Udānavarga

Apramādavarga

apramādo hy amṛtapadaṃ
pramādo mṛtyunaḥ padam |
apramattā na mriyante
ye pramattāḥ sadā mṛtāḥ || 1

etāṃ viśeṣatāṃ jñātvā
hy apramādasya paṇḍitaḥ |
apramādaṃ pramudyeta
nityam āryaḥ svagocaram || 2

apramat­taḥ sātatikā
nityaṃ dṛdhaparākramāḥ |
spṛśanti dhīrā nirvāṇaṃ
yogakṣemam anuttaram || 3

pramādam apramādena
yadā nudati paṇḍitaḥ |
prajñāprāsādam āruhya
tv aśokaḥ śokinīṃ prajām |
parvatasthaiva bhumisthāṃ
dhīro bālān avekṣate || 4

utthānenāpramādena
saṃ­yamena damena ca |
dvīpaṃ karoti medhāvī
tam ogho nābhimardati || 5

utthānavataḥ smṛtātmanaḥ
śubhacittasya niśāmyariṇaḥ |
saṃyatasya hi dharmajīvino
hy apramattasya yaśo ’bhivardhate || 6

adhicetasi mā pramadyata
pratataṃ maunapadeu śikṣata |
śokā na bhavanti tāyino
hy upaśāntasya sadā smṛtātmanaḥ || 7

hīnāṃ dharmā na seveta
pramādena na saṃvaset |
mithyādṛṣṭi na roceta
na bhavel lokavardhanaḥ || 8

samya­gdṛṣṭir adhīmātrā
laukikī yasya vidyate |
api jātisahasrāṇi
nāsau gacchati durgatim || 9

pramādam anuvartante
bālā durmedhaso janāḥ |
apramādaṃ tu medhāvī
dhanaṃ śreṣṭhīva rakṣati || 10

pramādam anuvartante
bālā durmedhaso janāh |
apramattaḥ sadā dhyāyī
prāpnute hy āsravakṣayam || 11

pramādaṃ nānuyujyeta
na kāmaratisaṃstavaṃ |
apramattaḥ sadā dhyāyī
prāpnute hy acalaṃ sukhaṃ || 12

nāyaṃ pramādakāla syād
aprāpte hy āsravakṣaye |
māraḥ pramattam anveti
siṃhaṃ vā mṛgamātṛkā || 13

sthānāni catvāri naraḥ pramatta
āpadyate yaḥ paradārasevī |
apuṇyalābhaṃ hy anikāmaśayyāṃ
nindāṃ tṛtīyaṃ narakaṃ caturtham || 14

apuṇyalābha ca gatiṃ ca pāpikāṃ
apuṇyalābhas ca gatiś ca pāpikā
bhītasya bhītābhir athālpikāṃ ratiṃ |
bhītasya bhītābhir athālpikā ratiḥ |
nindā ca paśyaṃ nṛpateś ca daṇḍaṃ
rājā ca daṇḍaṃ gurukaṃ dadāti
parasya dārāṇi vivarjayeta || 15
kāyasya bhedād narakeṣu pacyate || 15

pratiyatyeva tat kuryād
yaj jāned dhitam ātmanaḥ |
na śākaṭikacintābhir
mandaṃ dhīraḥ parākramet || 16

yathā śākaṭiko mārgaṃ
samaṃ hitvā mahāpathaṃ |
viṣamaṃ mārgam āgamya
cchinnākṣaḥ śocate bhṛśam || 17

evaṃ dharmād apakramya
hy adharmam anuvartya ca
bālo mṛtyuvaśaṃ prāptac
chinnākṣa iva śocate || 18

yat kṛtyaṃ tad apaviddham
akṛtyaṃ kriyate punaḥ |
uddhatānāṃ pramattānāṃ
tesāṃ vardhanti āsravaḥ |
āśravās teṣu vardhante
ārāt te hy āsravakṣayāt || 19

yeṣāṃ tu susamārabdhā
nityaṃ kāyagatā smṛtiḥ |
akṛtyaṃ te na kurvanti
kṛtye sātatyakāriṇaḥ |
smṛtānāṃ samprajānānām
astaṃ gacchanti āsravāḥ || 20

na tāvatā dharmadharo
yāvatā bahu bhāṣate |
yas tv ihālpam api śrutvā
dharmaṃ kāyena vai spṛśet |
sa vai dharmadharo bhavati
yo dharme na pramādyate || 21

subahv apīha sahitaṃ bhāṣamāṇo
na tatkaro bhavati naraḥ pramattaḥ |
gopaiva gāḥ saṃgaṇayaṃ pareṣāṃ
na bhāgavāṃ cchrāmaṇyārthasya bhavati || 22

alpam api cet sahitaṃ bhāṣamāṇo
dharmasya bhavati hy anudharmacārī |
rāgaṃ ca doṣaṃ ca tathaiva mohaṃ
prahāya bhāgī śrāmanyārthasya bhavati || 23

apramādaṃ praśaṃsanti
pramādo garhitaḥ sadā |
apramādena maghavāṃ
devānāṃ śreṣṭhatāṃ gataḥ || 24

apramādaṃ praśaṃ­santi
sadā kṛtyeṣu paṇḍitā |
apramatto hy ubhāv arthāv
atigṛhṇāti paṇḍitaḥ || 25

dṛṣṭadhārmika eko ’rthas
tathānyaḥ sāmparāyikaḥ |
arthābhisamayād dhīra
paṇḍito hi nirucyate || 26

apramādarato bhikṣuḥ
pramāde bhayadarśakaḥ |
durgād uddharate tmānaṃ
paṅkasannaiva kuñjaraḥ || 27

apramādarato bhikṣuḥ
pramāde bhayadarśaka |
dhunāti pāpakaṃ dharmāṃ
patrāṇīva hi mārutaḥ || 28

apramādarato bhikṣuḥ
pramāde bhayadarśakaḥ |
saṃyojanam aṇusthūlaṃ
dahann agnir iva gacchati || 29

apramādarato bhikṣuḥ
pramāde bhayadarśakaḥ |
spṛśati hy anupūrveṇa
sarvasaṃyojanakṣayam || 30

apramādarato bhikṣuḥ
pramāde bhayadarśakaḥ |
pratividhyate padaṃ śāntaṃ
saṃskāropaśamaṃ sukham || 31

apramādarato bhikṣuḥ
pramāde bhayadarśakaḥ |
abhavyaḥ parihāṇāya
nirvāṇasyaiva so ’ntike || 32

uttiṣṭhata vyāyamata
dṛdhaṃ śikṣata śāntaye |
asmṛtiś ca pramādaś caiv
ānutthānam asaṃyama || 33

nidrā tandrīr anāyoga
ete śikṣāntarāyikāḥ |
tad aṅgaṃ pratibudhyadhvaṃ
smṛtir māntaradhī­yata || 34

uttiṣṭhen na pramādyeta
dharmaṃ sucaritaṃ caret |
dharmacārī sukhaṃ śete
hy asmiṃ loke paratra ca || 35

apramādaratā bhavata
suśīlā bhavata bhikṣavaḥ |
susamāhitasaṃkalpāḥ
svacittam anurakṣata || 36

ārabhadhvaṃ niṣkramadhvaṃ
yujyadhvaṃ buddhaśāsane |
dhunidhvaṃ mṛtyunaḥ sainyaṃ
nadāgāram iva kuñjaraḥ || 37

yo hy asmiṃ dharmavinaye
tv apramatto bhaviṣyati |
prahāya jātisaṃsāraṃ
duḥkhasyāntaṃ sa yāsyati || 38

|| apramādavargaḥ || ||