta
santaḥ seveta paṇḍitaḥ || 12

yāvajjīvaṃ pi ccd bālaḥ
paṇḍitāṃ paryupāsate |
na sa dharmaṃ vijānāti
darvī sūparasān iva || 13

muhūrtam api saprajñaḥ
paṇḍitāṃ paryupāsate |
sa vai dharmaṃ vijānāti
jihvā sūparasān iva || 14

yāvajjīvaṃ pi ced bālaḥ
paṇḍitāṃ paryupāsate |
na sa dharmaṃ vijānāti
prajñā hy asya na vidyate || 15

muhūrtam api saprajña
paṇḍitām paryupāsate |
sa vai dharmaṃ vijānāti
prajñā tasya hi vidyate || 16

yāvajjīvaṃ pi ced bālaḥ
paṇḍitāṃ paryusate |
na sa dharmaṃ vijānati
samyakṣaṃbuddhadeśitam || 17

muhūrtam api saprajñaḥ
paṇḍitāṃ paryupāsate |
sa vai dharmaṃ vijānāti
samya­kṣambuddha­deśitam || 18

ekam arthapadaṃ proktaṃ
paṇḍitasyārthakārakam |
bālasya tu na kṛtyāya
syāt sarvaṃ buddhabhāṣitam || 19

bālaḥ padasahas­reṇa
padam ekaṃ na budhyate |
padenaikena medhā
padānāṃ vindate śatam || 20

amitraḥ paṇḍitaḥ śreyā
na tu bālo ’nukampakaḥ |
bālo ’nukampamano hi
narakān upakarṣati || 21

yo jāniyād ahaṃ bāla
iti bālaḥ sa paṇḍitaḥ |
laḥ paṇḍitamānī tu
bāla eva nirucyate || 22

yac ca laḥ praśaṃseta
yac ca nindeta paṇḍita |
nindā tu paṇḍitāc chreṣṭhā
na tu bālāt praśaṃsanā || 23

bālaṃ na paśyec chṛṇuyān
na ca no tena saṃvaset |
duḥkho bālair hi saṃvāso
hy amitreṇaiva sarvaśaḥ |
dhīrais tu sukhasaṃvāso
jñātīnām iva saṃgamaḥ || 24

dhīraṃ prājñaṃ niṣeveta
śīlavantaṃ bahuśrutam |
dhaureyaṃ javasaṃpannaṃ
candraṃ tārāganā iva || 25

|| mitravargaḥ || ||