Saṃyutta Nikāya 48

4. Sukhin­dri­yavagga

40. Uppaṭi­pāṭi­kasutta

“Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Dukkhindriyaṃ, domanas­sindriyaṃ, sukhindriyaṃ, somanas­sindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Idha, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati dukkhindriyaṃ. So evaṃ pajānāti: ‘uppannaṃ kho me idaṃ dukkhindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ dukkhindriyaṃ uppajjissatī’ti—netaṃ ṭhānaṃ vijjati. So duk­khin­dri­yañca pajānāti, duk­khin­driya­sa­muda­yañca pajānāti, duk­khin­driya­nirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi duk­khin­dri­yassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharati’.

Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati domanas­sindriyaṃ. So evaṃ pajānāti: ‘uppannaṃ kho me idaṃ domanas­sindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ domanas­sindriyaṃ uppajjissatī’ti— netaṃ ṭhānaṃ vijjati. So domanas­sindriyañca pajānāti, doma­nassin­driya­sa­muda­yañca pajānāti, domanas­sindriya­nirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ domanas­sindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ domanas­sindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu vitak­ka­vicārā­naṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ domanas­sindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi domanas­sindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharati’.

Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati sukhindriyaṃ. So evaṃ pajānāti: ‘uppannaṃ kho me idaṃ sukhindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ sukhindriyaṃ uppajjissatī’ti—netaṃ ṭhānaṃ vijjati. So sukhindriyañca pajānāti, sukhin­driya­sa­muda­yañca pajānāti, sukhin­driya­nirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ sukhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ sukhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ sukhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi sukhindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharati’.

Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati somanas­sindriyaṃ. So evaṃ pajānāti: ‘uppannaṃ kho me idaṃ somanas­sindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ somanas­sindriyaṃ uppajjissatī’ti— netaṃ ṭhānaṃ vijjati. So somanas­sindriyañca pajānāti, soma­nassin­driya­sa­muda­yañca pajānāti, somanas­sindriya­nirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ somanas­sindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ somanas­sindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanas­sa­do­manas­sā­naṃ atthaṅgamā aduk­kha­ma­su­khaṃ upekkhā­sati­pāri­suddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ somanas­sindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi somanas­sindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharati’.

Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati upekkhindriyaṃ. So evaṃ pajānāti: ‘uppannaṃ kho me idaṃ upekkhindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ upekkhindriyaṃ uppajjissatī’ti—netaṃ ṭhānaṃ vijjati. So upekkhin­dri­yañca pajānāti, upekkhin­driya­sa­muda­yañca pajānāti, upekkhin­driya­nirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ upekkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ upekkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu sabbaso neva­saññā­nā­sañ­ñāyata­naṃ samatikkamma saññā­ve­dayi­ta­nirodhaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ upekkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi upekkhin­dri­yassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharatī’”ti.

Dasamaṃ.

Sukhin­dri­yavaggo catuttho.

Suddhikañca soto arahā,
duve samaṇabrāhmaṇā;
Vibhaṅgena tayo vuttā,
kaṭṭho uppaṭi­pāṭi­kanti.