Udānavarga

Priyavarga

priyebhyo jāyate śokaḥ
priyebhyo jāyate bhayam |
priyebhyo vipra­muktā­nāṃ
nāsti śokaḥ kuto bhayam || 1

priyebhyo jāyate śokaḥ
priyebhyo jāyate bhayam |
priyāṇām anyathībhāvād
unmādam api gacchati || 2

śokā hi ye vai paridevitaṃ ca
duḥkhaṃ ca lokasya hi naikarūpaṃ |
priyaṃ pratītyeha tad asti sarvaṃ
priye ’sati syān na kathaṃ cid etat || 3

tasmād dhi te sukhitā vītaśokā
yeṣāṃ priyaṃ nāsti kathaṃ cid eva |
tasmād aśokaṃ padam eṣamāṇaḥ
priyaṃ na kurvīta hi jīvaloke || 4

mā priyaiḥ saṃgamo jātu
mā ca syād apriyaiḥ sadā |
priyāṇām adarśanaṃ duḥkham
apriyāṇāṃ ca darśanam || 5

priyāṇāṃ ca vinābhāvād
apriyāṇā ca saṃgamāt |
tīvra utpadyate śoko
jīryante yena mānavāḥ || 6

priyaṃ mṛtaṃ kālagataṃ
jñātayaḥ sahitāḥ sthitāḥ |
śocanti dīrgham adhvānaṃ
duḥkho hi priyasaṃgamaḥ || 7

tasmāt priyaṃ na kurvīta
priyabhāvo hi pāpakaḥ |
granthās teṣāṃ na vidyante
yesāṃ nāsti priyāpriyam || 8

ayoge yujya cātmānaṃ
yoge cāyujya sarvadā |
arthaṃ hitvā priyagrāhī
spṛhayaty arthayogine || 9

priyarūpasātagrathitā
devakāyāḥ pṛthaksthitāḥ |
āghādinaḥ paridyūnā
mṛtyurājavasa gatā || 10

ye vai divā ca rātrau caiv
āpramattāḥ priyaṃ jahati nityaṃ |
te vai khananti tv aghamūlaṃ
mṛtyu-r-āmiṣaṃ durativartyam || 11

asādhu sādhurūpeṇa
priyarūpeṇa cāpriyaṃ |
duḥkhaṃ sukhasya rūpeṇa
pramattān abhimardati || 12

āt­mānaṃ cet priyaṃ vidyān
nainaṃ pāpena yojayet |
na hy etat sulabhaṃ bhavati
sukhaṃ duṣkṛtakāriṇā || 13

āt­mānaṃ cet priyaṃ vidyān
nainaṃ pāpena yojayet |
etad dhi sulabhaṃ bhavati
sukhaṃ sukṛtakāriṇā || 14

āt­mānaṃ cet priyaṃ vidyād
rakṣed enaṃ surakṣitaṃ |
yathā pratyantanagaraṃ
gambhīraparikhaṃ dṛdhaṃ |
trayāṇām anyatamaṃ yāmaṃ
pratijāgreta paṇḍitaḥ || 15

āt­mānaṃ cet priyaṃ vidyād
gopayet taṃ sugopitaṃ |
yathā pratyantanagaraṃ
guptam antarbahisthiraṃ || 16

evaṃ gopayatātmānaṃ
kṣaṇo vo mā hy upatyagāt |
kṣaṇātītā hi śocante
narakesu samarpitāḥ || 17

sarvā diśas tv anuparigamya cetasā
naivādhyagāt priyataram ātmanaḥ kva cit |
evaṃ priyaḥ pṛthagātmā pareṣām
tasmān na hiṃsyāt param ātmakāraṇam || 18

sarve daṇḍasya bibhyanti
sarveṣāṃ jīvitaṃ priyam |
ātmānam upamāṃ kṛtvā
naiva hanyān na ghātayet || 19

cirapravā­sinaṃ yadvad
dūrataḥ svastināgataṃ |
jñātayaḥ suhṛdo mitrāś
cābhinandanti āgatam || 20

kṛtapuṇyaṃ tathā martyam
asmāl lokāt paraṃ gatam |
puṇyāny evābhinandanti
priyaṃ jñātim ivāgatam || 21

tasmāt kuruta puṇyānāṃ
nicayaṃ sāmparāyikaṃ |
puṇyāni paraloke hi
pratiṣṭhā prāṇināṃ hi sā || 22

puṇyaṃ devāḥ praśaṃsanti
samacaryāṃ ca yaś caret |
iha cānindito bhavati
pretya svarge ca modate || 23

dharmas­thaṃ śīlasaṃpannaṃ
hrīmantaṃ satyavādinam |
ātmanaḥ kārakaṃ santaṃ
taṃ janaḥ kurute priyam || 24

pareṣāṃ ca priyo bhavati
hy ātmārthaṃ kriyate ’pi ca |
dṛṣṭe ca dharme prāśaṃsyaḥ
sāmparāye ca sadgati || 25

avavadetānuśāsīta
cāsabhyāc ca nivārayet |
asatāṃ na priyo bhavati
satāṃ bhavati tu priyaḥ || 26

asantaś caiva santaś ca
nānā yānti tv itaś cyutāḥ |
asanto narakaṃ yānti
santaḥ svargaparāyaṇāḥ || 27

|| priyavargaḥ || ||