Udānavarga

Vācavarga

a­bhūta­vādī narakān upaiti
yaś cānyad apy ācaratīha karma |
ubhau hi tau pretya samau niruktau
nihīnadharmau manujau paratra || 1

puruṣasya hi jātasya
kuṭhārī jāyate mukhe |
yayā chinatti hātmānaṃ
vācā durbhāṣitaṃ vadan || 2

yo nindiyāṃ praśasati
tān api nindati ye praśasiyāḥ |
sa cinoti mukhena taṃ kaliṃ
kalinā tena sukhaṃ na vindati || 3

alpamātro hy ayaṃ kalir
ya ihākṣeṇa dhanaṃ parājayet |
ayam atra mahattaraḥ kalir
yaḥ sugateṣu manaḥ praduṣayet || 4

śataṃ sahasrāṇi nirarbudāni
ṣaṭtriṃśatiṃ pañca tathārbudāni |
yān āryagarhī narakān upaiti
vācaṃ manaś ca praṇidhāya pāpakaṃ || 5

asataṃ hi vadanti pāpacittā
narakaṃ vardhayate vadhāya nityam |
anavadyabalas titīkṣate
tāṃ manaso hy āvilatāṃ vivarjayitvā || 6

yaḥ śāsanaṃ hy arhatām
āryāṇāṃ dharmajīvinām
pratikrośati durmedhā
dṛṣṭiṃ nihśritya pāpikāṃ |
phalaṃ kaṇṭakaveṇur vā
phalaty ātmavadhāya saḥ || 7

kalyāṇikāṃ vimuñceta
naiva muñceta pāpikāṃ |
muktā kalyāṇikī śreyo
muktā tapati pāpikā || 8

na ca mukte pramuñcet tāṃ
muñcamano hi bādhyate |
naivam āryāḥ pramuñcanti
muktā bālair hi pāpikā || 9

mukhena saṃyato bhikṣur
mandabhāṣi hy anuddhataḥ |
arthaṃ dharmaṃ ca deśayati
madhuraṃ tasya bhāṣitam || 10

su­bhāṣitaṃ hy uttamam āhur āryā
dharmaṃ vaden nadharmaṃ tad dvitīyaṃ |
priyaṃ vaden nāpriyaṃ tat tṛtīya
satyaṃ vaden nāsat­yaṃ tac caturtham || 11

tām eva vācaṃ bhāseta
yayātmānaṃ na tāpayet |
parāṃś ca na vihiṃseta
sā hi vāk sādhu bhāṣitā || 12

priyodyam eva bhāṣeta
yā hi vācābhinanditā |
nādadāti yayā pāpaṃ
bhāṣamāṇaḥ sadā priyam || 13

satyā syād amṛtā vācā
satyavācā hy anuttarā |
satyam arthe ca dharme ca
vācam āhuḥ pratiṣṭhitām || 14

yāṃ buddho bhāṣate vācaṃ
kṣemāṃ nirvāṇaprāptaye |
duḥkhas­yāntakriyāyuktāṃ
sā hi vāk sādhu bhāṣitā || 15

|| vācavargaḥ || ||