Udānavarga
Paśyavarga
supaśyaṃ paravadyaṃ syād
ātmavadyaṃ tu durdṛśam |
paraḥ parasya vadyāni
tūtpunāti busaṃ yathā |
ātmanaś chādayaty eṣa
kṛtvā yadvat kaliṃ śaṭhaḥ || 1paravadyānudarśino
nityāvadhyānasaṃjñinaḥ |
vāmā dharmāḥ pravardhante
sa hy ārād dharmadarśanāt || 2ahrīkena sujīvaṃ syāt
kākaśureṇa dhvāṅkṣiṇā |
praskandinā pragalbhena
saṃkliṣṭaṃ tv iha jīvate || 3hrīmatā tv iha durjīvaṃ
nityaṃ śucigaveṣiṇā |
sulīnenāpragalbhena
śuddhājīvena paśyatā || 4andhabhūto hy ayaṃ lokas
tanuko ’tra vipaśyakaḥ |
śakunto jalamuktaiva
hy alpaṃ svargeṣu modate || 5moṣasaṃbandhano loko
bhavyarūpa iva dṛśyate |
upadhībandhanā bālās
tamasā parivāritāḥ |
asat sad iva dṛśyate
paśyato nāsti kiñcanam || 6ahaṃkārasṛtā martyāḥ
parakāropasaṃhitāḥ |
etad eke na jānanti
paśyanti na hi śalyataḥ || 7etat tu śalyaṃ pratiyatya paśyato
hy adhyavasitā yatra prajāḥ prasaktāḥ |
ahaṃ karomīti na tasya hiṃsyāt
paraḥ karotīti na tasya hiṃsyāt || 8mānopeto hy ayaṃ loko
mānasaktaḥ sadā sthitaḥ |
dṛṣṭibhiś caiva saṃrabdhaḥ
saṃsāraṃ nātivartate || 9yat prāptaṃ yac ca prāptavyaṃ
rajaḥkīrṇam idaṃ dvayam |
āturyam iti taṃ jñātvā
jahyād vidvāṃ samāhitaḥ || 10śikṣāsārāś ca ye satvā
jīvino brahmajīvinaḥ |
upasthānarataye ca
sa eko ’ntaḥ prakīrtitaḥ || 11bhoktavyāḥ śucayaḥ kāmā
na doṣas teṣu vidyate |
ya evaṃ darśino bālā
dvitīyo ’ntaḥ prakīrtitaḥ || 12etāv antāv anajñāya
tv atilīyanti bāliśaḥ |
apare tv atidhāvanti
cakṣuṣmāṃs tāṃ prapaśyati || 13etāv antau viditvā tu
nābhavaṃs tatra ye budhāḥ |
na caiva tena manyante
vartmas teṣāṃ na vidyate || 14yathā budbudikāṃ paśyed
yathā paśyen marīcikām |
evaṃ lokam avekṣaṃ vai
mṛtyurājaṃ na paśyati || 15yathā budbudikāṃ paśyed
yathā paśyen marīcikām |
evaṃ kāyam avekṣaṃ vai
mṛtyurājaṃ na paśyati || 16paśyatemaṃ sadā kāyaṃ
citraṃ rājarathopamam |
yatra bālāḥ pramuhyante
saṅgo nāsti prajānatām || 17paśyatemaṃ sadā kāyaṃ
citraṃ rājarathopamam |
yatra bālā viṣīdanti
paṇḍito ’tra virajyate || 17Apaśyatemaṃ sadā kāyaṃ
citraṃ rājarathopamam |
yatra bālā viṣīdanti
yathā paṅke jaradgavaḥ || 18paśyatemaṃ sadā kāyaṃ
citraṃ rājarathopamam |
yatra bālāḥ pramuhyante
paṇḍito ’tra virajyate || 19paśya citrakṛtaṃ bimbam
arukaṃ kāyasaṃjñitam |
āturaṃ moṣasaṃkalpaṃ
yasya nāsti dhruvasthitiḥ || 20⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
saṅgo nāsti prajānatām || 20A⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − || 20Bpaśya citrakṛtaṃ bimbaṃ
maṇibhiḥ kuṇḍalais tathā |
alaṃ bālasya mohāya
na tu pāragaveṣinām || 21paśya citrakṛtaṃ bimbaṃ
maṇibhiḥ kuṇḍalais tathā |
alaṃ bālasya mohāya
paṇḍito ’tra virajyate || 22gandhena gātrām anuliptaḥ
pādau gairikarañjitau |
alaṃ bālasya mohāya
na tu pāragaveṣiṇām || 22Agandhena gātrām anuliptaḥ
pādau gairikarañjitau |
alaṃ bālasya mohāya
paṇḍito ’tra virajyate || 22Bpaśya citrakṛtaṃ bimbaṃ
manibhiḥ kuṇḍalais tathā |
alaṃ bālasya mohāya
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − || 22Cpaśya citrakṛtaṃ bimbaṃ
maṇibhiḥ kuṇḍalais tathā |
alaṃ bālasya mohāya
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − || 22Daṣṭāpadīkṛtaḥ keśā
netre cāñjanarañjite |
alaṃ bālasya mohāya
na tu pāragavcṣiṇām || 23aṣṭāpadīkṛtāḥ keśā
netre cāñjanarañjite |
alaṃ bālasya mohāya
paṇḍito ’tra virajyate || 24⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
alaṃ bālasya mohāya
yasya nāsti dhruvasthitiḥ || 24A⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − − −
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ ⏑ − ⏑ − |
alaṃ bālasya mohāya
saṅgo nāsti prajānatām || 24Bañjanīva navā citrā
pūtikāyo hy alaṃkṛtaḥ |
alaṃ bālasya mohāya
na tu pāragaveṣiṇām || 25añjanīva navā citrā
pūtikāyo hy alaṃkṛtaḥ |
alaṃ bālasya mohāya
paṇḍito ’tra virajyate || 26gandhena gātrām anuliptaḥ
pādau gairikarañjitau |
alaṃ balasya mohāya
yasya nāsti dhruvasthitiḥ || 26Agandhena gātrām anuliptaḥ
pādau gairikarañjitau |
alaṃ bālasya mohāya
saṅgo nāsti prajānatām || 26Bañjanīva navā citrā
pūtikāyo hy alaṃkṛtaḥ |
alaṃ bālasya mohāya
yasya nāsti dhruvasthitiḥ || 26Cañjanīva navā citrā
pūtikāyo hy alaṃkṛtaḥ |
alaṃ bālasya mohāya
saṅgo nāsti prajānatām || 26Dkāmeṣu saktāḥ satataṃ hi mūḍhāḥ
saṃyojane vadyam apaśyamānāḥ |
na jātu saṃyojanasaṅgasaktā
hy oghaṃ tareyur vipulaṃ mahāntam || 27ūrdhvaṃ cādhaḥ sarvato vītarāgo
hy ayam aham asmīti ca nānupaśyan |
evam vimukto hi tared ihaugham
atīrṇapūrvaṃ hy apunarbhavāya || 28yo nirvanagair vimokṣitaḥ
saṃvanamukto vanam eva dhāvati |
taṃ paśyatha pudgalaṃ tv imaṃ
mukto bandhanam eva dhāvati || 29nelāṅgaḥ śvetasaṃchanna
ekāro vartate rathaḥ |
anighaṃ paśyatāyāntaṃ
chinnayoktram abandhanam || 30bahavaḥ śaranaṃ yānti
parvatāṃś ca vanāni ca |
ārāmāṃ vṛkṣacaityāṃś ca
manuṣyā bhayatarjitāḥ || 31naitad dhi śaraṇaṃ kṣemaṃ
naitac charaṇam uttamam |
naitac charaṇam āgamya
sarvaduḥkhāt pramucyate || 32yas tu buddhaṃ ca dharmaṃ ca
saṃghaṃ ca saraṇaṃ gataḥ |
catvāri cāryasatyāni
prajñayā paśyate yadā || 33duḥkhaṃ duḥkhasamutpādaṃ
duḥkhasya samatikramam |
āryaṃ cāṣṭāṅgikaṃ mārgaṃ
duḥkhopaśamagāminam || 34etad dhi śaraṇaṃ kṣemam
etac charaṇam uttamam |
etac charaṇam āgamya
sarvaduḥkhāt pramucyate || 35paśyataḥ paśyate paśyaṃ
paśyate cāpy apaśyataḥ |
apaśyaṃ paśyate naiva
paśyato nāpy apaśyataḥ || 36anupaśyanayā ca paśyanā
nānātvaṃ hi tayor ihocyate |
divasasya yathaiva rātribhiḥ
saṃdhānaṃ ca tayor na vidyate || 37anupaśyati cen na paśyati
tv atha cet paśyati nānupaśyati |
paśyann ayaṃ nānupaśyati
tv anupaśyaṃs tu sadā na paśyati || 38paśyaṃ nu kiṃ nānupaśyate
kim apaśyaṃ nānupaśyate sadā
kasmiṃ sati hānupaśyanā
kasmiṃ na sati nānupaśyanā || 39duḥkhaṃ yad ayaṃ na paśyati
tad apaśyann ātmeti paśyati |
duḥkhaṃ tu yathā tathā prapaśyann
ayam ātmeti sadānupaśyati || 40yenāvṛtaḥ pṛthagjanaḥ
saṃskārāṃ duḥkhaṃ na paśyati |
tasmiṃ sati hānupaśyanā
vigate ’smiṃ vigatānupaśyanā || 41
|| paśyavargaḥ || ||