Udānavarga

Pāpavarga

sarvapāpasyākaraṇaṃ
kuśalasyopasaṃpadaḥ |
svacittaparyavadanam
etad buddhasya śāsanam || 1

dadataḥ puṇyaṃ pravardhate
vairaṃ na kriyato ca saṃyamāt |
kuśalī prajahāti pāpakaṃ
rāgadoṣamohakṣayāt tu nirvṛtiḥ || 2

sārdhaṃ carann ckakaḥ sadā
miśro hy anyajanena vedakaḥ |
kuśalī prajahāti pāpakaṃ
krauñcaḥ kṣīrapako yathodakam || 3

dṛṣṭvā hy ādīnavaṃ loke
jñātvā dharmaniraupadhim |
āryo na ramate pāpe
pāpo na ramate śubhe || 4

praviv­eka­rasaṃ jñatvā
rasaṃ copaśamasya vai
nirjvaro bhavati niṣpāpo
dharmaprītirasaṃ piban || 5

anavasruta­cittas­ya
tv anunnahanacctasaḥ |
puṇyapāpaprahīṇasya
nāsti durgatito bhayam || 6

niṣed­dhāraṃ pravaktāraṃ
yaj jāned vadyadarśinam |
nigṛhyavādinaṃ dhīraṃ
tādrśaṃ satataṃ bhajet |
tādrśaṃ bhajamānasya
śreyo bhavati na pāpakam || 7

upaśānto hy uparato
mandabhāsī hy anuddhataḥ |
dhunāti pāpakāṃ dharmāṃ
drurnapatraṃ yathānilaḥ || 8

yo hy apraduṣṭasya narasya duṣyate
śuddhasya nityaṃ vigatāṅgaṇasya
tam eva bālaṃ pratiyāti pāpaṃ
kṣiptaṃ rajaḥ prativātaṃ yathaiva || 9

yad yat karoti puruṣas
tat tat paśyati hātmanaḥ |
kalyāṇakārī kalyāṇaṃ
pāpakārī ca pāpakam || 10

ātmana hi kṛte pāpe
tv ātmanā kliśyate sadā |
ātmanā tv akṛte pāpe
hy ātmanaiva viśudhyate || 11

aśuddhabuddhiṃ pratyātmaṃ
nānyo hy anyaṃ viśodhayet |
abhimathnāti taṃ pāpaṃ
vajram aśmamaṇiṃ yathā || 12

cakṣuṣmāṃ viṣamānīva
vidyamāne parākramet |
paṇḍito jīvaloko ’smiṃ
pāpāni parivarjayet || 13

vaṇig vā sabhayaṃ mārgam
alpaśāstro mahādhano |
viṣaṃ jīvitakāmo va
pāpāni parivarjayet || 14

pāṇau cāsya vraṇo na syād
dhārayet pāṇinā viṣam |
nāvraṇe krāmati viṣaṃ
nāsti pāpam akurvataḥ || 15

sukarāṇi hy asādhūni
svātmano hy ahitāni ca |
yad vai hita ca pathya ca
tad vai paramaduṣkaram || 16

sukaraṃ sādhunā sadhu
sādhu pāpena duṣkaram |
pāpaṃ pāpena sukaraṃ
pāpam āryeṇa duṣkaram || 17

madhuvad manyate bālo
yāvat pāpaṃ na pacyate |
yadā tu pacyate pāpam
atha duḥkhaṃ nigacchati || 18

pāpo ’pi paśyate bhadraṃ
yāvat pāpaṃ na pacyate |
yadā tu pacyate pāpam
atha pāpāni paśyati || 19

bhadro ’pi paśyate pāpaṃ
yāvad bhadraṃ na pacyate |
yadā tu pacyate bhadram
atha bhadrāṇi paśyati || 20

kuryāc cet puruṣaḥ pāpaṃ
nainaṃ kuryāt punaḥ punaḥ |
na tatra cchandaṃ kurvīta
duḥkhaṃ pāpaśya saṃcayaḥ || 21

kuryāt tu puruṣaḥ puṇyaṃ
kuryāc cainaṃ punaḥ punaḥ |
tatra cchandaṃ ca kurvīta
sukhaṃ puṇyasya saṃcayaḥ || 22

abhitvareta kalyāṇe
pāpāc cittaṃ nivārayet |
dhandhaṃ hi kurvataḥ puṇyaṃ
pāpesu ramate manaḥ || 23

alpakaṃ pi kṛtaṃ pāpaṃ
duḥkhāya parataḥ sadā |
mahate bhavaty anarthāya
visaṃ koṣṭhagataṃ yathā || 24

alpakaṃ pi kṛtaṃ puṇyaṃ
paraloke sukhāvaham |
arthāya mahate nityaṃ
sasyānām iva saṃcayaḥ || 25

adaṇḍeṣu hi daṇḍena
yo ’praduṣṭesu duṣyate |
daśānām anyatamaṃ sthānaṃ
kṣipram eva nigacchati || 26

jñātīnām vā vinābhāvaṃ
bhogānāṃ vā parikṣayam |
rājato hy upasargaṃ vāpy
abhyākhyānaṃ ca dāruṇam || 27

vedanāṃ kaṭukāṃ vāpi
śarīrasya ca bhedanam |
ābādhaṃ vāpi paruṣaṃ
cittakṣepam athāpi vā || 28

atha vāsyāpy agārāṇi
hy agnir dahati sarvathā |
bhedāt kāyasya cāprājño
daśamāṃ durgatiṃ vrajet || 29

pāpe tu kṛte hi nāśvasec
cirakṛte dūrakṛte ’pi nāśvaset |
rahasi ca kṛte ’pi nāśvased
asti tasya vipāka iti nāśvaset || 30

puṇye tu kṛte tv ihāśvacec
cirakṛte dūrakṛte ’pi cāsvaset |
rahasi ca kṛte ’pi cāśvased
asti tasya vipāka iti cāśvaset || 31

pāpe tu kṛte hi śocate
cirakṛte dūrakṛte ’pi śocate |
rahasi ca kṛte ’pi śocate
asti tasya vipāka iti śocate || 32

puṇye tu kṛte hi nandate
cirakṛte dūrakṛte ’pi nandate |
rahasi ca kṛte ’pi nandate
asti tasya vipāka iti nandate || 33

iha śocati pretya śocati
pāpakarmā hy ubhayatra śocati
sa hi śocati sa praśocati
dṛṣṭvā karma hi kliṣṭam ātmanaḥ || 34

iha nandati pretya nandati
kṛtapuṇyo hy ubhayatra nandati |
sa hi nandati sa pramodate
dṛṣṭvā karma viśuddham ātmanaḥ || 35

pāpe tu kṛte hi śocate
cirakṛte dūrakṛte ’pi socate |
rahasi ca kṛte ’pi śocate
bhūyaḥ śocati durgatiṃ gataḥ || 36

puṇye tu kṛte hi nandate
cirakṛte dūrakṛte ’pi nandate |
rahasi ca kṛte ’pi nandate
bhūyo nandati sadgatiṃ gataḥ || 37

puṇye tu kṛte hi modate
cirakṛte dūrakṛte ’pi modate |
rahasi ca kṛte ’pi modate
bhūyo modati sadgatiṃ gataḥ || 38

kṛte ca pāpe ’py akṛte ca puṇye
’dharmaṃ samādāya vihāya dharmam |
bibheti mṛtyor iha pāpakarmā
bhinnaplavo madhya ivodakasya || 39

kṛtaṃ ca puṇyaṃ hy akṛtaṃ ca pāpam
satāṃ ca dharmaś carita purāṇaḥ |
bibheti mṛtyor na kadaṃ cid eva
yathaiva nāvā dṛdhayā taranta|| 40

|| pavargaḥ || ||