Udānavarga
Pāpavarga
sarvapāpasyākaraṇaṃ
kuśalasyopasaṃpadaḥ |
svacittaparyavadanam
etad buddhasya śāsanam || 1dadataḥ puṇyaṃ pravardhate
vairaṃ na kriyato ca saṃyamāt |
kuśalī prajahāti pāpakaṃ
rāgadoṣamohakṣayāt tu nirvṛtiḥ || 2sārdhaṃ carann ckakaḥ sadā
miśro hy anyajanena vedakaḥ |
kuśalī prajahāti pāpakaṃ
krauñcaḥ kṣīrapako yathodakam || 3dṛṣṭvā hy ādīnavaṃ loke
jñātvā dharmaniraupadhim |
āryo na ramate pāpe
pāpo na ramate śubhe || 4pravivekarasaṃ jñatvā
rasaṃ copaśamasya vai
nirjvaro bhavati niṣpāpo
dharmaprītirasaṃ piban || 5anavasrutacittasya
tv anunnahanacctasaḥ |
puṇyapāpaprahīṇasya
nāsti durgatito bhayam || 6niṣeddhāraṃ pravaktāraṃ
yaj jāned vadyadarśinam |
nigṛhyavādinaṃ dhīraṃ
tādrśaṃ satataṃ bhajet |
tādrśaṃ bhajamānasya
śreyo bhavati na pāpakam || 7upaśānto hy uparato
mandabhāsī hy anuddhataḥ |
dhunāti pāpakāṃ dharmāṃ
drurnapatraṃ yathānilaḥ || 8yo hy apraduṣṭasya narasya duṣyate
śuddhasya nityaṃ vigatāṅgaṇasya
tam eva bālaṃ pratiyāti pāpaṃ
kṣiptaṃ rajaḥ prativātaṃ yathaiva || 9yad yat karoti puruṣas
tat tat paśyati hātmanaḥ |
kalyāṇakārī kalyāṇaṃ
pāpakārī ca pāpakam || 10ātmana hi kṛte pāpe
tv ātmanā kliśyate sadā |
ātmanā tv akṛte pāpe
hy ātmanaiva viśudhyate || 11aśuddhabuddhiṃ pratyātmaṃ
nānyo hy anyaṃ viśodhayet |
abhimathnāti taṃ pāpaṃ
vajram aśmamaṇiṃ yathā || 12cakṣuṣmāṃ viṣamānīva
vidyamāne parākramet |
paṇḍito jīvaloko ’smiṃ
pāpāni parivarjayet || 13vaṇig vā sabhayaṃ mārgam
alpaśāstro mahādhano |
viṣaṃ jīvitakāmo va
pāpāni parivarjayet || 14pāṇau cāsya vraṇo na syād
dhārayet pāṇinā viṣam |
nāvraṇe krāmati viṣaṃ
nāsti pāpam akurvataḥ || 15sukarāṇi hy asādhūni
svātmano hy ahitāni ca |
yad vai hitaṃ ca pathyaṃ ca
tad vai paramaduṣkaram || 16sukaraṃ sādhunā sadhu
sādhu pāpena duṣkaram |
pāpaṃ pāpena sukaraṃ
pāpam āryeṇa duṣkaram || 17madhuvad manyate bālo
yāvat pāpaṃ na pacyate |
yadā tu pacyate pāpam
atha duḥkhaṃ nigacchati || 18pāpo ’pi paśyate bhadraṃ
yāvat pāpaṃ na pacyate |
yadā tu pacyate pāpam
atha pāpāni paśyati || 19bhadro ’pi paśyate pāpaṃ
yāvad bhadraṃ na pacyate |
yadā tu pacyate bhadram
atha bhadrāṇi paśyati || 20kuryāc cet puruṣaḥ pāpaṃ
nainaṃ kuryāt punaḥ punaḥ |
na tatra cchandaṃ kurvīta
duḥkhaṃ pāpaśya saṃcayaḥ || 21kuryāt tu puruṣaḥ puṇyaṃ
kuryāc cainaṃ punaḥ punaḥ |
tatra cchandaṃ ca kurvīta
sukhaṃ puṇyasya saṃcayaḥ || 22abhitvareta kalyāṇe
pāpāc cittaṃ nivārayet |
dhandhaṃ hi kurvataḥ puṇyaṃ
pāpesu ramate manaḥ || 23alpakaṃ pi kṛtaṃ pāpaṃ
duḥkhāya parataḥ sadā |
mahate bhavaty anarthāya
visaṃ koṣṭhagataṃ yathā || 24alpakaṃ pi kṛtaṃ puṇyaṃ
paraloke sukhāvaham |
arthāya mahate nityaṃ
sasyānām iva saṃcayaḥ || 25adaṇḍeṣu hi daṇḍena
yo ’praduṣṭesu duṣyate |
daśānām anyatamaṃ sthānaṃ
kṣipram eva nigacchati || 26jñātīnām vā vinābhāvaṃ
bhogānāṃ vā parikṣayam |
rājato hy upasargaṃ vāpy
abhyākhyānaṃ ca dāruṇam || 27vedanāṃ kaṭukāṃ vāpi
śarīrasya ca bhedanam |
ābādhaṃ vāpi paruṣaṃ
cittakṣepam athāpi vā || 28atha vāsyāpy agārāṇi
hy agnir dahati sarvathā |
bhedāt kāyasya cāprājño
daśamāṃ durgatiṃ vrajet || 29pāpe tu kṛte hi nāśvasec
cirakṛte dūrakṛte ’pi nāśvaset |
rahasi ca kṛte ’pi nāśvased
asti tasya vipāka iti nāśvaset || 30puṇye tu kṛte tv ihāśvacec
cirakṛte dūrakṛte ’pi cāsvaset |
rahasi ca kṛte ’pi cāśvased
asti tasya vipāka iti cāśvaset || 31pāpe tu kṛte hi śocate
cirakṛte dūrakṛte ’pi śocate |
rahasi ca kṛte ’pi śocate
asti tasya vipāka iti śocate || 32puṇye tu kṛte hi nandate
cirakṛte dūrakṛte ’pi nandate |
rahasi ca kṛte ’pi nandate
asti tasya vipāka iti nandate || 33iha śocati pretya śocati
pāpakarmā hy ubhayatra śocati
sa hi śocati sa praśocati
dṛṣṭvā karma hi kliṣṭam ātmanaḥ || 34iha nandati pretya nandati
kṛtapuṇyo hy ubhayatra nandati |
sa hi nandati sa pramodate
dṛṣṭvā karma viśuddham ātmanaḥ || 35pāpe tu kṛte hi śocate
cirakṛte dūrakṛte ’pi socate |
rahasi ca kṛte ’pi śocate
bhūyaḥ śocati durgatiṃ gataḥ || 36puṇye tu kṛte hi nandate
cirakṛte dūrakṛte ’pi nandate |
rahasi ca kṛte ’pi nandate
bhūyo nandati sadgatiṃ gataḥ || 37puṇye tu kṛte hi modate
cirakṛte dūrakṛte ’pi modate |
rahasi ca kṛte ’pi modate
bhūyo modati sadgatiṃ gataḥ || 38kṛte ca pāpe ’py akṛte ca puṇye
’dharmaṃ samādāya vihāya dharmam |
bibheti mṛtyor iha pāpakarmā
bhinnaplavo madhya ivodakasya || 39kṛtaṃ ca puṇyaṃ hy akṛtaṃ ca pāpam
satāṃ ca dharmaś caritaḥ purāṇaḥ |
bibheti mṛtyor na kadaṃ cid eva
yathaiva nāvā dṛdhayā tarantaḥ || 40
|| pāpavargaḥ || ||