Udānavarga

Karmavarga

eka­dharmam atītasya
mṛṣāvādasya jantunaḥ |
vitīrṇaparalokasya
nākāryaṃ pāpam asti yat || 1

śreyo hy ayoguḍā bhuktās
taptā hy agniśikhopamāḥ
na tu bhuñjīta duḥśīlo
rāṣṭrapiṇḍam asaṃyataḥ || 2

sa ced bibheṣi duḥkhasya
sa cet te duḥkham apriyaṃ |
mā kārṣīḥ papakaṃ karma
tv āvir vā yadi vā rahaḥ || 3

sa cet pāpāni karmāṇi
kariṣyasi karoṣi vā |
na te duḥkhāt pramokṣo ’sti
hy utplutyāpi palāyataḥ || 4

naivāntarīkṣe na samudramadhye
na parvatānāṃ vivaraṃ praviśya |
na vidyate ’sau prthivīpradeśo
yatra sthitaṃ na prasaheta karma || 5

krṣṇaśuklāni karmāṇi
na praṇaśyanti dehinaḥ |
kālaṃ prā − . iyante
kṛtāny upa − nāni ca || 5A

yat pareṣāṃ vigarheta
karma dṛṣṭveha pāpakam |
ātmanā tan na kurvīta
karmabaddho hi pāpakaḥ || 6

ye kutamānayogena
viṣameṇa ca karmaṇā |
manuṣyān upahiṃsanti
paratopakrameṇa vā |
te vai prapātaṃ prapatanti
karmabaddhā hi te janāḥ || 7

yat karoti naraḥ karma
kalyāṇam atha pāpakaṃ |
tasya tasyaiva dāyādo
na hi karma praṇaśyati || 8

vilumpate hi puruṣo
yāvad asyopakalpate |
tato ’nye taṃ vilumpanti
sa viloptā vilupyate || 9

kurvaṃ hi manyate bālo
naitaṃ mam agamiṣyati |
sāmparāye tu jānāti
yā gatiḥpakarmaṇām || 10

kurvaṃ hi manyate bālo
naitaṃ mām āgamiṣyati |
paścāt tu kaṭukaṃ bhavati
vipākaṃ pratiṣevataḥ || 11

sa cet papāni karmāṇi
kurvaṃ bālo na budhyate |
karmabhiḥ svais tu durmedhā
hy agnidagdhaiva tapyate || 12

caranti bālā duṣprajñā
hy amitrair iva cātmabhiḥ |
kurvantaḥ pāpakaṃ karma
yad bhavati kaṭukaṃ phalam || 13

na tat karma kṛtaṃ sādhu
yat kṛtvā hy anutapyate |
rudann aśrumukho yasya
vipākaṃ pratiṣevate || 14

tat tu karma kṛtaṃ sādhu
yat kṛtvā nānutapyate |
yasya pratītaḥ sumanā
vipākaṃ pratiṣevate || 15

hasantaḥ pāpakaṃ karma
kurvanty ātmasukhaiṣiṇaḥ
rudantas tasya vīpākaṃ
prativindanti duḥkhitāḥ || 16

na hi pāpakṛtaṃ karma
sadyaḥ kṣīram iva mūrchati |
dahantad bālam anveti
bhasmācchanna ivānalaḥ || 17

na hi pāpakṛtaṃ karma
sadyaḥ śastram iva kṛntati |
mparāye tu jānāti
yā gatiḥ pāpakarmaṇām |
paścāt tu kaṭukaṃ bhavati
vipākaṃ pratiṣevataḥ || 18

ayaso hi malaḥ samutthitaḥ
sa tadutthāya tam eva khādati |
evaṃ hy aniśāmyacāriṇaṃ
svāni karmāṇi nayanti durgatim || 19

|| karmavargaḥ || ||