Udānavarga
Nirvāṇavarga
kurmo yathāṅgāni svake kapāle
samādadhītātmavitarkitāni |
aniḥśrito hy anyam aheṭhayānaḥ
parinirvṛto nāpavadeta kaṃ cit || 1kṣāntiḥ paramaṃ tapas titīkṣā
nirvāṇaṃ paramaṃ vadanti buddhāḥ |
na hi pravrajitaḥ paropatāpī
śramaṇo bhavati paraṃ viheṭhayaṃ vai || 2mā kaṃ cit paruṣaṃ brūthaḥ
proktāḥ prativadanti tam |
duḥkhā hi saṃrambhakathāḥ
pratidaṇḍaṃ spṛśanti hi || 3yadīrayasi hātmānaṃ
kaṃsīvopahatā sadā |
jātimaraṇasaṃsāraṃ
ciraṃ hy anubhaviṣyasi ||na tv īrayasi hātmānaṃ
kaṃsir nopahatā yathā |
eṣa prāpto ’si nirvāṇaṃ
saṃrambhas te na vidyate ||ārogyaparamā Iābhā
saṃtuṣṭiparamaṃ dhanam |
viśvāsaparamaṃ mitraṃ
nirvāṇaparamaṃ sukham || 6kṣudhā parama rogāṇāṃ
saṃskārā duḥkham eva tu |
etaj jñātvā yathābhūtaṃ
nirvāṇaparamo bhavet || 7alpakāḥ sugatiṃ yānti
bahavo yānti durgatim |
etaj jñātvā yathābhūtaṃ
nirvāṇaparamo bhavet || 8sahetuṃ sugatiṃ yānti
sahetuṃ yānti durgatim |
sahetuṃ parinirvānti
hy evam etat sahetukam || 9gatir mṛgaṇāṃ pravaṇam
ākāśaṂ pakṣiṇāṃ gatiḥ |
dharmo gatir vibhāgīnāṃ
nirvāṇaṃ tv arhatāṃ gatiḥ || 10⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ¦ ⏑ − − − ¦¦ ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ¦ ⏑ − ⏑ −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ¦ ⏑ − − − ¦¦ ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ¦ ⏑ − ⏑ −|| 10A⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ¦ ⏑ − − − ¦¦ ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ na saṃvaset |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ¦ ⏑ − − − ¦¦ ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ¦ ⏑ − ⏑ −|| 10Bna hīdaṃ hīnavīryeṇa
mandenāpy avijānatā |
nirvāṇaṃ śakyam adhigantuṃ
sarvagrantha pradālanam || 11⏓ taḥ kāmeṣu ni ⏓ ⏓ ¦¦ ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ¦ ⏑ − ⏑ −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ¦ ⏑ − − − ¦¦ ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ¦ ⏑ − ⏑ −|| 11Asiñca bhikṣor imāṃ nāvaṃ
siktā laghvī bhaviṣyati |
hitvā rāgaṃ ca doṣaṃ ca
tato nirvāṇam eṣyasi || 121abhūt pūrve tato nābhūn
nābhūt pūrve tato hy abhūt |
na cābhun na bhaviṣyati
na vāpy etarhi vidyate || 13durdṛśaṃ satyam acalaṃ
sudṛśaṃ pratividhyataḥ |
tṛṣṇākṣayaṃ paśyato hi
duḥkhasyānto nirucyate || 14chitvā tṛṣṇāṃ praśāmyeha
rajaḥ sarvaṃ samāhitaḥ |
viśoṣayitvā saritāṃ
duḥkhśyānto nirucyate || 15bhitvā kāyaṃ ca saṃjñāṃ
ca vedanāṃ vyupaśāmya ca |
vijñānāstagamaṃ labdhvā
duḥkhasyānto nirucyate || 16dṛṣṭe tu dṛṣṭamātreṇa
śrute ca srutamātratā |
mate tathaiva vijñāte
duḥkhasyānto nirucyate || 17ene mene tathā dapphe
daḍapphe ceti budhyataḥ |
sarvasmād viratiḥ pāpād
duḥkhasyānto nirucyate || 18māśā tuṣā saṃśamā ca
sarvatra viradī tathā |
sarvasmād viratiḥ pāpād
duḥkhasyānto nirucyate || 19aniḥśritasyācalitaṃ
prasrabdhiś ceha vidyate |
na gatir na cyutiś caiva
duḥkhasyānto nirucyate || 20ajāte sati jātasya
vaden niḥsaraṇaṃ sadā |
asaṃskṛtaṃ ca saṃpaśyaṃ
saṃskṛtāt parimucyate || 21jātaṃ bhūtaṃ samutpannaṃ
kṛtaṃ saṃskṛtam adhruvam |
jarāmaraṇasaṃghātaṃ
moṣadharmapralopanam |
āhāranetrīprabhavaṃ
nālaṃ tad abhinanditum || 22tasya niḥsaranaṃ śāntam
atarkāvacaraṃ padam |
nirodho duḥkhadharmāṇāṃ
saṃskāropaśamaṃ sukham || 23abhijānāmy ahaṃ sthānaṃ
yatra bhūtaṃ na vidyate |
nākāśaṃ na ca vijñānaṃ
na sūryaś candramā na ca || 24naivāgatir na ca gatir
nopapattiś cyutir na ca |
apratiṣṭham anālambaṃ
duḥkhāntaḥ sa nirucyate || 25yatra nāpo na pṛthivī
tejo vāyur na gāhate |
na tatra śuklā dyotanti
tamas tatra na vidyate || 26na tatra candramā bhāti
nādityo vai prakāśyate |
yathā tv ihātmanā vetti
munir mauneyam ātmanaḥ |
atha rūpād arūpāc ca
sarvaduḥkhāt pramucyate || 27niṣṭhāgato hy asaṃtrāsī
na vikanthī na kaukṛtiḥ |
ācchettā bhavaśalyānām
antimo ’sya samucchrayaḥ || 28eṣā hi paramā niṣṭhā
śāntam padam anuttaram |
kṣayaḥ sarvanimittānām
pradānapadam acyutam || 29tulyam atulyaṃ ca saṃbhavaṃ
bhavasaṃskāram avāsrjan muniḥ |
ādhyātmarataḥ samāhito
hy abhinat kośam ivāṇḍasaṃbhavam || 30jayate dānaṃ dharmadānaṃ ca sarvaṃ
sarvaṃ dānaṃ dharmadānaṃ jināti jayate ratiṃ dharmaratiṃś ca sarvām |
sarvāṃ ratiṃ dharmaratiṃ jināti | jayate balaṃ kṣāntibalaṃ ca sarvaṃ
sarvaṃ balaṃ kṣāntibalaṃ jināti jayate sukhaṃ sarvatṛṣṇānirodhaḥ || 31
tṛṣṇakṣayaḥ sarvasukhaṃ jināti || 31
|| nirvāṇavargaḥ || ||